వాతావరణ మార్పులు & వరదలు: మనమే విపత్తులను సృష్టిస్తున్నామా?

భారతదేశం ఎదుగుతున్న ఆర్థిక శక్తిగా ప్రపంచ ముందు నిలుస్తోంది. రోడ్ల విస్తరణ, పరిశ్రమల పెరుగుదల, పట్టణాల విస్తరణ ఇవి అభివృద్ధి సూచికలుగా చెప్పబడుతున్నాయి. కానీ మరో వైపు, ఇదే అభివృద్ధి రేఖ ప్రకృతికి గాయాలు చేస్తున్నది. ఇటీవల సంవత్సరాల్లో దేశం వరదలతో అతలాకుతలం కావడం కొత్త విషయం కాదు. కాని ఈ వరదలు పూర్తిగా సహజ విపత్తులా? లేక మనమే రూపకల్పన చేసిన ‘మానవ సృష్టి విపత్తులా’? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది మనమే మన విపత్తుల ఆర్కిటెక్ట్‌లమని.

అటవీ నరికివేత: విపత్తుల తొలి అధ్యాయం

భారతదేశంలో అటవీ విస్తీర్ణం కాగితాలపై తగ్గకపోయినా, నేలపై మాత్రం అసలు చిత్రం భిన్నంగా ఉంది. పశ్చిమ కనుమలు, ఈశాన్య కొండలు, హిమాలయ అడవి ప్రాంతాలు దేశపు అత్యంత జలవనరులకు ఆతిథ్యం ఇస్తున్న ఈ ప్రాంతాల్లో అటవీ నరికివేత తీవ్రంగా కొనసాగుతోంది.

హైవే ప్రాజెక్టులు, గనుల తవ్వకాలు, విద్యుత్‌ప్రాజెక్టులు, రియల్ ఎస్టేట్ విస్తరణ—ఇవి చెట్లను శత్రువుల్లా చూసే విధంగా మారాయి. చెట్లు పోతే మట్టి కదులుతుంది, కొండలు బలహీనమవుతాయి, వర్షపునీరు నేలలో చొరబడకుండా నేరుగా కిందకు దూసుకుపోతుంది. ఫలితంగా కొండచరియలు, గ్రామాల ముంపులు, దారులు తెగిపోవడం, నదుల‌లో భారీ మట్టికొట్టాలు all combine into a perfect disaster formula.

అసమర్థ భూఉపయోగ మార్పులు: అభివృద్ధి పేరిట అవ్యవస్థ

పట్టణాలు భారతదేశపు వృద్ధి కేంద్రాలు అయ్యాయి. కానీ ఈ వృద్ధి సహజ భూభాగాలను నాశనం చేస్తూ సాగుతోంది. బృహత్ నగరాలు ముంబై, ఢిల్లీ, చెన్నై, బంగళూరును చూస్తే ఒక వాస్తవం స్పష్టమవుతుంది ప్రకృతిని తొలగించి నిర్మించిన పట్టణాలు వర్షాన్ని భరించలేవు.

చెరువుల సమాధులు

అనేక పట్టణాల్లో 50–70% చెరువులు, మడుగులు, కాలువలు గడచిన 40 సంవత్సరాల్లో అంతరించిపోయాయి. వాటి స్థానాల్లో ఏముంది?

– విలాసవంతమైన అపార్ట్‌మెంట్‌లు

– వాణిజ్య భవనాలు

– రహదారులు

– పార్కింగ్ మైదానాలు

వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసే సహజ పద్ధతులను పూర్తిగా నిర్మూలించిన తర్వాత, మిగిలింది ఒకే మార్గం నీరు పట్టణాన్ని ముంచెత్తడం.చెన్నై 2015, హైదరాబాద్ 2020, బంగళూరు 2022, గురుగ్రామ్ 2023 ప్రతి వరదలో ఒకే కథ. నీటికి సహజ మార్గం లేకుండా పట్టణాలు బొమ్మలాగ తేలాయి.

నదీ తీరాల ఆక్రమణ: ప్రవాహానికి ఘాటు

నదుల ప్రవాహాన్ని శతాబ్దాలుగా నిర్ణయించిన వరద భూములను మనుషులు ఇష్టప్రకారం ఆక్రమిస్తున్నారు. నదుల ఒడ్డునే కాలనీలు, కట్టడాలు, పరిశ్రమలు నిర్మించడం వల్ల నదికి శ్వాస తగ్గిపోయింది. ఫలితం:

నది ప్రవాహం సన్నగడం

వరద కాలంలో నీటి మట్టం అసాధారణంగా పెరగడం

నది తన పూర్వపు మార్గాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడం

యమునా, గోదావరి, కృష్ణ, కడలి ప్రాంతాల్లో ఈ దృశ్యం తరచూ కనిపిస్తోంది. నదిని బలవంతంగా బంధిస్తే, అది త్వరగా ప్రతిస్పందిస్తుంది—అది వరద రూపంలో గాక మరేమిటి?

పట్టణాల కాంక్రీటీకరణ: నీటికి శత్రువు

పట్టణాలు మట్టిని కోల్పోయాయి. ఒక్క చదరపు మీటరులో కూడా నీరు చొరబడే అవకాశం లేకుండా కాంక్రీటు, డాంబరు, రబ్బరు పూతలు వేసేశారు.

ఫలితంగా:

గ్రౌండ్ వాటర్ రిఫిల్ తగ్గింది

వర్షపు నీటిని నేల అంగీకరించడం ఆగిపోయింది

చిన్న వర్షాలకే పట్టణాలు నీటిలో మునిగిపోతున్నాయి

బంగళూరులో 2022లో 131 మిల్లీమీటర్ల వర్షంతోనే టెక్ కారిడార్లు నిలిచిపోయాయి—ఇది వర్షం తీవ్రత కాదు, పట్టణ రూపకల్పన వైఫల్యం.

కాలావస్థ మార్పు: మానవ తప్పిదాలపై చివరి ఝలక్

క్లైమేట్ చేంజ్ వల్ల భారతదేశంలో తక్కువ సమయంలో భారీ వర్షపాతం నమూనాలు పెరిగాయి. కానీ ఇక్కడ గమనించాల్సింది—క్లైమేట్ చేంజ్ సమస్యను తీవ్రమైంచేందుకు కారణం మానవ నిర్ణయాలే.

వర్షం ప్రకృతిలో సాధారణం. కానీ

– అటవీలు లేని కొండలు

– చెరువులు లేని పట్టణాలు

– ఆక్రమించబడిన నదీ తీరాలు

– తగిన డ్రైనేజ్ లేకపోవడం

ఇవన్నీ కలిసి ప్రకృతి సంఘటనను విపత్తుగా మార్చుతున్నాయి.

పాలసీల వైఫల్యం: కాగితాలపై పర్యావరణం, నేలపై నాశనం

భారతదేశపు పర్యావరణ చట్టాలు ప్రపంచంలో కఠినమైనవే. కానీ అమలులో మాత్రం పెద్దచేస్తే కొండంత దారుణం.

నిర్మాణ అనుమతులు ఇచ్చే ముందు సహజ నీటి మార్గాలు పరిశీలించడంలేదు.

పర్యావరణ క్లియరెన్సులు కాగితాల కోసం మాత్రమే.

రియల్ ఎస్టేట్ ఆక్రమణలను నిరోధించే మెకానిజంలు బలహీనంగా మారాయి.

వరదల తర్వాత దేశం చేసే చర్యలు ఎక్కువగా ప్రతిస్పందనాత్మకమే—నష్టపరిహారం, పునర్నిర్మాణం, ఎంబాంక్‌మెంట్ మరమ్మతులు. కానీ మూలకారణాలను నివారించే దీర్ఘకాలిక దృష్టి తీవ్రంగా లోపించింది.

సహజ పరిష్కారాలు: పచ్చ-నీలి మౌలిక వ్యవస్థ వైపు

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ముందడుగు వేసిన పట్టణాలు అర్థం చేసుకున్న నిజం ఇది—ప్రకృతిని తొలగించి అభివృద్ధి సాధ్యం కాదు.

భారతదేశం కూడా అదే దిశగా సాగాలి:

చెరువులను పునరుద్ధరించడం

నదీ వరదభూములను రక్షిత ప్రాంతాలుగా ప్రకటించడం

పట్టణాల్లో పాచిక నేలను పెంచే విధానాలు

రోడ్లు, రైలు మార్గాల పక్కన భారీగా చెట్లు నాటడం

పాకే నీరు భూగర్భానికి చేరే విధంగా పర్మియబుల్ రోడ్లు

ఇవి పెట్టుబడి కాదు, భవిష్యత్తుకు బీమా.

స్థానిక సమాజాల ప్రాముఖ్యత

ఆదివాసీలు, అటవీ ప్రాంత నివాసులు ప్రకృతితో శతాబ్దాల స్నేహాన్ని కలిగి ఉన్నారు. వారి జ్ఞానం, పద్ధతులు, సంరక్షణ తీరు వాస్తవానికి శాస్త్రీయంగానూ నిలబెడతాయి. వారిని నిర్ణయాధికారంలోకి తేవడం పర్యావరణ సంరక్షణలో కీలకం.

భవిష్యత్తు: విపత్తులను ఆపే తలుపు మన చేతిలోనే

ప్రతి వరద తర్వాత వారు చెప్తారు—“ఇది శతాబ్దంలో ఒకసారి జరిగే విపత్తు.”

కానీ ఈ ఒక్కసారిగా జరిగే విపత్తులు ఇప్పుడు ప్రతి రెండొ మూడొ ఏటా వస్తున్నాయి.

ప్రకృతి మన శత్రువు కాదు. మన స్వార్ధ నిర్ణయాలు, అజ్ఞానం, నిర్లక్ష్యం—ఇవే మన శత్రువులు.

అటవీలు, చెరువులు, నదీ ప్రవాహాలు శత్రువులు కాదు; అవి రక్షకులు. వాటిని కోల్పోతే రక్షణలేని సమాజంగా మారిపోతాం.

ముగింపు

అభివృద్ధి అవసరం. కానీ అభివృద్ధి స్థిరమైనది కావాలి.

ప్రకృతిని అణచివేసే అభివృద్ధి చివరికి మనకే విపత్తుగా తిరిగి వస్తుంది.

వరదలు, కొండచరియలు, మట్టిపెళ్లలు—ఇవి ప్రకృతి ప్రతీకారం కాదు;

మన తప్పిదాలకు ప్రకృతి ఇచ్చే హెచ్చరికలు.

ఇప్పుడు ఒకటే ప్రశ్న—

ఇంకా ఎన్నో విపత్తుల తర్వాత మేలుకుంటామా? లేక ఇప్పుడే మార్పు మొదలుపెడతామా?