బెంగాల్: భావోద్వేగాల కోట.. మారిన రాజకీయ బాట
బెంగాల్ అంటే కేవలం ఒక రాష్ట్రం కాదు, అదొక మేధోమథనం, ఒక విప్లవ గడ్డ. రవీంద్రుని గీతాల్లోని శాంతి, సుభాష్ చంద్రబోస్ నినాదాల్లోని పౌరుషం, సామాన్యుడి గొంతుకలో వినిపించే మార్పు ఇక్కడి మట్టిలో కలగలిసి ఉంటాయి. ఏ రాజకీయ సిద్ధాంతమైనా బెంగాల్ గుండెల్లో చోటు సంపాదించాలంటే, అది ఇక్కడి ప్రజల ఆత్మగౌరవాన్ని తాకాల్సిందే.
ముప్పై ఏళ్లకు పైగా 'లాల్ సలాం' అన్న గొంతులు, ఒకానొక దశలో విసుగు చెంది.. 'మార్పు' కోసం ఆరాటపడ్డాయి. ఆ ఆరాటమే మమతా బెనర్జీని 'దీదీ'గా గుండెలకు హత్తుకుంది. అయితే, కాలక్రమేణా ఆ ఆశలు, ఆకాంక్షలు కొత్త దారుల కోసం వెతికాయి. సిద్ధాంతాల కంటే ఉనికి ముఖ్యం అనుకున్న వేళ, పాత శత్రువుల నీడ నుంచి తప్పించుకోవడానికి కొత్త నేస్తాల వైపు అడుగులు పడ్డాయి. ఒకప్పుడు ఎర్రకోటగా విరాజిల్లిన బెంగాల్, నేడు కాషాయ వర్ణపు రాకతో కొత్త రాజకీయ సమీకరణాలకు వేదికైంది. ఈ పరిణామం కేవలం ఓట్ల మార్పిడి కాదు.. అది బెంగాలీ ప్రజల ఆశల, నిరాశల, అస్తిత్వ పోరాటాల ప్రతిబింబం. ఆ సుదీర్ఘ రాజకీయ ప్రయాణంలో జరిగిన ప్రధాన ఘట్టాలను ఇప్పుడు చూద్దాం.
కమ్యూనిస్టుల పతనం: సింగూర్, నందిగ్రామ్ మలుపు
బెంగాల్లో లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ పతనానికి పునాది సింగూర్, నందిగ్రామ్ భూపోరాటాలతో పడింది. పారిశ్రామికీకరణ పేరుతో బలవంతంగా భూసేకరణ చేయడానికి సీపీఎం ప్రభుత్వం ప్రయత్నించడం గ్రామీణ ఓటర్లను దూరం చేసింది. రైతుల పక్షాన నిలబడే కమ్యూనిస్టులే రైతులకు వ్యతిరేకంగా మారుతున్నారనే భావన ప్రజల్లో బలంగా నాటుకుంది. దీనిని మమతా బెనర్జీ సమర్థవంతంగా అందిపుచ్చుకున్నారు.
'పరిబోర్తన్' నినాదం, మమతా హవా
2011లో మమతా బెనర్జీ 'పరిబోర్తన్' (మార్పు) నినాదంతో రంగంలోకి దిగారు. దశాబ్దాల కమ్యూనిస్టు పాలనతో విసిగిపోయిన ప్రజలకు ఆమె ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా కనిపించారు. ఆమె సాదాసీదా జీవనశైలి, వీధి పోరాటాలు బెంగాలీ ప్రజల మనసు గెలుచుకున్నాయి. 2011 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో 34 ఏళ్ల ఎర్రకోటను బద్దలు కొట్టి టీఎంసీ అధికారంలోకి వచ్చింది.
కనుమరుగైన కాంగ్రెస్, కమ్యూనిస్టు పార్టీలు
టీఎంసీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, రాష్ట్రంలో ప్రతిపక్షం అనేది లేకుండా పోయింది. కాంగ్రెస్, లెఫ్ట్ పార్టీలు బలహీనపడటంతో ఒక రాజకీయ శూన్యత ఏర్పడింది. ఈ క్రమంలో క్షేత్రస్థాయిలో ఉన్న కమ్యూనిస్టు కార్యకర్తలు, మద్దతుదారులు తమ ఉనికిని కాపాడుకోవడానికి క్రమంగా బీజేపీ వైపు మొగ్గు చూపడం ప్రారంభించారు. "ముందు రామ్, తర్వాత వామ్" (మొదట రాముడు అంటే బీజేపీ, తర్వాత ఎడమ పక్షం) అనే నినాదం అక్కడ ప్రాచుర్యం పొందింది.
హిందూ ఓటు బ్యాంకు ధ్రువీకరణ
మమతా బెనర్జీ ప్రభుత్వం అనుసరించిన కొన్ని విధానాలు మైనారిటీల బుజ్జగింపుగా బీజేపీ ప్రచారం చేసింది. దుర్గా పూజ, సరస్వతీ పూజ వంటి పండుగల నిర్వహణలో ఆంక్షలు విధిస్తున్నారనే ఆరోపణలను హిందూ ఓటర్లలో అసంతృప్తిని రగిలించడానికి బీజేపీ వాడుకుంది. ఇది రాష్ట్రంలో మతపరమైన ధ్రువీకరణకు దారితీసింది, దీనివల్ల బీజేపీ ఓటు శాతం భారీగా పెరిగింది.
జాతీయవాదం,చొరబాటుదారులు
బంగ్లాదేశ్ నుండి వస్తున్న అక్రమ చొరబాటుదారుల అంశాన్ని బీజేపీ తన ప్రధాన అస్త్రంగా మార్చుకుంది. ఎన్ఆర్సి, సిఎఎ వంటి అంశాలను తెరపైకి తెచ్చి, సరిహద్దు జిల్లాల్లో ఉన్న హిందూ శరణార్థుల మద్దతును కూడగట్టింది. మతువా సామాజిక వర్గం వంటి కీలక ఓటు బ్యాంకులను ఆకర్షించడంలో బీజేపీ సఫలమైంది.
2019 లోక్సభ ఎన్నికల ప్రకంపనలు
2019 పార్లమెంటు ఎన్నికలు బెంగాల్ రాజకీయాల్లో ఒక పెద్ద మలుపు. 42 సీట్లలో ఏకంగా 18 స్థానాలను బీజేపీ గెలుచుకోవడం టీఎంసీకి పెద్ద షాక్. కేవలం 10 శాతం ఓట్లు ఉండే బీజేపీ, ఒక్కసారిగా 40 శాతానికి పైగా ఓట్లను సాధించి, అధికార టీఎంసీకి గట్టి పోటీదారుగా అవతరించింది. ప్రధాని మోడీ , అమిత్ షా బెంగాల్పై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టడం దీనికి ప్రధాన కారణం.
టీఎంసీ పాలనలో పంచాయితీ ఎన్నికల సమయంలో జరిగిన హింస, 'తోలాబాజీ' (వసూళ్లు), 'కట్ మనీ' వంటి అవినీతి ఆరోపణలు సామాన్య ప్రజల్లో అసహనాన్ని కలిగించాయి. స్థానిక నేతల అక్రమాల వల్ల విసిగిపోయిన జనం, తమ గోడును వినిపించే శక్తిగా బీజేపీని చూశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాలను రాష్ట్రంలో అమలు చేయకపోవడాన్ని కూడా బీజేపీ ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లింది.
ఆకర్ష్ మంత్రం - వలసలు
ఎన్నికలకు ముందు టీఎంసీలోని అసంతృప్త నేతలను బీజేపీ తనలోకి ఆహ్వానించింది. సుభేందు అధికారి వంటి బలమైన నేతలు బీజేపీలో చేరడం టీఎంసీ కోటలో బీటలు వారేలా చేసింది. ఇది ఒక రకమైన 'మైండ్గేమ్' లా పనిచేసి, టీఎంసీ ఓడిపోతుందనే వాతావరణాన్ని సృష్టించింది.
2021 అసెంబ్లీ ఎన్నికలు
2021 ఎన్నికల్లో బీజేపీ 'అబ్ కీ బార్ 200 పార్' అనే నినాదంతో దిగింది. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అగ్రనేతలు బెంగాల్లోనే తిష్టవేశారు. బెంగాల్ సంస్కృతిని కాపాడే 'సోనార్ బంగ్లా'ను నిర్మిస్తామని హామీ ఇచ్చారు. మరోవైపు మమతా బెనర్జీ 'బెంగాల్ కూతురు'కార్డును ఉపయోగించి, ప్రాంతీయ వాదాన్ని బలంగా వినిపించారు.
2021 ఫలితాల్లో టీఎంసీ విజయం సాధించినప్పటికీ, బీజేపీ సాధించిన ఫలితం తక్కువదేమీ కాదు. గతంలో కేవలం 3 స్థానాలకే పరిమితమైన బీజేపీ, ఏకంగా 77 స్థానాలను గెలుచుకుని ప్రధాన ప్రతిపక్షంగా అవతరించింది. 38 శాతం ఓట్లతో రాష్ట్రంలోని దాదాపు ప్రతి నియోజకవర్గంలోనూ బలమైన శక్తిగా నిలిచింది. కమ్యూనిస్టులు, కాంగ్రెస్లకు ఒక్క సీటు కూడా దక్కకపోవడం గమనార్హం.
రాజకీయ వ్యూహాల మార్పు
బీజేపీ విజయం వెనుక ఆర్ఎస్ఎస్ యొక్క నిశ్శబ్ద కృషి ఉంది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పాఠశాలలు, సేవా కార్యక్రమాల ద్వారా హిందుత్వ భావజాలాన్ని ప్రచారం చేశారు. అదే సమయంలో మోడీ ఇమేజ్, కేంద్ర పథకాల లబ్ధిదారులు బీజేపీకి అండగా నిలిచారు. అయితే, ముఖ్యమంత్రి అభ్యర్థి లేకపోవడం, ప్రాంతీయ నేతల మధ్య సమన్వయ లోపం బీజేపీని అధికారానికి దూరంగా ఉంచాయి.
త్రిముఖం నుంచి ద్విముఖ పోరుకు
నేడు పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయం పూర్తిగా ద్విముఖ పోరుగా మారింది. కమ్యూనిస్టుల కోటలో బీజేపీ తన జెండాను బలంగా పాతగలిగింది. ఓటమి నుంచి పాఠాలు నేర్చుకుని బీజేపీ ఎదుగుతుంటే, తన గఢ్ కాపాడుకోవడానికి మమతా నిరంతరం పోరాడుతున్నారు. భవిష్యత్తులో బెంగాల్ రాజకీయం మరింత రసవత్తరంగా మారే అవకాశం ఉంది.
ఖచ్చితంగా, మమతా బెనర్జీ ఓటమికి దారితీసిన వ్యవస్థాగత సంఘర్షణలు మరియు రాజ్యాంగ సంస్థలతో ఆమెకు ఏర్పడిన వైరాన్ని విశ్లేషిస్తూ ఈ క్రింది పేరాను చూడండి:
వ్యవస్థలతో వైరం: మమత పతనానికి ప్రధాన హేతువులు
మమతా బెనర్జీ ఓటమికి కేవలం రాజకీయ కారణాలే కాకుండా, రాజ్యాంగ వ్యవస్థలతో ఆమె సాగించిన నిరంతర ఘర్షణ కూడా ఒక ముఖ్య కారణమైంది. ముఖ్యంగా ఎన్నికల కమిషన్ స్వయంప్రతిపత్తిని ప్రశ్నిస్తూ, కేంద్ర బలగాల మోహరింపుపై ఆమె చేసిన తీవ్ర విమర్శలు సామాన్య ఓటర్లలో ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపాయి. అలాగే, అనేక కీలక విషయాల్లో సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల నుంచి ఎదురైన మొట్టికాయలు, న్యాయవ్యవస్థ తీర్పులను గౌరవించకుండా వాటితో తలపడటం ఆమె పరిపాలనా తీరుపై అనుమానాలను పెంచింది.
కేంద్ర ప్రభుత్వంతో సఖ్యత లేకపోవడం, రాష్ట్ర అభివృద్ధి కంటే రాజకీయ పంతాలకే ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారనే భావన ప్రజల్లో బలంగా నాటుకుంది. అటు బీజేపీ అనుసరించిన దూకుడు రాజకీయ వ్యూహాలు, ఇటు కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థల ఉచ్చులో చిక్కుకున్న టీఎంసీ అగ్రనేతల అవినీతి ఆరోపణలు ఆమె ఇమేజ్ను దెబ్బతీశాయి. వ్యవస్థలన్నింటినీ శత్రువులుగా చూస్తూ ఆమె చేసిన 'ఏకాకి పోరాటం', చివరకు ఆమెను ప్రజల నుంచి కూడా దూరం చేసి ఓటమి పీఠంపై కూర్చోబెట్టింది .
ఎన్నికల కమిషన్ ప్రయోగించిన 'అస్త్రం': కట్టడి చేసిన నియమావళి
మమతా బెనర్జీ ఓటమిలో ఎన్నికల కమిషన్ ప్రయోగించిన వ్యూహాత్మక అస్త్రాలు అత్యంత కీలకంగా మారాయి. గతంలో బెంగాల్ ఎన్నికలంటేనే హింసకు మారుపేరుగా ఉండేది, కానీ ఈసారి కమిషన్ అత్యంత కఠినంగా వ్యవహరిస్తూ ఎనిమిది విడతల సుదీర్ఘ ఎన్నికల షెడ్యూల్ను ప్రకటించడం టీఎంసీ క్యాడర్ ఉత్సాహాన్ని దెబ్బతీసింది. ముఖ్యంగా రాష్ట్ర పోలీసుల ప్రమేయం లేకుండా, వేల సంఖ్యలో కేంద్ర బలగాలనుప్రతీ పోలింగ్ కేంద్రం వద్ద మోహరించడం ద్వారా టీఎంసీ బలమైన 'రిగ్గింగ్' యంత్రాంగానికి కమిషన్ అడ్డుకట్ట వేసింది.
రెచ్చగొట్టే ప్రసంగాలు చేశారనే ఆరోపణతో మమతపై 24 గంటలపాటు ప్రచార నిషేధం విధించడం ఆమెను మరింత ఆత్మరక్షణలో పడేసింది. క్షేత్రస్థాయిలో టీఎంసీ నాయకులు సామాన్య ఓటర్లను ప్రభావితం చేయకుండా కమిషన్ తీసుకున్న నిఘా చర్యలు, నిరంతర బదిలీలు మమతా బెనర్జీకి కళ్ళెం వేశాయి. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే, వ్యవస్థను అడ్డం పెట్టుకుని ఎన్నికలు నెగ్గడం సాధ్యం కాదని కమిషన్ నిరూపించడం ఆమె ఓటమికి గట్టి పునాది వేసింది.
బీజేపీ ఎన్నికల వాగ్దానాలు
పశ్చిమ బెంగాల్ ఎన్నికల్లో బీజేపీ విజయానికి ఆ పార్టీ గుప్పించిన ఆకర్షణీయమైన ఎన్నికల వాగ్దానాలు ఒక ప్రధాన చోదక శక్తిగా నిలిచాయి. ముఖ్యంగా మోడీ నాయకత్వంలోని కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న 'డబుల్ ఇంజిన్ సర్కార్' నినాదం బెంగాల్ ప్రజల్లో అభివృద్ధిపై కొత్త ఆశలు చిగురింపజేసింది.
మహిళా ఓటర్లను ఆకట్టుకోవడానికి ప్రకటించిన నగదు బదిలీ పథకాలు, ఆయుష్మాన్ భారత్ వంటి కేంద్ర ఆరోగ్య పథకాలను రాష్ట్రంలో అమలు చేస్తామన్న హామీ, రైతులకు చెల్లించాల్సిన పీఎం కిసాన్ నిధి బకాయిలను వడ్డీతో సహా ఇస్తామన్న వాగ్దానం గ్రామీణ ఓటర్లను బీజేపీ వైపు తిప్పుకున్నాయి. అంతేకాకుండా, చొరబాటు దారులను ఏరివేస్తామని, శరణార్థులకు పౌరసత్వం కల్పిస్తామని సిఎఎ ద్వారా ఇచ్చిన భరోసా సరిహద్దు జిల్లాల్లో బీజేపీకి తిరుగులేని ఆధిక్యాన్ని తెచ్చిపెట్టింది.
నిరుద్యోగులకు లక్షలాది ఉద్యోగాలు, కోల్కతాను ప్రపంచ స్థాయి నగరంగా మారుస్తామన్న 'సోనార్ బంగ్లా' సంకల్పం యువతను కట్టిపడేసింది. ఈ సంక్షేమ పథకాలు, అభివృద్ధి హామీల కలయికే బీజేపీని అధికార పీఠం వైపు నడిపించిన అసలైన 'మాస్టర్ స్ట్రోక్' అని చెప్పవచ్చు.
ఒక శకం ముగింపు.. బెంగాల్ రాజకీయాల్లో కొత్త ప్రభాతం
బెంగాల్ రాజకీయ ఆకాశంలో దశాబ్దాల పాటు ధ్రువతారలా వెలిగిన మమతా బెనర్జీ ప్రస్థానం ఒక అనూహ్య మలుపుతో ముగిసింది. "బంగ్లార్ మేయే" (బెంగాల్ కూతురు) అని పిలుచుకున్న గొంతుకలే, నేడు మార్పు కోరుతూ కొత్త తీర్పును ఇచ్చాయి. వీధి పోరాటాల నుంచి మొదలై, ఒంటిచేత్తో ఎర్రకోటను బద్ధలు కొట్టిన ఆ అజేయ యోధురాలి ప్రయాణం ఇక్కడితో నిలిచిపోవచ్చు, కానీ ఆమె వదిలిన ముద్ర బెంగాల్ చరిత్రలో చిరస్థాయిగా ఉంటుంది.
బెంగాల్ ప్రజలు కేవలం ఒక పార్టీని ఓడించి మరో పార్టీని గెలిపించలేదు. వారు ఒక కొత్త ఆశను, ఒక కొత్త భవిష్యత్తును ఎంచుకున్నారు. అధికారం శాశ్వతం కాదని, ప్రజల ఆకాంక్షలే పరమావధి అని ఈ తీర్పు మరోసారి రుజువు చేసింది. కమ్యూనిస్టుల కంచుకోట కూలినప్పుడు ఎంతటి నిశ్శబ్దం ఆవరించిందో, ఇప్పుడు మమతా బెనర్జీ ఓటమితో అంతటి భావోద్వేగపూరిత వాతావరణం బెంగాల్ వీధుల్లో కనిపిస్తోంది.
టీఎంసీ పతనం, బీజేపీ విజయకేతనం.. ఇది కేవలం రాజకీయ మార్పు మాత్రమే కాదు, ఒక సామాజిక పరివర్తన. గంగా నదిలో నీరు ప్రవహిస్తూనే ఉంటుంది, కానీ బెంగాల్ రాజకీయ తీరాలు మాత్రం ఇప్పుడు పూర్తిగా మారిపోయాయి. పాత జ్ఞాపకాలను మూటగట్టుకుని, కొత్త ఆశల వైపు అడుగులు వేస్తూ.. బెంగాల్ ఇప్పుడు ఒక కొత్త సూర్యోదయం కోసం వేచి చూస్తోంది. ఏది ఏమైనా, బెంగాల్ గడ్డపై మమత సాగించిన ఆ పోరాట పటిమ, ఆ పట్టుదల రాబోయే తరాలకు ఒక పాఠంలా మిగిలిపోతుంది.