ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదలతో పంటలపై ముప్పు: ఆహార భద్రతకు కొత్త సవాలు

భారతదేశంలో వేసవి కాలం ఇప్పుడు కేవలం ఋతువుగా కాకుండా వ్యవసాయ రంగానికి ఒక పరీక్షగా మారుతోంది. ప్రతి సంవత్సరం ఉష్ణోగ్రతలు ముందుగానే పెరుగుతున్నాయి, ఎక్కువ కాలం కొనసాగుతున్నాయి, తీవ్రత కూడా పెరుగుతోంది. ఈ ఏడాది పరిస్థితి కూడా అదే ధోరణిని కొనసాగించింది. ఉత్తర భారతదేశం వంటి ప్రాంతాలు తీవ్రమైన వేడిని అనుభవించాయి. ఇదే సమయంలో కీలక పంటల కోత దశలో అకస్మాత్తుగా వర్షాలు, వడగళ్ల వానలు పడటంతో రైతులకు తీవ్ర నష్టం కలిగింది. ఒకప్పుడు అరుదుగా కనిపించిన ఈ పరిస్థితి ఇప్పుడు సాధారణంగా మారింది. ఈ మార్పు దేశ ఆహార భద్రత పునాదులను క్రమంగా దెబ్బతీస్తోంది.

శాస్త్రీయ పరిశోధనలు స్పష్టంగా ఏమి చెబుతున్నాయి అంటే — వాతావరణ మార్పు ఇప్పటికే వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని తగ్గిస్తోంది. ప్రపంచ స్థాయి అధ్యయనాల ప్రకారం ప్రతి 1°C ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదలతో గోధుమ దిగుబడి సుమారు 6% తగ్గుతుంది, మక్కజొన్న 7% కంటే ఎక్కువగా పడిపోతుంది, బియ్యం ఉత్పత్తి కూడా 3% కంటే ఎక్కువగా తగ్గుతుంది. అంటే ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల వ్యవసాయ ఉత్పత్తిపై నిశ్శబ్దంగా కానీ నిరంతర ప్రభావాన్ని చూపుతోంది.

భారతదేశ పరిస్థితి ఈ గ్లోబల్ ధోరణిని మరింత తీవ్రంగా ప్రతిబింబిస్తోంది. దేశ సగటు ఉష్ణోగ్రత ఇప్పటికే సుమారు 0.7°C పెరిగింది. భవిష్యత్తులో పంట దిగుబడులు మరింతగా తగ్గే అవకాశం ఉందని అంచనాలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే భవిష్యత్తు గురించి మాట్లాడకముందే ప్రస్తుత పరిస్థితి కూడా హెచ్చరికలతో నిండిపోయింది. పంట పెరుగుదల సమయంలో తీవ్రమైన వేడి, కోత సమయంలో ఆకస్మిక వర్షాలు, వడగళ్ల వానలు కలిసివచ్చి ప్రమాదకర పరిస్థితిని సృష్టిస్తున్నాయి. పంజాబ్, హర్యానా, మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లో గోధుమ, ఆవాలు పంటలు కోత దెబ్బతిన్నాయి.

ఈ పరిస్థితి ఒక కొత్త వాతావరణ అస్థిరతను సూచిస్తోంది. అధిక ఉష్ణోగ్రతలు పంటల పెరుగుదల వేగాన్ని పెంచి ధాన్య పరిమాణాన్ని తగ్గిస్తాయి. అదే సమయంలో తగిన సమయానికి కాకుండా పడే వర్షాలు, వడగళ్ల వానలు మిగిలిన పంటను కూడా నాశనం చేస్తాయి. ఫలితంగా ఉత్పత్తి తగ్గడమే కాకుండా అనిశ్చితి పెరుగుతుంది. కాగితం మీద మంచి సీజన్‌గా కనిపించినా, భూమిపై రైతుకు నష్టమే మిగులుతుంది.

ఇటీవలి సంఘటనలు ఈ మార్పును మరింత స్పష్టంగా చూపిస్తున్నాయి. 2022లో వచ్చిన ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల గోధుమ ఉత్పత్తిపై ఎంత ప్రభావం చూపిందో దేశం ఇప్పటికే చూసింది. ఆ పరిస్థితుల్లో ఎగుమతులపై ఆంక్షలు విధించాల్సి వచ్చింది. ఇప్పుడు దీనికి తోడు అసమయ వర్షాలు, వడగళ్ల వానలు చేరడంతో ప్రమాదం మరింత పెరిగింది. వ్యవసాయం ఇక క్రమంగా మారుతున్న వాతావరణానికి సరిపడే విధంగా మారడం లేదు; విపరీత పరిస్థితుల మధ్య నలుగుతోంది.

ఆర్థిక పరంగా ఈ ప్రభావం గణనీయంగా ఉంది. ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల రైతుల ఆదాయాన్ని 17–21% వరకు తగ్గించగలదని అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి. వాతావరణ అస్థిరత కారణంగా ఆహార ధరల్లో మార్పులు కూడా పెరుగుతున్నాయి. వడగళ్ల వానలు వంటి సంఘటనలు రైతులకు నేరుగా ఆదాయ నష్టాన్ని కలిగిస్తాయి. చాలామందికి సరైన బీమా రక్షణ లేకపోవడం పరిస్థితిని మరింత క్లిష్టంగా మారుస్తోంది. ఈ ప్రభావం గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి పట్టణాల వరకు వ్యాపించి ద్రవ్యోల్బణ ఒత్తిడిని పెంచుతోంది.

ఇంకొక మౌనమైన సమస్య కూడా ఉంది. వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ స్థాయిలు పెరగడం వల్ల పంటలలో ప్రోటీన్, సూక్ష్మ పోషకాలు తగ్గుతున్నాయి. అంటే ఉత్పత్తి కొనసాగినా పోషక విలువ తగ్గిపోతోంది. ఇది పోషక భద్రతను దెబ్బతీసే ప్రమాదం కలిగిస్తోంది.

ఈ పరిస్థితులు ప్రభుత్వ విధానాల పునర్విమర్శను అవసరం చేస్తున్నాయి. కనీస మద్దతు ధర (MSP) రైతులకు ధర హామీ ఇస్తుంది కానీ వాతావరణ కారణంగా వచ్చే దిగుబడి నష్టాలను కాపాడలేకపోతుంది. గోధుమ, బియ్యం వంటి పంటలపైనే ఎక్కువ దృష్టి ఉండటం కూడా సమస్యగా మారుతోంది, ఎందుకంటే ఇవి ఉష్ణోగ్రత మార్పులకు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతున్నాయి.

దీని బదులుగా సజ్జలు, పప్పులు, నూనె గింజలు వంటి వాతావరణ నిరోధక పంటలను ప్రోత్సహించడం అవసరం. ఇవి వేడి, నీటి కొరతను తట్టుకునే సామర్థ్యం కలిగి ఉంటాయి. అయితే మార్కెట్ మద్దతు, కొనుగోలు హామీ లేకపోతే రైతులు పాత పంటల నుంచి మారడానికి వెనుకడుగు వేస్తున్నారు.

అనుకూలత చర్యలు కేవలం ఆలోచనల్లో కాకుండా అమల్లోకి రావాలి. అధిక ఉష్ణోగ్రతలను తట్టుకునే విత్తనాల అభివృద్ధి, సమర్థవంతమైన నీటిపారుదల వ్యవస్థలు, వాతావరణ ఆధారిత వ్యవసాయ సలహాలు కీలకం. పంట బీమా వ్యవస్థను కూడా స్థానిక స్థాయి విపత్తులను కవర్ చేసేలా మార్చడం అత్యవసరం.

ప్రపంచ స్థాయిలో కూడా ఈ పరిస్థితి ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ఆహార, వ్యవసాయ సంస్థలు తీవ్ర ఉష్ణోగ్రతల కారణంగా ఆహార వ్యవస్థలు ప్రమాదంలో ఉన్నాయని హెచ్చరిస్తున్నాయి. గంగా–ఇండస్ ప్రాంతం వంటి ప్రధాన వ్యవసాయ ప్రాంతాలు ఎక్కువ ప్రమాదానికి గురవుతున్నాయి. వ్యవసాయ జనాభా అధికంగా ఉన్న భారత్ ఈ మార్పులకు అత్యంత సున్నితంగా మారుతోంది.

ఇప్పుడు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్న విషయం ఏమిటి అంటే వ్యవసాయం క్రమంగా మారుతున్న ప్రక్రియలో కాకుండా ఆకస్మిక దెబ్బల మధ్య కొనసాగుతోంది. ఉష్ణోగ్రతలు, అసమయ వర్షాలు, వడగళ్ల వానలు కలిసి ఒక అస్థిర నమూనాను సృష్టిస్తున్నాయి. సంప్రదాయ వ్యవసాయ పద్ధతులు, విధానాలు ఈ పరిస్థితులకు సరిపడడం లేదు.

దశాబ్దాలుగా నిర్మించిన భారత ఆహార భద్రత వ్యవస్థ ఇప్పుడు ఈ కొత్త వాస్తవానికి తగిన విధంగా మారాల్సిన అవసరం ఉంది. నిల్వలు, కొనుగోలు విధానాలు, ప్రమాద నిర్వహణ వ్యవస్థలు అన్నీ పునర్నిర్మాణం కావాలి.

చివరగా, ఉష్ణోగ్రతలు కేవలం వాతావరణ అంశం కాదు - అది ఒక హెచ్చరిక. దానికి తోడు వచ్చే వర్షాలు, వడగళ్ల వానలు రైతుల కష్టాన్ని నిమిషాల్లో నాశనం చేస్తున్నాయి. ఇక ప్రశ్న ఒక్కటే - భారత్ సరిపడా ఆహారం ఉత్పత్తి చేయగలదా అన్నది కాదు; ఆ పంటలను ఈ అంచనా వేయలేని ఆకాశం నుంచి ఎలా కాపాడగలదు అన్నదే కీలకం.