అమెరికా ప్రతిపాదనలపై ఇరాన్ సమీక్ష

మధ్యప్రాచ్యంలో నెలకొన్న తీవ్ర ఉద్రిక్తతల మధ్య ఒక కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. అమెరికా పంపిన కొత్త ప్రతిపాదనలను తాము పరిశీలిస్తున్నట్లు ఇరాన్ అధికారికంగా ప్రకటించింది. శనివారం ఇరాన్ సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ విడుదల చేసిన ప్రకటన ప్రకారం, పాకిస్థాన్ ఆర్మీ చీఫ్ జనరల్ అసిమ్ మునీర్ ఈ వ్యవహారంలో రాయబారిగా వ్యవహరిస్తున్నారు. ఇటీవల ఆయన టెహ్రాన్ పర్యటించిన సమయంలో అమెరికా తరపున కొన్ని ప్రతిపాదనలను ఇరాన్ ముందు ఉంచారు. ప్రస్తుతానికి ఈ ప్రతిపాదనలపై ఇరాన్ ఉన్నత స్థాయి చర్చలు జరుపుతోంది. అయితే, ఆ ప్రతిపాదనల్లో ఏముందనే విషయాన్ని మాత్రం ఇరు దేశాలు గోప్యంగా ఉంచాయి. ఈ చర్చలు సఫలమైతే ప్రాంతీయ శాంతికి దారితీసే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, తెరవెనుక జరుగుతున్న పరిణామాలు అంతర్జాతీయ సమాజంలో ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తున్నాయి.

ఇరాన్ తన వైఖరిని స్పష్టం చేస్తూ, అమెరికా తన "మితిమీరిన డిమాండ్లను" పక్కన పెట్టాలని సూచించింది. క్షేత్రస్థాయిలో ఉన్న వాస్తవ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా అమెరికా తన అభ్యర్థనలను మార్చుకుంటేనే చర్చల్లో ముందడుగు పడుతుందని ఇరాన్ కౌన్సిల్ పేర్కొంది. ముఖ్యంగా హార్ముజ్ జలసంధిపై నియంత్రణ విషయంలో ఇరాన్ పట్టుదలతో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో యుద్ధం పూర్తిగా ముగిసి, శాశ్వత శాంతి నెలకొనే వరకు హార్ముజ్ జలసంధి గుండా సాగే నౌకల రాకపోకలపై తమ పూర్తి నియంత్రణ ఉంటుందని ఇరాన్ స్పష్టం చేసింది. అక్కడ ప్రయాణించే ప్రతీ నౌక సమాచారాన్ని సేకరించడం, వాటికి ట్రాన్సిట్ సర్టిఫికెట్లు జారీ చేయడం, భారీగా టోల్ పన్నులు వసూలు చేస్తామని ప్రకటించడం ప్రపంచ దేశాలను విస్మయానికి గురిచేస్తోంది.

మరోవైపు అమెరికా విధిస్తున్న నౌకాదళ దిగ్బంధంపై ఇరాన్ తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తోంది. అమెరికా చేస్తున్న ఈ దిగ్బంధం కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించడమేనని ఇరాన్ కౌన్సిల్ ఆరోపించింది. అమెరికా తన నౌకాదళాన్ని ఉపసంహరించుకొని, దిగ్బంధాన్ని ఎత్తివేసే వరకు హార్ముజ్ జలసంధిని తెరిచే ప్రసక్తే లేదని ఇరాన్ ఖచ్చితంగా చెప్పింది. ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో అత్యంత కీలకమైన ఈ జలసంధి మూతపడితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇంధన ధరలు ఆకాశాన్ని తాకే ప్రమాదం ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో, అమెరికా పంపిన ప్రతిపాదనల్లో ఈ దిగ్బంధం తొలగింపు, జలసంధి నిర్వహణకు సంబంధించిన అంశాలే ప్రధానంగా ఉండి ఉంటాయని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.

అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఈ పరిణామాలపై సానుకూలంగా స్పందించడం విశేషం. వైట్ హౌస్‌లో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో ఆయన మాట్లాడుతూ, ఇరాన్‌తో జరుగుతున్న చర్చలు ఆశాజనకంగా ఉన్నాయని పేర్కొన్నారు. "మేము చాలా మంచి సంభాషణలు జరుపుతున్నాము" అని చెబుతూనే, ఇరాన్ వ్యవహరిస్తున్న తీరుపై తనదైన శైలిలో విమర్శలు చేశారు. ఇరాన్ మళ్ళీ "జిత్తులమారి" పనులు చేస్తోందని, హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేయాలని చూడటం ద్వారా అమెరికాను బ్లాక్‌మెయిల్ చేయలేరని హెచ్చరించారు. త్వరలోనే ఈ చర్చలకు సంబంధించి మరిన్ని పూర్తి వివరాలు వెల్లడిస్తానని ట్రంప్ మీడియాకు తెలిపారు. ట్రంప్ వ్యాఖ్యలు చూస్తుంటే, అమెరికా ఒకవైపు రాయబారాలు నడుపుతూనే, మరోవైపు తన సైనిక పట్టును సడలించడం లేదని అర్థమవుతోంది.

ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఇరాన్ అంశంపై ట్రంప్ మాట్లాడుతున్న సమయంలోనే ఆయన ఒక కీలక ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్డర్‌పై సంతకం చేశారు. మానసిక అనారోగ్య చికిత్సలో భాగంగా 'సైకెడెలిక్ డ్రగ్స్' వాడకానికి సంబంధించి ఎఫ్.డి.ఎ వేగంగా సమీక్ష జరపాలని ఆయన ఆదేశించారు. దేశీయంగా ఆరోగ్య సంస్కరణలపై దృష్టి సారిస్తూనే, విదేశాంగ విధానంలో ముఖ్యంగా ఇరాన్ వంటి దేశాలతో డీల్ చేయడంలో ట్రంప్ దూకుడు ప్రదర్శిస్తున్నారు. ఇరాన్ ప్రతిపాదనలపై అమెరికా అధ్యక్షుడు చూపిస్తున్న ఈ విశ్వాసం ఎంతవరకు ఫలిస్తుందనేది ఆసక్తికరం. ఇరాన్ షరతులు అమెరికా ప్రయోజనాల మధ్య సమతుల్యత కుదిరితేనే ఈ ఉద్రిక్తతలకు ముగింపు పడుతుంది.

మధ్యప్రాచ్యంలో శాంతి అనేది ఇప్పుడు అమెరికా ప్రతిపాదనలు, ఇరాన్ స్పందనపై ఆధారపడి ఉంది. పాకిస్థాన్ మధ్యవర్తిత్వం ఇక్కడ కీలకంగా మారింది. హార్ముజ్ జలసంధిపై పట్టు కోసం ఇరాన్ చేస్తున్న ప్రయత్నాలు, దానికి బదులుగా అమెరికా విధిస్తున్న ఆంక్షలు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. ఇరాన్ అడుగుతున్నట్లుగా అమెరికా తన "డిమాండ్లను" తగ్గిస్తుందా లేదా ట్రంప్ చెప్పినట్లు ఇరాన్ తన పంతాన్ని వీడుతుందా అనేది వేచి చూడాలి. ఏది ఏమైనా, రాబోయే కొన్ని గంటలు లేదా రోజులు గల్ఫ్ ప్రాంతంలో శాంతి భద్రతల పరంగా అత్యంత కీలకమైనవిగా మారనున్నాయి.