మౌలిక సదుపాయాల పర్యవేక్షణకు ప్రభుత్వ 'స్మార్ట్ డ్యాష్బోర్డ్' ఆవిష్కరణ.
భారత ప్రభుత్వ గణాంకాలు, కార్యక్రమ అమలు మంత్రిత్వ శాఖ దేశంలోని కీలక మౌలిక సదుపాయాల రంగాల పనితీరును నిశితంగా పర్యవేక్షించేందుకు అత్యుధునిక 'స్మార్ట్ డ్యాష్బోర్డ్'ను ప్రారంభించింది. 'పాయమాన' (దేశ నిర్మాణానికి ప్రాజెక్టుల మూల్యాంకనం, మౌలిక వసతుల పర్యవేక్షణ, విశ్లేషణ) అనే వినూత్న ఫ్రేమ్వర్క్ కింద ఈ డ్యాష్బోర్డ్ను రూపొందించారు. 2006 నాటి పాత ఆన్లైన్ కంప్యూటరైజ్డ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్ స్థానంలో దీనిని ప్రవేశపెట్టారు. డేటా ఆధారిత పాలనను బలోపేతం చేయడం, సాక్ష్యాధారాలతో కూడిన విధాన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఇది డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ ఎకనామిక్ అఫైర్స్ యొక్క 'హార్మోనైజ్డ్ మాస్టర్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (2022)' ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా రూపొందించబడింది.
ఈ డ్యాష్బోర్డ్ ప్రధానంగా ఆరు కీలక రంగాలపై దృష్టి సారిస్తుంది. దీనిలో విద్యుత్, పౌర విమానయానం, టెలికమ్యూనికేషన్స్, రైల్వేలు, రోడ్లు, ఓడరేవులు-షిప్పింగ్-జలమార్గాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం ఇందులో 116 కీలక సూచికలను పొందుపరిచారు. కేవలం రంగాల వారీగా ఉత్పత్తిని లెక్కించడమే కాకుండా, సేవలు ప్రజలకు ఎంతవరకు అందుబాటులో ఉన్నాయి, నాణ్యత ఎలా ఉంది, ఆర్థిక వ్యయం, రాబడి ఎంత, వినియోగం, స్థోమత వంటి బహుమితీయ అంశాలను ఈ వ్యవస్థ విశ్లేషిస్తుంది. పాలసీ మేకర్లు, పరిశోధకులు, ఇతర వాటాదారులకు ఇంటరాక్టివ్ విజువలైజేషన్, కాలక్రమ విశ్లేషణ కోసం ఇది ఒకే డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్గా పనిచేస్తుంది.
పౌర విమానయాన, విద్యుత్ రంగాలలో గణనీయమైన ప్రగతి నమోదైంది. ప్రస్తుతం దేశంలో 163 విమానాశ్రయాలు/ఏరోడ్రోమ్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరం సెప్టెంబర్ నాటికి ప్రయాణీకుల సంఖ్య 20.2 కోట్లకు చేరుకోవడం విమాన ప్రయాణాలకు ఉన్న డిమాండ్ను సూచిస్తోంది.
విద్యుత్ రంగంలో, 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో స్థాపిత సామర్థ్యం 4,75,211 మెగావాట్లకు చేరుకుంది. అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, పీక్ డిమాండ్ కొరత కేవలం 0.03 శాతానికి తగ్గింది, ఇది విద్యుత్ సరఫరాలో స్థిరత్వాన్ని చాటిచెబుతోంది. విద్యుత్ వినియోగ సామర్థ్యం కూడా బలంగా ఉందని ఈ గణాంకాలు వెల్లడిస్తున్నాయి.
డిజిటల్ విప్లవంలో భాగంగా టెలికమ్యూనికేషన్స్, రవాణా రంగాల్లో భారీ మార్పులు కనిపిస్తున్నాయి. సగటు వైర్లెస్ డేటా వినియోగం ఒక్కో వినియోగదారునికి నెలకు 25.2 జీబీకి పెరగడం విశేషం. టెలి-డెన్సిటీ 91.7కి మెరుగుపడటం దేశంలో డిజిటల్ వ్యాప్తిని సూచిస్తోంది.
రోడ్ల విషయానికి వస్తే, 2025-26 డిసెంబర్ నాటికి 4,989 కిలోమీటర్ల జాతీయ రహదారుల నిర్మాణం పూర్తయింది. డిజిటల్ టోలింగ్ వ్యవస్థ కూడా ఊపందుకుంది, సుమారు 282.5 కోట్ల ఎలక్ట్రానిక్ లావాదేవీలు నమోదయ్యాయి. ఇది రవాణా రంగంలో పారదర్శకతను, వేగాన్ని పెంచుతోంది.
రైల్వేలు, నౌకాయాన రంగాల్లో సామర్థ్యం మెరుగుపడింది. రైల్వే శాఖలో ప్యాసింజర్ రైలు కిలోమీటర్ల సంఖ్య 835 మిలియన్ కిమీలకు పెరగడమే కాకుండా, రైళ్ల రాకపోకల్లో సమయపాలన 77.1 శాతానికి మెరుగుపడింది.
మరోవైపు, ఓడరేవులు, జలమార్గాల రంగం కూడా స్థిరమైన వృద్ధిని కనబరుస్తోంది. దేశంలో ప్రస్తుతం 229 ఓడరేవులు ఉండగా, అంతర్గత జలమార్గాల పొడవు 29,267 కిలోమీటర్లకు చేరుకుంది. ఇది మల్టీమోడల్ కనెక్టివిటీని బలోపేతం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది, దీనివల్ల సరుకు రవాణా ఖర్చులు తగ్గే అవకాశం ఉంది.
మొత్తంమీద, ఈ స్మార్ట్ డ్యాష్బోర్డ్ ప్రారంభం మౌలిక సదుపాయాల పర్యవేక్షణలో పారదర్శకత, సామర్థ్యం, జవాబుదారీతనాన్ని పెంపొందించే దిశగా వేసిన ఒక విప్లవాత్మక అడుగు. డేటా సేకరణలో వేగం, కచ్చితత్వాన్ని పెంచడం ద్వారా అభివృద్ధి పథకాలను వేగవంతం చేయవచ్చు. ప్రతి త్రైమాసికానికి ఒకసారి ఈ డ్యాష్బోర్డ్ అప్డేట్ చేయబడుతుంది, తద్వారా తాజా పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు ఉండేలా ఎంఓఎస్పీఐ చర్యలు తీసుకుంటోంది. ఇది వికసిత్ భారత్ లక్ష్యానికి ఒక బలమైన పునాదిగా నిలుస్తుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.