అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య కాల్పుల విరమణ పొడిగింపు

పశ్చిమ ఆసియాలో ఏడు వారాలుగా సాగుతున్న భీకర యుద్ధంలో బుధవారం ఒక కీలక మలుపు చోటుచేసుకుంది. అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య కుదిరిన రెండు వారాల కాల్పుల విరమణ గడువు ముగియడానికి కొద్ది గంటల ముందు.. అగ్రరాజ్యం అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ కీలక నిర్ణయం తీసుకున్నారు. పాకిస్థాన్ ప్రధాని షెహబాజ్ షరీఫ్, ఆర్మీ చీఫ్ ఆసిమ్ మునీర్ చేసిన ప్రత్యేక విజ్ఞప్తి మేరకు కాల్పుల విరమణను నిరవధికంగా పొడిగిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు.

ఈ నిర్ణయం యుద్ధ క్షేత్రంలో తాత్కాలికంగా మంటలను తగ్గించినప్పటికీ, శాంతి చర్చల పునఃప్రారంభంపై మాత్రం నీలినీడలు కమ్ముకున్నాయి. ఇరాన్ నాయకత్వం ప్రస్తుతం అంతర్గత విభేదాలతో చిక్కుకుపోయిందని, వారంతా కలిసి ఒకే ఉమ్మడి ప్రతిపాదనతో ముందుకు రావాలని ట్రంప్ షరతు విధించారు. ఈ ప్రతిపాదన వచ్చే వరకు అమెరికా తన దాడులను నిలిపివేస్తుందని, అయితే ఇరాన్ పోర్టులపై విధిస్తున్న నౌకాదళ దిగ్బంధనం మాత్రం యథాతథంగా కొనసాగుతుందని ఆయన స్పష్టం చేశారు.

సందిగ్ధంలో శాంతి చర్చలు

దౌత్య ప్రయత్నాల్లో భాగంగా అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు జేడీ వాన్స్ నేతృత్వంలోని ఉన్నత స్థాయి బృందం బుధవారం ఇస్లామాబాద్ చేరుకోవాల్సి ఉంది. అయితే ఇరాన్ ప్రభుత్వం నుంచి చర్చలకు సంబంధించి ఎటువంటి స్పష్టమైన సంకేతాలు రాకపోవడంతో వైట్ హౌస్ ఈ పర్యటనను నిలిపివేసింది. ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ సైతం "మా జాతీయ ప్రయోజనాలు నెరవేరుతాయని నమ్మకం ఉన్నప్పుడే దౌత్య ప్రయత్నాల్లో పాల్గొంటాం" అని ప్రకటించడం చర్చల భవిష్యత్తును ప్రశ్నార్థకం చేసింది.

హర్ముజ్‌లో నౌకలను అడ్డుకున్న ఇరాన్

ఒకవైపు శాంతి చర్చల ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నా, సముద్ర మార్గాల్లో ఇరాన్ తన పంతాన్ని వీడటం లేదు. అత్యంత కీలకమైన హర్ముజ్ జలసంధిలో బుధవారం ఇరాన్ సైన్యం (రివల్యూషనరీ గార్డ్స్) ఏకంగా మూడు అంతర్జాతీయ సరుకు రవాణా నౌకలను అడ్డుకుంది. అందులో 'ఎంఎస్‌సీ ఫ్రాన్సెస్కా', 'ఎపామినోండిస్' అనే రెండు నౌకలను తమ స్వాధీనంలోకి తీసుకోగా, 'యూఫోరియా' అనే మూడో నౌకపై దాడులు చేయడంతో అది సముద్రంలో నిలిచిపోయింది. గతంలో అమెరికా తమ నౌకలను అక్రమంగా పట్టుకున్నందుకు బదులుగానే తాము ఈ చర్యలు తీసుకున్నామని ఇరాన్ వాదిస్తోంది. ఈ పరిణామాలతో సముద్ర మార్గంలో ప్రయాణించే నౌకల భద్రతపై ఆందోళన మొదలైంది.

ధరల సెగ: గల్ఫ్ నుంచి ఐరోపా వరకు

ఈ యుద్ధం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సామాన్యుడి జేబుకు చిల్లు పెడుతోంది. ప్రపంచవ్యాప్త చమురు సరఫరాలో 20 శాతం వాటా ఉన్న హర్ముజ్ జలసంధిలో ఉద్రిక్తతల వల్ల ముడిచమురు ధర బ్యారెల్‌కు 98 డాలర్లకు చేరుకుంది. దీని ప్రభావం కేవలం పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలపైనే కాకుండా, నిత్యం వాడే ప్లాస్టిక్ వస్తువులు, వస్త్రాలు, ఇతర నిత్యావసరాలపై కూడా పడుతోంది. వీటి ధరలు ఇప్పటికే 15 శాతం వరకు పెరిగాయి. ఈ యుద్ధం వల్ల ఒక్క ఐరోపా దేశాలే రోజుకు సుమారు 5,000 కోట్ల రూపాయల అదనపు భారాన్ని మోస్తున్నాయని, ఇది 1973 నాటి చమురు సంక్షోభం కంటే ప్రమాదకరమని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

అంతర్గత అణచివేత.. ఉరిశిక్షల కలకలం

యుద్ధం జరుగుతున్న వేళ ఇరాన్ తన దేశం లోపల కఠిన చర్యలను వేగవంతం చేసింది. ఇజ్రాయెల్ నిఘా సంస్థ 'మొసాద్'కు సమాచారం చేరవేస్తున్నాడన్న ఆరోపణలతో మెహదీ ఫరీద్ అనే వ్యక్తిని బుధవారం ఉరితీసింది. మరోవైపు జనవరి నిరసనల్లో అరెస్టయిన ఎనిమిది మంది మహిళలు, ఇద్దరు టీనేజర్లను విడుదల చేయాలని ట్రంప్ డిమాండ్ చేశారు. వీరిలో కొందరికి మరణశిక్ష పడే అవకాశం ఉందని మానవ హక్కుల సంఘాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తుండగా, ఇరాన్ న్యాయశాఖ మాత్రం ఆ ఆరోపణలను తోసిపుచ్చుతోంది.

లెబనాన్ సరిహద్దుల్లో ఆగని ఘర్షణలు

లెబనాన్ సరిహద్దుల్లో 10 రోజుల కాల్పుల విరమణ అమలులో ఉన్నప్పటికీ ఘర్షణలు ఆగడం లేదు. బుధవారం ఇజ్రాయెల్ స్థావరంపై హిజ్బుల్లా డ్రోన్ దాడి చేయగా, ఇజ్రాయెల్ దానిని గాలిలోనే అడ్డుకుంది. ఇజ్రాయెల్ సైన్యం ఇక్కడ 10 కిలోమీటర్ల మేర 'బఫర్ జోన్' ఏర్పాటు చేసి హిజ్బుల్లా కదలికలను గమనిస్తోంది. మరోవైపు లెబనాన్, సిరియాలో యూదు స్థావరాలు ఏర్పాటు చేయాలని కోరుతున్న 40 మంది ఇజ్రాయెల్ పౌరులు సరిహద్దు దాటే ప్రయత్నం చేయగా వారిని సైన్యం అదుపులోకి తీసుకుంది.

సముద్రపు కేబుళ్లపై ఇరాన్ కన్ను

గల్ఫ్ దేశాల సమాచార వ్యవస్థను దెబ్బతీసేందుకు ఇరాన్ కొత్త ఎత్తుగడ వేస్తోంది. హర్ముజ్ జలసంధి అడుగున ఉన్న అంతర్జాతీయ ఇంటర్నెట్, డేటా కేబుళ్లను కట్ చేస్తే ఈ రీజియన్ మొత్తం అంధకారంలోకి వెళ్తుందని ఇరాన్ అనుబంధ సంస్థ 'తస్నిమ్' హెచ్చరించింది. అటు గల్ఫ్ సముద్రంలో దాడుల భయంతో సుమారు 20 వేల మంది నావికులు నౌకల్లోనే చిక్కుకుపోయారు. వారికి ఆహారం, నీటి సరఫరా అందించడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రయత్నిస్తోంది.

పాక్ మధ్యవర్తిత్వం

ఈ ఉద్రిక్తతలను చల్లార్చేందుకు పాకిస్థాన్ తీవ్రంగా శ్రమిస్తోంది. దాదాపు 10 వేల మంది సైనికులతో ఇస్లామాబాద్‌లో భద్రత కల్పించినా చర్చల తేదీ ఇంకా ఖరారు కాలేదు. అటు చైనా సైతం స్పందిస్తూ.. యుద్ధం మళ్లీ మొదలైతే ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ కోలుకోవడం కష్టమని, దౌత్య మార్గాల్లోనే పరిష్కారం వెతకాలని సూచించింది. అధ్యక్షుడు జిన్‌పింగ్ ప్రతిపాదించిన 'శాంతి సూత్రాలను' అనుసరించాలని చైనా విదేశాంగ శాఖ కోరింది.

భీకర ప్రాణ నష్టం

గత ఏడు వారాలుగా సాగుతున్న ఈ భయంకర యుద్ధం వల్ల ప్రాణనష్టం ఊహించని రీతిలో పెరిగిపోతోంది. ఇప్పటివరకు జరిగిన దాడుల్లో ఇరాన్‌లో 3,375 మంది, లెబనాన్‌లో 2,290 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. అలాగే ఇజ్రాయెల్‌లో 23 మంది పౌరులతో పాటు 15 మంది సైనికులు, అటు అమెరికాకు చెందిన 13 మంది సైనికులు ఈ పోరులో బలయ్యారు. ప్రస్తుతం అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రంప్ కాల్పుల విరమణను పొడిగించి శాంతికి అవకాశం ఇచ్చారు. అయితే ఇరాన్ తన మొండి పట్టు వీడి చర్చలకు వస్తుందా? లేక మళ్లీ బాంబులు, క్షిపణుల వర్షంతో యుద్ధం మొదలవుతుందా? అన్నది ఇప్పుడు ప్రపంచ దేశాలను కలవరపెడుతున్న అతిపెద్ద ప్రశ్న.