దక్షిణ కాశీ ద్రాక్షారామం

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో గోదావరి నదీ తీరాన వెలసిన అత్యంత పురాతనమైన, పవిత్రమైన క్షేత్రం ద్రాక్షారామం. ఇది కేవలం ఒక ఆలయం మాత్రమే కాదు, కోట్లాది మంది హిందువుల ఆరాధ్య దైవం పరమశివుడు వెలసిన పంచారామాలలో ఒకటి. కటక్ నుంచి కాంచీపురం వరకు విస్తరించిన పురాతన త్రిలింగ దేశంలో వెలసిన మూడు ముఖ్యమైన లింగాలలో ద్రాక్షారామ భీమేశ్వరుడు అత్యంత శక్తివంతుడిగా కొలవబడుతున్నాడు. తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో కాకినాడకు సుమారు 28 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ క్షేత్రం, ఆధ్యాత్మికంగానూ, చారిత్రక శిల్పకళా పరంగానూ అద్భుతమైన వైభవాన్ని కలిగి ఉంది.

దక్ష యజ్ఞం - సతీదేవి ఆత్మబలిదానం

'ద్రాక్షారామం' అనే పేరు వెనుక గొప్ప పౌరాణిక నేపథ్యం ఉంది. 'దక్ష', 'ఆరామం' అనే పదాల కలయికతో ఈ పేరు ఏర్పడింది. అంటే దక్ష ప్రజాపతి నివసించిన ప్రదేశం అని అర్థం. పరమశివుని మామగారైన దక్షుడు ఇక్కడే నివసించేవాడని, ఈ ప్రాంతమే ఆయన యజ్ఞవాటిక అని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఈ పవిత్ర భూమిని 'దక్షిణ కాశీ' అని కూడా పిలుస్తారు. కాశీ క్షేత్రానికి ఏ విధమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత ఉందో, ద్రాక్షారామానికి కూడా అదే స్థాయి గౌరవం పురాణాలలో దక్కింది.

స్కాంద పురాణం ప్రకారం, దక్ష ప్రజాపతి ఒక గొప్ప యజ్ఞాన్ని సంకల్పించాడు. అయితే, తన అల్లుడైన శివునిపై ఉన్న కోపం, అహంకారం కారణంగా ఆయనను ఆహ్వానించలేదు. తన తండ్రి చేస్తున్న యజ్ఞం కనుక శివుడు వారించినా వినకుండా సతీదేవి పుట్టింటికి వెళ్ళింది. అక్కడ ఆమెకు ఘోరమైన అవమానం జరిగింది. పతి నింద వినలేక ఆమె యజ్ఞ గుండంలో దూకి ఆత్మబలిదానం చేసుకుంది. ఈ సంఘటన శివుడిని ఆగ్రహోదగ్రుడిని చేసింది. శివుడు తన జటాజూటం నుండి వీరభద్రుడిని సృష్టించి దక్షుని యజ్ఞాన్ని నాశనం చేయించాడు. ఈ పౌరాణిక ఘట్టానికి ద్రాక్షారామమే వేదిక.

ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగం, అష్టాదశ శక్తిపీఠం

ద్రాక్షారామం ఒక అరుదైన క్షేత్రం. ఇక్కడ శివుడు 'భీమేశ్వరుడు'గా, పార్వతీదేవి 'మాణిక్యాంబ'గా కొలువై ఉన్నారు. భారతదేశంలోని 18 శక్తిపీఠాలలో మాణిక్యాంబా దేవి పీఠం 12వదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. విష్ణు చక్రం సతీదేవి శరీరాన్ని ఖండించినప్పుడు, ఆమె శరీర భాగాలు పడిన చోట శక్తిపీఠాలు ఏర్పడ్డాయి. శివుడు కొలువై ఉన్న క్షేత్రంలోనే శక్తిపీఠం కూడా ఉండటం ఇక్కడి విశిష్టత. అందుకే ఈ క్షేత్రం శివ-శక్తుల సమన్వయానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

లింగోద్భవం - తారకాసుర వధ

పంచారామ క్షేత్రాల ఆవిర్భావం వెనుక మరొక కథ ఉంది. తారకాసురుడనే రాక్షసుడి మెడలోని అమృత లింగాన్ని కుమారస్వామి తన బాణంతో ఐదు ముక్కలుగా ఖండించాడు. ఆ ఐదు భాగాలు పడిన ప్రదేశాలే పంచారామాలు (అమరావతి, భీమవరం, పాలకొల్లు, కుమారారామం, ద్రాక్షారామం). ద్రాక్షారామంలో పడిన లింగ భాగం స్వయంగా సూర్య భగవంతునిచే ప్రతిష్ఠించబడిందని భక్తుల నమ్మకం. ఈ లింగం ఎత్తు సుమారు 14 అడుగులు ఉండటం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.

ఆలయ నిర్మాణ శైలి - అద్భుత శిల్పకళ

ద్రాక్షారామ ఆలయం ఒక గొప్ప శిల్పకళా ఖండం. ఈ ఆలయం రెండు అంతస్తుల ప్రాకారాలతో నిర్మించబడింది. గర్భాలయంలోని శివలింగం 14 అడుగుల ఎత్తు ఉండటంతో, భక్తులు మొదటి అంతస్తులోకి వెళ్లి స్వామివారి ముఖ భాగానికి పూజలు చేస్తారు. ఆలయ స్తంభాలపై ఉన్న డిజైన్లు, గోడలపై ఉన్న శిల్పాలు చాళుక్యుల కాలం నాటి కళా వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఈ ఆలయం భారత పురావస్తు శాఖ ఆధ్వర్యంలో రక్షిత కట్టడంగా గుర్తించబడింది.

చారిత్రక శాసనాల నిధి

చరిత్రకారులకు, పరిశోధకులకు ద్రాక్షారామం ఒక విజ్ఞాన గని. ఈ ఆలయ గోడలపై దాదాపు 800కు పైగా ప్రాచీన శాసనాలు ఉన్నాయి. ఇవి చాళుక్య, చోళ, రెడ్డి రాజుల పరిపాలనను, ఆ కాలం నాటి సామాజిక, ఆర్థిక పరిస్థితులను వివరిస్తాయి. తెలుగు భాష పరిణామ క్రమాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ శాసనాలు ఎంతో కీలకం. సంస్కృత, ప్రాచీన తెలుగు లిపిలో ఉన్న ఈ అక్షరాలు చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యాలు.

కార్తీక మాస వైభవం - జ్వాలాతోరణం

శ్రీ భీమేశ్వర స్వామివారికి కార్తీక మాసం అత్యంత ప్రీతికరమైనది. ఈ నెలలో ప్రతి సోమవారం వేలాది మంది భక్తులు గోదావరిలో స్నానమాచరించి స్వామిని దర్శించుకుంటారు. కార్తీక పౌర్ణమి నాడు నిర్వహించే 'జ్వాలాతోరణం' ఇక్కడ అత్యంత వేడుకగా జరుగుతుంది. శివుని ముందు ఎండుగడ్డితో చేసిన తోరణాన్ని వెలిగించి, ఆ మంటల కింద నుండి స్వామివారి పల్లకిని దాటిస్తారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూడటానికి భక్తులు పోటెత్తుతారు.

మహాశివరాత్రి కల్యాణోత్సవాలు

మహాశివరాత్రి పర్వదినం ద్రాక్షారామంలో అతిపెద్ద వేడుక. ఆ రోజున స్వామివారికి జరిగే మహన్యాస పూర్వక రుద్రాభిషేకాలు కనులపండువగా ఉంటాయి. మాఘ మాసంలో భీష్మ ఏకాదశి నాడు శ్రీ భీమేశ్వర స్వామి, మాణిక్యాంబా దేవిల దివ్య కల్యాణ మహోత్సవం జరుగుతుంది. ఈ కల్యాణాన్ని వీక్షించడం వల్ల మోక్షం ప్రాప్తిస్తుందని భక్తుల గాఢ విశ్వాసం. అలాగే శరన్నవరాత్రి ఉత్సవాలలో మాణిక్యాంబా దేవి వివిధ అలంకారాల్లో దర్శనమిస్తారు.

క్షేత్ర మహిమ

ద్రాక్షారామ క్షేత్ర సందర్శన వల్ల పాపాలు తొలగిపోతాయని, గ్రహ దోషాలు నివృత్తి అవుతాయని నమ్మకం. ముఖ్యంగా వివాహం కానివారు, సంతానం లేనివారు ఇక్కడ ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. వ్యాస మహర్షికి కూడా ఈ క్షేత్రంలోనే మానసిక ప్రశాంతత లభించిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఇక్కడి పవిత్ర తీర్థాలు, ఆలయ వాతావరణం భక్తులలో ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని నింపుతాయి.

పర్యాటక, రవాణా సౌకర్యాలు

రాజమండ్రి, కాకినాడ నగరాలకు సమీపంలో ఉండటం వల్ల ద్రాక్షారామానికి రవాణా సౌకర్యాలు మెరుగ్గా ఉన్నాయి. ప్రతి నిత్యం వందలాది బస్సులు అందుబాటులో ఉంటాయి. పర్యాటకులు ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు సమీపంలోని కోటిపల్లి (సోమేశ్వర క్షేత్రం), పిఠాపురం వంటి పుణ్యక్షేత్రాలను కూడా సందర్శించవచ్చు. ద్రాక్షారామ దేవస్థానం భక్తుల వసతి కోసం సత్రాలను, అన్నదాన సౌకర్యాలను కూడా కల్పిస్తోంది.

ఆధ్యాత్మిక వారసత్వం

ద్రాక్షారామం కేవలం ఒక మతపరమైన కేంద్రం మాత్రమే కాదు, అది తెలుగు వారి సంస్కృతికి, చరిత్రకు ప్రతిరూపం. తరతరాలుగా వస్తున్న ఆచారాలు, శతాబ్దాల నాటి కట్టడాలు, వేల సంవత్సరాల పురాణ గాథలు ఈ క్షేత్రాన్ని అమరధామంగా మార్చాయి. ప్రతి హిందువు తన జీవిత కాలంలో ఒక్కసారైనా దర్శించాల్సిన పరమ పవిత్ర క్షేత్రం ద్రాక్షారామం. శ్రీ భీమేశ్వర స్వామి అనుగ్రహం, మాణిక్యాంబా దేవి ఆశీస్సులు భక్తులకు ఎల్లవేళలా రక్షణగా ఉంటాయని విశ్వసిస్తూ భక్తులు ఈ దివ్యధామానికి తరలివస్తుంటారు.