సప్త సాగర సంగమ తీరాన కొలువైన ముక్తి క్షేత్రం అంతర్వేది

"ఎక్కడైతే గోదావరి తన ప్రస్థానాన్ని ముగించి సాగర గర్భంలో లీనమవుతుందో.. ఎక్కడైతే వశిష్ట మహర్షి తపస్సుతో పునీతమైన మట్టి గంధం సువాసనాలను వెదజల్లుతుందో.. ఎక్కడైతే ధర్మ రక్షణ కోసం నరహరి అడుగుజాడలు ముద్రించబడ్డాయో.. అదే దక్షిణ కాశీ 'అంతర్వేది'."

త్రేతాయుగపు పవిత్రత, కృతయుగపు పురాణ వైభవం, కలియుగపు భక్త జనావళికి అభయహస్తం, ఈ మూడింటి కలయికే ఈ దివ్య ధామం. ఇది కేవలం ఒక ఆలయం మాత్రమే కాదు. వేల ఏళ్ల నాటి ఆధ్యాత్మిక చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యం. బ్రహ్మదేవుని యజ్ఞవేదికగా, వశిష్ట మహర్షి తపోభూమిగా, రక్తవిలోచనుడి సంహార స్థలిగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ క్షేత్రం, భక్తుల పాలిట వైకుంఠ ద్వారం.

సాగర సంగమ హోరులో స్వామివారి శంఖారావం వినిపిస్తూ, భక్తజన కోటిని పునీతం చేసే ఈ పుణ్యక్షేత్ర విశిష్టతను, ఆ నరహరి లీలా విశేషాలను ఇప్పుడు సమగ్రంగా తెలుసుకుందాం...

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని సఖినేటిపల్లి మండలంలో, గోదావరి నది సముద్రంలో కలిసే చోట (అంతర్వాహినిగా) వెలసిన అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రం అంతర్వేది. కాకినాడకు 130 కి.మీ, రాజమండ్రికి 100 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఈ క్షేత్రం 'ముక్తి క్షేత్రం'గా ప్రసిద్ధి గాంచింది. కృతయుగం నుండి కలియుగం వరకు ఈ క్షేత్రానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను పురాణాలు తెలుపుతున్నాయి. ముఖ్యంగా నైమిశారణ్యంలో శౌనకాది మునులకు సూత మహాముని వివరించిన ఈ క్షేత్ర మహాత్మ్యం భక్తుల పాలిట కల్పవృక్షం.

అంతర్వేది నామకరణం - రుద్రయాగ నేపథ్యం

పురాణాల ప్రకారం, బ్రహ్మదేవుడు శివుని పట్ల చేసిన ఒక అపరాధానికి ప్రాయశ్చిత్తంగా ఇక్కడ రుద్రయాగాన్ని నిర్వహించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. వశిష్ట మహర్షి తన తపశ్శక్తితో గౌతమీ నదిని సముద్రంలో కలిపిన ఈ పవిత్ర స్థలాన్ని యజ్ఞ వేదికగా ఎంచుకున్నాడు. యజ్ఞం కోసం సిద్ధం చేసిన ఈ 'వేదిక' మధ్యలో ఉండటం వల్ల దీనికి "అంతర్వేది" (అంతః + వేదిక) అనే పేరు వచ్చింది. యజ్ఞం అనంతరం బ్రహ్మదేవుడు ఇక్కడ నీలకంఠేశ్వర స్వామిని ప్రతిష్టించి తన పాపవిముక్తిని పొందాడు.

రక్తవిలోచనుని ఘోర తపస్సు

హిరణ్యాక్షుని కుమారుడైన రక్తవిలోచనుడు అనే రాక్షసుడు వశిష్ట నదీ తీరంలో పదివేల సంవత్సరాల పాటు పరమశివుని గురించి ఘోర తపస్సు చేశాడు. అతని తపస్సుకు మెచ్చిన భోళాశంకరుడు ప్రత్యక్షమై వరాన్ని కోరుకోమన్నాడు. రక్తవిలోచనుడు అత్యంత చాకచక్యంగా, యుద్ధంలో తన శరీరం నుండి చిందే ప్రతి రక్తపు బొట్టు నేల మీద పడగానే, ఆ బొట్టు నుండి తనంతటి శక్తివంతుడైన మరో రాక్షసుడు పుట్టాలని, వారు తన పక్షాన యుద్ధం చేయాలని వరాన్ని పొందాడు.

వరం లభించిన గర్వంతో రక్తవిలోచనుడు లోకకంటకుడిగా మారాడు. యజ్ఞయాగాదులను ధ్వంసం చేస్తూ, మునులను, దేవతలను హింసించడం మొదలుపెట్టాడు. ఇదే సమయంలో విశ్వామిత్రుడు వశిష్టునిపై పగ తీర్చుకోవడానికి రక్తవిలోచనుడిని ప్రేరేపించాడు. వశిష్ట మహర్షి లేని సమయంలో ఆ రాక్షసుడు ఆయన వందమంది కుమారులను సంహరించాడు. ఈ ఘోర కలిని చూసి వశిష్టుని భార్య అరుంధతి విలపించగా, బ్రహ్మలోకంలో ఉన్న వశిష్టుడు తన దివ్యదృష్టితో జరిగినది గ్రహించి శ్రీమన్నారాయణుడిని శరణు వేడాడు.

నరసింహ స్వామి ఆగమనం

వశిష్టుని ప్రార్థనలు ఆలకించిన లక్ష్మీనరసింహ స్వామి, గరుడ వాహనంపై లక్ష్మీ సమేతుడై ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆ రాక్షసుడిని సంహరించి లోకకల్యాణం చేయమని, అనంతరం తన ఆశ్రమంలోనే కొలువై ఉండమని వశిష్టుడు స్వామిని వేడుకున్నాడు. భక్తవత్సలుడైన స్వామి పాంచజన్యాన్ని పూరించి యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఆ శంఖారావం విన్న రక్తవిలోచనుడు సైన్యంతో వచ్చి స్వామిని చుట్టుముట్టాడు.

యుద్ధంలో నరసింహ స్వామి తన సుదర్శన చక్రంతో రాక్షసుడిని గాయపరిచినప్పుడల్లా, నేలపై పడిన రక్తపు బొట్టు నుండి వేల సంఖ్యలో రాక్షసులు పుట్టుకొచ్చారు. ఇది గమనించిన స్వామి, తన నోటి నుండి 'మాయాశక్తి' (అశ్వారూఢాంబ) ని సృష్టించాడు. ఆ శక్తి రక్తవిలోచనుని రక్తపు బొట్టు ఏదీ నేలపాలు కాకుండా తన నాలుకను చాచి పట్టుకుంది. ఆ రక్తాన్ని ఒక ప్రవాహంలా మార్చింది, దాన్నే నేడు మనం 'రక్తకుల్య' నదిగా పిలుస్తున్నాం. చివరకు స్వామి రక్తవిలోచనుడిని, అతని అనుచరులను సంహరించాడు.

క్షేత్ర ప్రతిష్ట, విశిష్టత

రాక్షస సంహారం తర్వాత స్వామి తన సుదర్శన చక్రాన్ని శుభ్రం చేసుకున్న చోటు 'చక్రతీర్థం' అయ్యింది. వశిష్ట మహర్షి కోరిక మేరకు నరసింహ స్వామి అక్కడ అర్చా మూర్తిగా వెలిశారు. ఈ క్షేత్రంలో స్నానం చేస్తే పునర్జన్మ ఉండదని, గయలో పిండప్రదానం చేసినంత ఫలితం ఇక్కడ దక్కుతుందని స్వయంగా బ్రహ్మదేవుడు నారదుడికి వివరించాడు. ఇక్కడ స్వామివారు రాజ్యలక్ష్మి సమేతంగా శాంత స్వరూపంలో దర్శనమివ్వడం విశేషం.

సంతాన మహారాజు కథ

సంతాన మహారాజు, ఇంద్రుని కుమారుడు తమ పూర్వ కర్మల వల్ల దివ్యత్వాన్ని కోల్పోయినప్పుడు, అంతర్వేది క్షేత్రంలోని పుష్పవనాన్ని ఆశ్రయించి, స్వామి ప్రసాదాన్ని స్వీకరించి తిరిగి తమ పూర్వ వైభవాన్ని పొందినట్లు పురాణ గాథలు చెబుతున్నాయి. అంతర్వేది క్షేత్రానికి ఉన్న పవిత్రత వల్ల పాపులు సైతం పునీతులవుతారని ఈ కథ నిరూపిస్తుంది.

కలియుగంలో కేశవదాసు భక్తి

కలియుగ ప్రారంభంలో ఈ క్షేత్రం అడవిలా మారిపోయింది. కేశవదాసు అనే గొల్లవాడు తన పశువులను ఇక్కడ మేపేవాడు. ఒక కపిల గోవు ప్రతిరోజూ ఒక పుట్టపై పాలు కురిపించడం గమనించిన కేశవదాసు ఆశ్చర్యపోయాడు. అదే రాత్రి స్వామి అతనికి స్వప్నంలో దర్శనమిచ్చి, అక్కడ తాను వెలసి ఉన్నానని తెలిపాడు. గ్రామస్తుల సహాయంతో ఆ పుట్టను తవ్వగా నరసింహ స్వామి విగ్రహం బయల్పడింది. ఆ గ్రామానికి 'కేశవదాసుపాలెం' అని పేరు వచ్చింది.

కాలక్రమేణా ఆలయం శిథిలావస్థకు చేరినప్పుడు, ఆ ప్రాంతంలోని ధనవంతుడు, భక్తుడైన నరేంద్ర లక్ష్మీనరసింహారావు ఆలయ పునర్నిర్మాణానికి పూనుకున్నాడు. భద్రాచలం నుండి కలపను తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు వర్షాలు లేక గోదావరి ఎండిపోయి అడ్డంకులు ఎదురయ్యాయి. ఆయన మూడు రోజుల పాటు నిరాహార దీక్ష చేయగా, స్వామి అనుగ్రహంతో భారీ వర్షం కురిసి, మార్క్ చేసిన కలప మొత్తం అంతర్వేది 'గంటాఘాట్'కు చేరుకుంది.

మరోసారి ఆలయం పునర్నిర్మాణ దశలో ఉన్నప్పుడు, బెండమూరులంకకు చెందిన ఆదినారాయణ అనే వర్తకుడు తన ఏడు నౌకలు సముద్రంలో తప్పిపోయి ఆవేదనలో ఉన్నాడు. తన కుమారుడు రంగనాథునికి వచ్చిన కల మేరకు, తన నౌకలు సురక్షితంగా తిరిగి వస్తే ఆలయానికి గోపురం, గాలిగోపురం నిర్మిస్తానని మొక్కుకున్నాడు. మూడవ రోజున నౌకలు క్షేమంగా చేరడంతో, ఆయన 1923లో ఆలయ పునర్నిర్మాణాన్ని ఘనంగా పూర్తి చేశాడు.

కూర్మావతార సాలగ్రామ ప్రాప్తి

ఒకసారి ఒక మత్స్యకారుడు రక్తకుల్య నదిలో వేటాడుతుండగా, వలలో చేపలకు బదులు ఒక సాలగ్రామం చిక్కింది. దాన్ని ఎన్నిసార్లు విసిరేసినా తిరిగి వలకే తగలడంతో అతను కోపంతో దాన్ని నేలకేసి కొట్టాడు. అప్పుడు ఆ రాయి నుండి రక్తం రావడం చూసి భయపడి స్పృహ తప్పాడు. స్వామి కలలో కనిపించి తాను 'కూర్మావతారం'లో ఉన్నానని, తనను ఆలయంలో ప్రతిష్టించమని కోరగా, నేటికీ ఆ కూర్మ విగ్రహాన్ని మనం అంతర్వేదిలో చూడవచ్చు.

పంచ పుణ్యస్థలాలు

అంతర్వేది క్షేత్రం ఐదు ముఖ్యమైన పవిత్ర స్థలాల కలయిక. బంగాళాఖాతం (సముద్రం), సాగర సంగమం (నది సముద్రంలో కలిసే చోటు), వశిష్ట నది, రక్తకుల్య నది, చక్రతీర్థం. ఈ ఐదు చోట్ల స్నానమాచరించి, దానధర్మాలు చేసిన వారికి సకల పాపాలు తొలగి ముక్తి లభిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం. అందుకే దీనిని 'రెండవ కాశీ' అని కూడా పిలుస్తారు.

ఉత్సవాలు, వేడుకలు

ప్రతి ఏటా మాఘ శుద్ధ సప్తమి నుండి పౌర్ణమి వరకు ఇక్కడ బ్రహ్మోత్సవాలు అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. మాఘ శుద్ధ దశమి నాడు స్వామివారి కల్యాణం, ఏకాదశి నాడు భీష్మ ఏకాదశి సందర్భంగా జరిగే రథయాత్రను చూడటానికి లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. ఆ సమయంలో అంతర్వేది 'కలియుగ వైకుంఠం'లా కనిపిస్తుంది. అలాగే వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి నాడు నరసింహ జయంతి వేడుకలు ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.

తూర్పున సముద్రం, పడమర గోదావరి, ఉత్తరాన రక్తకుల్య నదుల మధ్య సుమారు నాలుగు చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్న అంతర్వేది క్షేత్రం ఆధ్యాత్మికంగా, పర్యాటక పరంగా ఎంతో విశిష్టమైనది.ఇక్కడ స్వామిని ఒక్కసారి దర్శించుకుంటే జన్మ ధన్యమవుతుందని భక్తుల విశ్వాసం. ఎందరో మహానుభావుల తపస్సుకు, మరెందరో భక్తుల సేవలకు సాక్ష్యంగా నిలుస్తున్న అంతర్వేది లక్ష్మీనరసింహ స్వామి క్షేత్రం నిత్యం 'గోవింద' నామస్మరణతో మారుమ్రోగుతుంటుంది.

హైదరాబాద్ నుండి అంతర్వేది క్షేత్రానికి చేరుకోవడం చాలా సులభం. హైదరాబాద్ నుండి దాదాపు 470 నుండి 500 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ క్షేత్రానికి రోడ్డు మార్గంలో వెళ్లాలనుకునే వారు ఎల్బీ నగర్ మీదుగా విజయవాడ, ఏలూరు, రాజమండ్రి లేదా రావులపాలెం మీదుగా ప్రయాణించవచ్చు (సుమారు 10 గంటల ప్రయాణం). టి.ఎస్.ఆర్.టి.సి, ఏ.పి.ఎస్.ఆర్.టి.సి బస్సులతో పాటు ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్ సౌకర్యాలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. రైలు మార్గంలో ప్రయాణించే వారు నరసాపురం లేదా రాజమండ్రి రైల్వే స్టేషన్లలో దిగి, అక్కడ నుండి ఆటోలు, ట్యాక్సీలు లేదా స్థానిక బస్సుల ద్వారా అంతర్వేది చేరుకోవచ్చు; ముఖ్యంగా నరసాపురం నుండి పడవ ప్రయాణం (ఫెర్రీ) ద్వారా నదిని దాటి వెళ్లడం భక్తులకు ఒక ప్రత్యేక అనుభూతిని ఇస్తుంది.

అంతర్వేదిలో వసతి సౌకర్యాలు

అంతర్వేది ఒక పుణ్యక్షేత్రం కావడంతో ఇక్కడ భక్తుల కోసం వివిధ రకాల వసతి ఏర్పాట్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ప్రధానంగా టీటీడీ చౌల్ట్రీ భక్తులకు తక్కువ ధరలో గదులను అందిస్తూ అత్యంత ఆదరణ పొందుతోంది. దీనితో పాటు, శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి వారి దేవస్థానం సొంత గెస్ట్ హౌస్‌లను కూడా నిర్వహిస్తోంది, ఇవి ఆలయానికి అతి సమీపంలో ఉండటం వల్ల వృద్ధులకు, కుటుంబాలకు చాలా అనుకూలంగా ఉంటాయి. పీక్ సీజన్ లేదా ఉత్సవాల సమయంలో రద్దీ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, స్థానికంగా ఉండే ప్రైవేట్ లాడ్జీలు, చిన్న హోటళ్లు భక్తులకు సేవలందిస్తాయి.