పిల్లలకు సోషల్ మీడియాపై నియంత్రణ
డిజిటల్ యుగంలో మన జీవన విధానం పూర్తిగా మారిపోయింది. స్మార్ట్ఫోన్లు, ఇంటర్నెట్, సోషల్ మీడియా మన దైనందిన జీవితంలో భాగమయ్యాయి. ముఖ్యంగా యువతలో సోషల్ మీడియా వినియోగం విపరీతంగా పెరిగింది. Instagram, TikTok, Snapchat, Facebook వంటి ప్లాట్ఫార్ములు కోట్లాది యువతకు వినోదం, సమాచార మార్పిడి మరియు వ్యక్తీకరణకు వేదికలుగా మారాయి. అయితే ఇదే సమయంలో ఈ వేదికలు పిల్లల మానసిక ఆరోగ్యం, చదువు, సామాజిక ప్రవర్తనపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతున్నాయనే ఆందోళన ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెరుగుతోంది. అందువల్ల 18 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు సోషల్ మీడియా వినియోగంపై కఠిన నియంత్రణ అవసరమనే వాదన బలపడుతోంది.
పిల్లల మెదడు అభివృద్ధి పూర్తిగా జరిగే వరకు వారు భావోద్వేగ నియంత్రణ, నిర్ణయ సామర్థ్యాలలో పరిపక్వతను పొందరు. సోషల్ మీడియా ప్లాట్ఫార్ములు అయితే వినియోగదారులను ఎక్కువసేపు ఆన్లైన్లో ఉంచేందుకు ప్రత్యేకంగా రూపొందించబడ్డాయి. అంతులేని స్క్రోలింగ్, నోటిఫికేషన్లు, ఆల్గోరిథమ్ ఆధారిత కంటెంట్ ఇవన్నీ వినియోగదారులను ఆకర్షించేందుకు ఉపయోగించే పద్ధతులు. పెద్దవారికే ఇవి అలవాటుగా మారే ప్రమాదం ఉంటే, అభివృద్ధి దశలో ఉన్న పిల్లలకు అది మరింత ప్రమాదకరం. అనేక పరిశోధనలు అధిక సోషల్ మీడియా వినియోగం కారణంగా విద్యార్థుల్లో ఏకాగ్రత తగ్గడం, నిద్రలేమి, ఆందోళన, డిప్రెషన్ వంటి సమస్యలు పెరుగుతున్నాయని చూపిస్తున్నాయి.
ఇంకా ఒక పెద్ద సమస్య హానికరమైన కంటెంట్కు పిల్లలు సులభంగా గురవడం. సోషల్ మీడియాలో హింసాత్మక వీడియోలు, అసభ్య కంటెంట్, ద్వేష ప్రసంగాలు, తప్పుదోవ పట్టించే సమాచారం తరచూ కనిపిస్తుంటాయి. పెద్దవారు కూడా ఈ కంటెంట్ను సమర్థంగా విశ్లేషించలేని పరిస్థితి ఉంటే, పిల్లలు దానిని ఎలా అర్థం చేసుకుంటారు? అంతేకాకుండా సైబర్ బుల్లీయింగ్ అనే సమస్య కూడా పెరుగుతోంది. పాఠశాలలో జరిగే వేధింపులు ఒక స్థాయిలో ఉండవచ్చు. కానీ సోషల్ మీడియా ద్వారా జరిగే వేధింపులు రోజంతా, ఎప్పుడైనా పిల్లలను వెంటాడే ప్రమాదం ఉంది.
సోషల్ మీడియా మరో విధంగా కూడా పిల్లలపై ప్రభావం చూపుతోంది. ఆల్గోరిథమ్లు ఎక్కువగా ఆకర్షణీయమైన, సంచలనాత్మకమైన లేదా వివాదాస్పదమైన కంటెంట్ను ముందుకు తెస్తాయి. దీనివల్ల పిల్లలు అసత్యమైన జీవన శైలులు, అధిక వినియోగవాదం, అవాస్తవ అందాల ప్రమాణాలు వంటి వాటిని ఆదర్శంగా భావించే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. ఫలితంగా స్వీయ నమ్మకం తగ్గడం, అసంతృప్తి పెరగడం వంటి సమస్యలు వస్తున్నాయి.
ఈ ప్రమాదాలను గుర్తించిన కొన్ని దేశాలు ఇప్పటికే చర్యలు ప్రారంభించాయి. ముఖ్యంగా ఆస్ట్రేలియా ఈ విషయంలో ముందడుగు వేసింది. అక్కడ ప్రభుత్వం 16 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు సోషల్ మీడియా వినియోగంపై కఠిన నియంత్రణలు విధించే చట్టాన్ని తీసుకువచ్చింది. ఈ విధానంలో ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే బాధ్యతను కేవలం పిల్లలపై లేదా తల్లిదండ్రులపై మాత్రమే కాకుండా సోషల్ మీడియా కంపెనీలపై కూడా ఉంచడం. వయస్సు నిర్ధారణ కోసం ఫేషియల్ ఏజ్ ఎస్టిమేషన్, డిజిటల్ ఐడెంటిటీ వెరిఫికేషన్, ప్రభుత్వ గుర్తింపు పత్రాల ద్వారా ధృవీకరణ వంటి పద్ధతులను ఉపయోగించాలని కంపెనీలను ఆదేశిస్తున్నారు. ఈ నియమాలను పాటించని సంస్థలకు భారీ జరిమానాలు విధించే అవకాశం ఉంది.
ఈ నమూనా ఇతర దేశాలకు కూడా మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది. భారతదేశం కూడా దీనిపై సీరియస్గా ఆలోచించాల్సిన సమయం వచ్చింది. ప్రపంచంలోనే అత్యధిక యువ జనాభా ఉన్న దేశాలలో భారత్ ఒకటి. స్మార్ట్ఫోన్ వినియోగం గ్రామీణ ప్రాంతాల వరకు విస్తరించింది. ఈ పరిస్థితిలో పిల్లలు రోజుకు గంటల కొద్దీ సోషల్ మీడియాలో గడుపుతున్నారు. ఇది వారి విద్యా భవిష్యత్తు, మానసిక ఆరోగ్యం మరియు సామాజిక విలువలపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
అయితే ఇలాంటి నియంత్రణను అమలు చేయడం సులభం కాదు. పిల్లలు తమ వయస్సు గురించి తప్పుగా నమోదు చేసే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల విశ్వసనీయమైన వయస్సు నిర్ధారణ వ్యవస్థ అవసరం. సోషల్ మీడియా కంపెనీలు భారతదేశంలో కార్యకలాపాలు కొనసాగించాలంటే కఠినమైన వయస్సు ధృవీకరణ పద్ధతులను అమలు చేయాలని చట్టబద్ధంగా నిర్బంధించాలి. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆధారిత వయస్సు అంచనా విధానం, డిజిటల్ ఐడెంటిటీ వ్యవస్థలు లేదా తల్లిదండ్రుల అనుమతి వంటి పద్ధతులు ఉపయోగించవచ్చు.
ఇక్కడ ప్రభుత్వంతో పాటు పాఠశాలలు, తల్లిదండ్రులు కూడా ముఖ్య పాత్ర పోషించాలి. పాఠశాలలు విద్యార్థులకు డిజిటల్ లిటరసీ మరియు బాధ్యతాయుతమైన ఇంటర్నెట్ వినియోగం గురించి అవగాహన కల్పించాలి. తల్లిదండ్రులు పిల్లల ఆన్లైన్ కార్యకలాపాలను గమనిస్తూ, వారికి పుస్తక పఠనం, క్రీడలు, సృజనాత్మక కార్యకలాపాలపై ఆసక్తి పెంచాలి. ప్రభుత్వం సోషల్ మీడియా కంపెనీలపై పర్యవేక్షణ కోసం ప్రత్యేక నియంత్రణ సంస్థను ఏర్పాటు చేయాలి.
ఈ విధానానికి వ్యతిరేకంగా కొందరు స్వేచ్ఛను పరిమితం చేస్తుందని వాదించవచ్చు. అయితే ప్రతి సమాజం పిల్లల రక్షణ కోసం కొన్ని పరిమితులను విధిస్తుంది. మద్యం, పొగాకు, వాహన డ్రైవింగ్ వంటి వాటిపై మైనర్లకు నియంత్రణలు ఉన్నట్లే డిజిటల్ ప్రపంచంలో కూడా రక్షణ చర్యలు అవసరం.
సాంకేతికతను పూర్తిగా నిరాకరించడం లక్ష్యం కాదు. కానీ బాల్యాన్ని ఆల్గోరిథమ్ల బంధనాల నుంచి రక్షించడం మాత్రం సమాజ బాధ్యత. సరైన విధానాలు, కఠిన అమలు, కుటుంబం-పాఠశాల-ప్రభుత్వం కలిసి పనిచేస్తే ఆరోగ్యకరమైన డిజిటల్ వాతావరణాన్ని సృష్టించడం సాధ్యం.
బాల్యం అనేది జీవితంలో అత్యంత విలువైన దశ. అది స్క్రీన్ల వెలుగులో కాకుండా అనుభవాల వెలుగులో పెరగాలి. అందుకే పిల్లల కోసం డిజిటల్ ప్రపంచంలో కూడా రక్షణ గోడలు నిర్మించాల్సిన సమయం వచ్చింది. సోషల్ మీడియాపై సరైన నియంత్రణలు విధించడం ద్వారా మాత్రమే మన తదుపరి తరాన్ని ఆరోగ్యంగా, సమతుల్యంగా మరియు బాధ్యతాయుతంగా ఎదగనిచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.