పున్నమి వెన్నెల కళ్యాణ వేదిక: ఒంటిమిట్ట
కడప జిల్లాలోని ఒంటిమిట్టలో శ్రీ కోదండరామస్వామి ఆలయంలో జరిగే శ్రీ సీతారాముల కళ్యాణం భక్తుల హృదయాల్లో ఒక అపారమైన భక్తి, ఆనందం, ఆత్మీయత కలిగించే దివ్య మహోత్సవం. ఇది కేవలం ఒక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమం మాత్రమే కాదు, శ్రీరాముడి కళ్యాణం చూసే ప్రతి భక్తుడి మనసులో “ఇది మన ఇంటి పెళ్లి” అన్న అనుభూతిని కలిగించే పవిత్ర క్షణం. రాముడి కటాక్షం, సీతమ్మవారి కరుణ కలిసి భక్తుల జీవితాల్లో శుభాలు నింపుతాయని విశ్వాసంతో వేలాదిగా ప్రజలు ఈ వేడుకకు తరలివస్తారు.
ప్రత్యేకంగా శ్రీరామనవమి సందర్భంగా జరిగే ఈ కళ్యాణం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రజలతో ఒక భావోద్వేగ బంధాన్ని కలిగి ఉంది. భద్రాచలం తరువాత ఒంటిమిట్టలో ఈ వేడుకలను అధికారికంగా నిర్వహించడం ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఈ క్షేత్రానికి మరింత ప్రాముఖ్యత పెరిగింది. వడపప్పు, పానకం వంటి సంప్రదాయ ప్రసాదాల సువాసన మధ్య, మంగళవాయిద్యాల నాదం వినిపిస్తుండగా, “సీతారాముల కల్యాణం చూద్దాం రారండి” అనే పిలుపు ప్రతి భక్తుని హృదయాన్ని తాకే దివ్య అనుభూతిగా మారుతుంది.మరి అలాంటి ఒంటిమిట్ట రామాలయం గురించిన విశేషాలు తెలుసుకుందాం ..
ఒంటిమిట్టలో జరిగే సీతారాముల కళ్యాణానికి ఒక విశిష్టత ఉంది. సాధారణంగా అన్ని రామాలయాల్లో కళ్యాణం శ్రీరామ నవమి రోజు పగటిపూట జరిగితే, ఇక్కడ మాత్రం నవమి తరువాత వచ్చే పౌర్ణమి రోజు పున్నమి వెన్నెల్లో (రాత్రివేళ) కళ్యాణం నిర్వహిస్తారు. పురాణాల ప్రకారం, చంద్రుడు తన చల్లని కిరణాలతో రాముని కళ్యాణాన్ని వీక్షించాలని కోరుకోవడం వల్ల ఈ సంప్రదాయం కొనసాగుతోందని నానుడి. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తరపున ముఖ్యమంత్రి లేదా మంత్రులు అధికారికంగా పట్టువస్త్రాలు, ముత్యాల తలంబ్రాలను సమర్పిస్తారు. ఇక్కడి గర్భాలయంలో సీతారామలక్ష్మణులు ఏకశిలపై దర్శనమివ్వడం, హనుమంతుడు ప్రధాన విగ్రహాల పక్కన లేకపోవడం మరో అరుదైన విశేషం.
ఆలయ విశేషాలు:
ఒంటిమిట్ట కోదండరామస్వామి ఆలయం కడప నగరం నుండి సుమారు 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో, రాజంపేట మార్గంలో ఉంది. ఈ ఆలయం విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి అద్భుతమైన వాస్తుశిల్పానికి నిలువుటద్దం. 16వ శతాబ్దంలో నిర్మితమైన ఈ దేవాలయం, రాయలసీమ ప్రాంతంలోనే అతిపెద్ద ఆలయాల్లో ఒకటిగా పేరుగాంచింది. భారత ప్రభుత్వ పురావస్తు శాఖ దీనిని జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంరక్షిత కట్టడంగా గుర్తించింది. చుట్టూ కొండలు, పచ్చని ప్రకృతి మధ్య వెలసిన ఈ క్షేత్రం భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక ప్రశాంతతను అందిస్తుంది.
పురాణ గాథ
ఈ ఆలయ నిర్మాణానికి సంబంధించి ఒక ఆసక్తికరమైన జానపద కథ ప్రచారంలో ఉంది. 'వొంటుడు', 'మిట్టుడు' అనే ఇద్దరు నిషాద (బోయ) వంశానికి చెందిన వ్యక్తులు ఒకప్పుడు దొంగలుగా ఉండేవారట. అయితే, వారు శ్రీరామ భక్తులుగా మారి, ఈ అద్భుతమైన ఆలయాన్ని నిర్మించారని చెబుతారు. వారి పేర్ల మీదుగానే ఈ ఊరికి 'ఒంటిమిట్ట' అనే పేరు వచ్చిందని ప్రతీతి. ఆలయ నిర్మాణం పూర్తయిన తర్వాత, వారు భక్తిపారవశ్యంతో శిలలుగా మారిపోయారని స్థానికులు నమ్ముతారు. రాముడు వనవాస సమయంలో ఈ ప్రాంతంలో సంచరించాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
ఈ ఆలయ నిర్మాణం చోళులు, విజయనగర రాజుల కాలంలో అంచలంచెలుగా జరిగింది. ప్రధానంగా విజయనగర చక్రవర్తుల ప్రోత్సాహంతో ఈ ఆలయం పూర్తి స్థాయి రూపాన్ని సంతరించుకుంది. తెలుగు సాహిత్య దిగ్గజం బమ్మెర పోతన ఇక్కడే నివసించి, తన సుప్రసిద్ధ గ్రంథం 'శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతం'ను రచించి శ్రీరాముడికి అంకితం చేశారు. అలాగే, వాల్మీకి రామాయణాన్ని తెలుగులోకి అనువదించి 'ఆంధ్ర వాల్మీకి'గా పేరుపొందిన వావిలకొలను సుబ్బారావు కూడా ఇక్కడ రామ సేవలో తరించారు. ప్రసిద్ధ వాగ్గేయకారుడు అన్నమాచార్యులు సైతం ఈ స్వామిని దర్శించి కీర్తనలు ఆలపించారు. 1652లో ఫ్రెంచ్ యాత్రికుడు జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించి, ఇక్కడి శిల్పకళను ఎంతగానో ప్రశంసించారు.
అద్భుత శిల్పకళ - రంగమంటపం
ఈ ఆలయం విజయనగర వాస్తుశైలిలో, 'సంధార' క్రమంలో నిర్మించబడింది. ఇక్కడి ప్రధాన ఆకర్షణ రంగమంటపం లేదా మధ్యరంగ మండపం. ఇది 32 సుందరమైన రాతి స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రతి స్తంభంపై అప్సరసలు, దేవతా మూర్తులు, విష్ణుమూర్తి అవతారాలు, రామాయణ ఘట్టాలు అత్యంత సూక్ష్మంగా చెక్కబడి ఉన్నాయి. స్తంభాల మూలల్లో యాలి వంటి పౌరాణిక జీవుల చిత్రాలు చెక్కడం విజయనగర శిల్పుల నైపుణ్యానికి నిదర్శనం. మండపంలోని ఒక స్తంభంపై ధనుర్భాణాలు ధరించిన రాముడు త్రిభంగ భంగిమలో ఉన్న లక్ష్మణుడి శిల్పాలు భక్తులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయి.
ఏకశిలా విగ్రహాల విశిష్టత
ఒంటిమిట్ట ఆలయానికి ఉన్న అతిపెద్ద ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, గర్భాలయంలోని సీత, రామ, లక్ష్మణుల విగ్రహాలు ఒకే శిల (ఏకశిల)పై చెక్కబడి ఉండటం. సాధారణంగా రాముని ఆలయాల్లో సీతమ్మ ఒక విగ్రహంగా, రాముడు మరొక విగ్రహంగా ఉంటారు. కానీ ఇక్కడ త్రయం మొత్తం ఒకే శిలపై దర్శనమివ్వడం అరుదైన విషయం. మరొక విచిత్రమైన విషయం ఏమిటంటే, ప్రధాన విగ్రహాల సరసన హనుమంతుడు ఉండడు. అయితే, హనుమంతుడి కోసం ఆలయ ప్రాంగణంలోనే ప్రత్యేక ఉపాలయం నిర్మించబడింది. గర్భాలయం చేరుకోవడానికి ముందు ఉండే అంతరాలయం కూడా అద్భుత శిల్పాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది.
ఆలయానికి మూడు వైపులా భారీ గోపురాలు ఉన్నాయి. తూర్పున ఉన్న ప్రధాన గోపురం ఐదు అంతస్తులతో నిర్మితమై, ఆలయానికి రాజసాన్ని తెచ్చిపెడుతుంది. మిగిలిన రెండు గోపురాలు ఉత్తర, దక్షిణ దిశల్లో ఉంటాయి. ఆలయ ప్రాంగణం విశాలంగా ఉండి, ఎత్తైన రాతి గోడలతో నిర్మించబడింది. ప్రాంగణంలోనే రామ తీర్థం, లక్ష్మణ తీర్థం అనే రెండు పవిత్ర కోనేరులు ఉన్నాయి. ఈ జలాశయాల నీరు పవిత్రమైనదని, భక్తుల పాపాలను హరిస్తుందని విశ్వసిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని నాట్య గణపతి విగ్రహం కూడా విశేషమైన శిల్పకళను కలిగి ఉంది.
అధికారిక రాష్ట్ర పండుగగా శ్రీరామనవమి
ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన తర్వాత, భద్రాచలం తెలంగాణ రాష్ట్రంలోకి వెళ్ళడంతో, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఒంటిమిట్ట కోదండరామస్వామి ఆలయాన్ని అధికారిక వేడుకల వేదికగా ఎంచుకుంది. 2015 నుండి ప్రతి ఏటా శ్రీరామనవమి రోజున రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తరపున పట్టువస్త్రాలు, ముత్యాల తలంబ్రాలను ఇక్కడి స్వామివారికే సమర్పిస్తున్నారు. ఇక్కడ శ్రీరామనవమి వేడుకలు కేవలం పగలు మాత్రమే కాకుండా, పౌర్ణమి రోజున వెన్నెల్లో జరగడం ఒక ప్రత్యేక సంప్రదాయం. ఈ ఉత్సవాలను చూసేందుకు లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు.
టీటీడీ పరిపాలన, అభివృద్ధి
ఆలయ ప్రాముఖ్యతను గుర్తించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, దీని నిర్వహణ బాధ్యతలను 2015 జూలై 29న తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానానికి అప్పగించింది. టీటీడీ ఆధీనంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఆలయంలో అనేక మౌలిక సదుపాయాలు మెరుగుపడ్డాయి. భక్తుల కోసం వసతి గృహాలు, అన్నప్రసాద కేంద్రాలు ఉత్సవాల నిర్వహణకు పెద్ద ఎత్తున నిధులు కేటాయించబడ్డాయి. చారిత్రక కట్టడం దెబ్బతినకుండా, పురావస్తు శాఖ సమన్వయంతో ఆధునిక సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తూ ఆలయాన్ని అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.
ఆధ్యాత్మిక, సాహిత్య కేంద్రం
ఒంటిమిట్ట కేవలం ఒక దేవాలయం మాత్రమే కాదు, ఇది తెలుగు సాహిత్యానికి, ఆధ్యాత్మికతకు వారధి. పోతన వంటి మహాకవి తన భాగవతాన్ని ఇక్కడి స్వామికి అంకితం చేయడం వల్ల ఈ క్షేత్రానికి అపారమైన గౌరవం లభించింది. అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలు ఈ ఆలయ గోడల్లో ఇప్పటికీ ప్రతిధ్వనిస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది. కవులకు, కళాకారులకు, చరిత్రకారులకు ఇది ఒక గొప్ప పరిశోధనా కేంద్రం. ఇక్కడి శాసనాలు ఆనాటి సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులను కూడా తెలియజేస్తాయి.
కోదండరామస్వామి ఆలయం పర్యాటకులకు భక్తులకు ఒక అద్భుతమైన గమ్యస్థానం. ముఖ్యంగా చరిత్ర ప్రేమికులు విజయనగర శిల్పకళను అధ్యయనం చేయడానికి ఇది సరైన చోటు. ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించడానికి శీతాకాలం (అక్టోబర్ నుండి మార్చి వరకు) అత్యంత అనుకూలమైన సమయం. కడప నుండి రైలు లేదా బస్సు మార్గాల ద్వారా ఒంటిమిట్టను సులభంగా చేరుకోవచ్చు.
ఏప్రిల్ 1వ తేదీన అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించనున్న శ్రీ సీతారాముల కళ్యాణ మహోత్సవానికి సంబంధించి అన్ని ఏర్పాట్లను మార్చి 30వ తేదీ నాటికి పూర్తి చేయాలని టీటీడీ జేఈఓ అధికారులను ఆదేశించారు. ఆలయ మాడ వీధులు, క్యూలైన్లు, యాగశాల, కళ్యాణ వేదికను స్వయంగా తనిఖీ చేసి, వేసవి తీవ్రతను దృష్టిలో ఉంచుకుని భక్తుల సౌకర్యార్థం జర్మన్ షెడ్లు, చల్లని తాగునీరు అదనపు పారిశుద్ధ్య సిబ్బందిని ఏర్పాటు చేయాలని, భక్తులకు ఎక్కడా ఇబ్బంది కలగకుండా చూడాలని స్పష్టం చేశారు.
ఉత్సవాల సందర్భంగా ఆలయ పరిసరాల్లో ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం ఉట్టిపడేలా లేజర్ లైటింగ్, ఎల్ఈడి తోరణాలు, విశేష పుష్పాలంకరణలు చేపట్టనున్నారు. కళ్యాణ వేదిక వద్ద అన్నప్రసాద వితరణ, ప్రసాద పంపిణీ కేంద్రాలు, గ్యాలరీలను సిద్ధం చేస్తున్నారు. భక్తులకు సేవలు అందించేందుకు తగినంత మంది శ్రీవారి సేవకులను నియమించడంతో పాటు, శ్రీరామనవమి పర్వదినాన ప్రతి భక్తునికి వడపప్పు, పానకం పంపిణీ చేసేలా చర్యలు తీసుకుంటున్నారు. తెలుగుదనం ప్రతిబింబించేలా భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలతో కళ్యాణ వేదికను తీర్చిదిద్దనున్నారు. మీరు ఎప్పుడైనా కడప జిల్లాకు వెళ్తే, శిల్పకళా సౌందర్యంతో పరవశింపజేసే, ఆధ్యాత్మికతతో పులకింపజేసే ఈ 'ఆంధ్ర అయోధ్య'ను తప్పక దర్శించండి.