రాజస్థాన్ రిఫైనరీలో భారీ అగ్నిప్రమాదం
రాజస్థాన్లోని బాలోత్రా జిల్లా, పచ్పద్ర వద్ద నిర్మించిన దేశంలోనే మొట్టమొదటి ‘గ్రీన్ఫీల్డ్ ఇంటిగ్రేటెడ్ రిఫైనరీ-కమ్-పెట్రోకెమికల్ కాంప్లెక్స్’లో సోమవారం చోటుచేసుకున్న భారీ అగ్నిప్రమాదం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది. ఈ దురదృష్టకర సంఘటన కారణంగా నేడు (మంగళవారం ఏప్రిల్ 21) ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ చేతుల మీదుగా జరగాల్సిన రిఫైనరీ ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమం వాయిదా పడింది.
ప్రమాదం జరిగిన తీరు
రాజస్థాన్లోని ప్రతిష్టాత్మక పచ్పద్ర రిఫైనరీ ప్రాజెక్టులో సోమవారం మద్యాహ్నం ఒక్కసారిగా మంటలు చెలరేగాయి. రిఫైనరీలోని అత్యంత కీలకమైన క్రూడ్ డిస్టిలేషన్ యూనిట్ సమీపంలో మంటలు ప్రారంభమైనట్లు అధికారులు గుర్తించారు. మంటలు ఎగిసిపడటంతో అక్కడున్న సిబ్బంది భయాందోళనలకు గురయ్యారు. సమాచారం అందుకున్న వెంటనే ఫైర్ టెండర్లు రంగంలోకి దిగి సుమారు రెండు గంటల పాటు శ్రమించి మంటలను అదుపులోకి తీసుకొచ్చాయి. అదృష్టవశాత్తూ ఈ ప్రమాదంలో ఎలాంటి ప్రాణనష్టం జరగలేదని పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ ధృవీకరించింది.
ప్రధాని పర్యటన వాయిదా
ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టును నేడు ప్రారంభించాల్సి ఉండగా, అంతకంటే ఒకరోజు ముందే ఈ ప్రమాదం జరగడం తీవ్ర కలకలం రేపింది. అంతేకాకుండా ప్రధాని పర్యటన నేపథ్యంలో పచ్పద్రలో భారీ బహిరంగ సభకు దాదాపు అన్ని ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యాయి. ఈ రిఫైనరీ ప్రాజెక్టును హిందుస్థాన్ పెట్రోలియం కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్, రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం సంయుక్తంగా 'హెచ్పిసిఎల్ రాజస్థాన్ రిఫైనరీ లిమిటెడ్' పేరుతో నిర్మించాయి. ఏటా 9 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల ముడి చమురును శుద్ధి చేసే సామర్థ్యం దీనికి ఉంది. ఈ కాంప్లెక్స్ కేవలం చమురు శుద్ధికి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, పెట్రోకెమికల్ ఉత్పత్తులను కూడా భారీ స్థాయిలో ఉత్పత్తి చేస్తుంది. దీనివల్ల పెట్రోకెమికల్ రంగంలో దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుందని, స్వయం సమృద్ధి దిశగా అడుగులు పడతాయని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
విచారణకు ఆదేశం
ప్రమాదం జరిగిన వెంటనే ఉన్నతాధికారులు అప్రమత్తమై విచారణకు ఆదేశించారు. ఈ అగ్నిప్రమాదం వెనుక సాంకేతిక లోపాలు ఉన్నాయా లేదా భద్రతా పరమైన వైఫల్యాలు ఉన్నాయా అనే కోణంలో దర్యాప్తు ప్రారంభమైంది. క్రూడ్ డిస్టిలేషన్ యూనిట్ అనేది రిఫైనరీలో అత్యంత కీలకమైన విభాగం కావడంతో, అక్కడ జరిగిన నష్టం ఎంత మేరకు ఉందనేది నిపుణుల బృందం పరిశీలిస్తోంది. ప్రస్తుతం రిఫైనరీ ప్రాంతంలో సాధారణ స్థితిని పునరుద్ధరించే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. ఈ ప్రమాదం రిఫైనరీ ప్రాంగణంలో గందరగోళానికి దారితీసింది. భద్రతా ఏర్పాట్లపై ఆందోళనలు పెంచింది. ముఖ్యమంత్రి భజన్లాల్ శర్మ కూడా సోమవారం సాయంత్రం 4 గంటలకు ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించి పరిస్థితిని సమీక్షించారు. దాదాపు రూ. 79,450 కోట్ల వ్యయంతో నిర్మించిన ఈ భారీ ప్రాజెక్టు భద్రతపై అధికారులు మరింత అప్రమత్తమయ్యారు.
అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా నిర్మాణం
సాంకేతికంగా ఈ రిఫైనరీ అత్యంత ఆధునికమైనది. దీని నెల్సన్ కాంప్లెక్సిటీ ఇండెక్స్ (ఎన్సీఐ)17.0గా ఉండటం గమనార్హం. అంటే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అత్యుత్తమ రిఫైనరీల సరసన ఇది నిలుస్తుంది. ఇక్కడ పెట్రోకెమికల్ దిగుబడి 26 శాతానికి పైగా ఉంటుంది, ఇది అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉంది. దాదాపు 4,400 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్న ఈ కాంప్లెక్స్లో పెట్రోల్, డీజిల్తో పాటు పాలీప్రొఫైలిన్, బెంజీన్, టోలుయిన్, బ్యూటాడిన్ వంటి కీలక రసాయనాలు ఉత్పత్తి కానున్నాయి.
ఈ ప్రాజెక్టు కేవలం ఇంధన రంగానికే కాకుండా, స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు భారీ ఊతాన్ని ఇవ్వనుంది. ఇక్కడ ఏర్పాటు కాబోయే పెట్రోకెమికల్, ప్లాస్టిక్ పార్కులు అనుబంధ పరిశ్రమల అభివృద్ధికి దోహదపడతాయి. దీనివల్ల వేల సంఖ్యలో ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తాయి. ముఖ్యంగా యువతకు నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఉద్యోగ కల్పనలో ఈ కేంద్రం కీలక పాత్ర పోషించనుంది.
ప్రతిపక్షాల విమర్శలు
ఈ ఘటనపై రాజస్థాన్లోని ప్రతిపక్ష కాంగ్రెస్ పార్టీ తీవ్రంగా స్పందించింది. ఇది ముమ్మాటికీ ప్రభుత్వ వైఫల్యమేనని ఆరోపించింది. మాజీ ముఖ్యమంత్రి అశోక్ గెహ్లాట్ స్పందిస్తూ, ఈ ఘటన దురదృష్టకరమని, భద్రతా ప్రమాణాలను పాటించకపోవడం వల్లే ఇలా జరిగిందని విమర్శించారు. అసెంబ్లీ ప్రతిపక్ష నేత టికా రామ్ జుల్లీ మాట్లాడుతూ.. ప్రభుత్వం హడావిడిగా ప్రారంభోత్సవ ఏర్పాట్లు చేస్తోందని, అందుకే భద్రతా పరమైన జాగ్రత్తలను విస్మరించిందని ఆరోపించారు. ప్రాజెక్టు అమలులో జాప్యం కూడా ఇలాంటి ప్రమాదాలకు కారణమై ఉండవచ్చని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
ప్రస్తుతానికి మంటలు అదుపులోకి వచ్చినప్పటికీ, రిఫైనరీలో భద్రతా తనిఖీలు పూర్తయ్యే వరకు పనులు నిలిపివేయబడ్డాయి. దర్యాప్తు నివేదిక అందిన తర్వాతే ప్రమాదానికి అసలు కారణాలు తెలుస్తాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం, హెచ్ఆర్ఆర్ఎల్ యాజమాన్యం నష్టాన్ని వీలైనంత త్వరగా పూడ్చి, మళ్లీ ప్రారంభోత్సవానికి సిద్ధం చేయాలని భావిస్తున్నాయి.
రాజస్థాన్ పారిశ్రామిక ముఖచిత్రాన్ని మార్చే ఈ ప్రాజెక్టు ప్రారంభోత్సవం కోసం యావత్ దేశం ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తోంది. పర్యావరణహిత ప్రమాణాలతో (గ్రీన్ఫీల్డ్) నిర్మించిన ఈ అత్యాధునిక కాంప్లెక్స్, భారత 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' సంకల్పానికి నిదర్శనమని అధికారులు పేర్కొంటున్నారు.