చెమట చుక్కకు నీరాజనం!

ఈ ప్రపంచంలో ఏ అద్భుతం వెనుక చూసినా.. గడ్డకట్టే చలిలో, మండుతున్న ఎండలో, వణికించే వానలో తన రక్తాన్ని చెమటగా ధార పోసిన ఒక శ్రామికుడి చేతి ముద్ర కనిపిస్తుంది. ఆకాశాన్ని తాకే భవంతులు, వేగంగా దూసుకెళ్లే యంత్రాలు, మన ఆకలి తీర్చే అన్నం... వీటన్నింటి వెనుక ఉన్నది ఒక సామాన్యుడి అసాధారణ త్యాగం.

తను కట్టిన ఇంట్లో తను నిద్రపోలేకపోయినా, తను నేసిన పట్టువస్త్రం తను కట్టుకోలేకపోయినా.. ఈ ప్రపంచపు ప్రగతి చక్రం ఆగకూడదని నిరంతరం శ్రమించే ఆ అజ్ఞాత వీరుడే కార్మికుడు. మే డే అంటే కేవలం ఒక క్యాలెండర్ తేదీ కాదు. అది శ్రమకు లభించిన గౌరవం, ఆత్మగౌరవం కోసం సాగిన పోరాటం, చిందిన నెత్తురు చుక్కల సాక్షిగా సాధించుకున్న హక్కుల విజయం.

తల్లి తన బిడ్డ కోసం పడే ప్రసవ వేదన ఎంత పవిత్రమైనదో, ఒక కార్మికుడు రేపటి సమాజం కోసం పడే శ్రమ వేదన కూడా అంతటి ఉదాత్తమైనది. ఆ శ్రమజీవుల త్యాగాలను స్మరించుకుంటూ, వారి పోరాట స్ఫూర్తిని గుండెల్లో నింపుకునే సమయం ఇది. ఆ విప్లవ వీరుల స్మృతిలో.. ఈ ప్రత్యేక కథనం.

మే డే పుట్టుక - చికాగో వీధుల్లో చిందిన నెత్తురు

పారిశ్రామిక విప్లవం తొలినాళ్లలో కార్మికుల పరిస్థితి అత్యంత దయనీయంగా ఉండేది. రోజుకు 16 నుండి 18 గంటల పాటు వెట్టిచాకిరీ చేయాల్సి వచ్చేది. ఈ బానిస సంకెళ్లను తెంచుకోవడానికి 1886 మే 1న అమెరికాలోని చికాగో నగరంలో వేలాది మంది కార్మికులు 'ఎనిమిది గంటల పని దినం' కోరుతూ రోడ్లపైకి వచ్చారు. హేమార్కెట్ స్క్వేర్‌లో జరిగిన శాంతియుత ప్రదర్శనపై పోలీసులు జరిపిన కాల్పుల్లో ఎంతోమంది కార్మికులు అమరులయ్యారు. వారి త్యాగాల పునాదుల మీదనే నేటి కార్మిక చట్టాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఆ రక్తతర్పణానికి గుర్తుగానే మే 1వ తేదీని ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంతర్జాతీయ కార్మిక దినోత్సవంగా జరుపుకుంటున్నాము.

ఎనిమిది గంటల సూత్రం, ఒక చారిత్రక విప్లవం

మే డే పోరాటం కేవలం జీతాల కోసం జరిగింది కాదు, అది మనిషిగా జీవించే హక్కు కోసం జరిగింది. "ఎనిమిది గంటల పని, ఎనిమిది గంటల విశ్రాంతి, ఎనిమిది గంటల వినోదం" అనే నినాదం కార్మిక లోకాన్ని ఏకం చేసింది. యంత్రాల మాదిరిగా కాకుండా, కార్మికుడు కూడా ఒక సామాజిక ప్రాణి అని, అతనికి కుటుంబం, వ్యక్తిగత జీవితం ఉంటుందని ఈ పోరాటం ప్రపంచానికి చాటిచెప్పింది. ఇది పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థపై శ్రామిక వర్గం సాధించిన తొలి అద్భుత విజయం.

భారత దేశంలో మే డే ఆవిర్భావం

భారతదేశంలో కార్మిక పోరాటాలకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. చికాగో ఘటన కంటే ముందే 1862లో కలకత్తా రైల్వే కార్మికులు పనిగంటల తగ్గింపు కోసం సమ్మె చేశారు. అయితే, అధికారికంగా మే డే వేడుకలు భారతదేశంలో 1923 మే 1న చెన్నై (మద్రాస్) వేదికగా ప్రారంభమయ్యాయి. లేబర్ కిసాన్ పార్టీ ఆఫ్ హిందుస్థాన్ ఆధ్వర్యంలో మలయపురం సింగారవేలు చెట్టియార్ ఈ ఉత్సవాలను నిర్వహించారు. భారతదేశంలో మొదటిసారిగా ఎర్రజెండాను ఎగురవేసింది కూడా అప్పుడే. అప్పటి నుండి భారతదేశంలో కార్మిక ఐక్యతకు మే డే చిహ్నంగా నిలిచింది.

శ్రామిక శక్తి, దేశాభివృద్ధికి వెన్నెముక

ఏ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ అయినా కార్మికుల చెమట చుక్కలపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆకాశహర్మ్యాల నుండి అంతరిక్ష నౌకల వరకు, పొలం పనుల నుండి సాఫ్ట్‌వేర్ కోడింగ్ వరకు ప్రతి రంగంలోనూ శ్రమజీవుల కృషి దాగి ఉంది. మే డే అనేది కేవలం సెలవు దినం కాదు, సమాజ నిర్మాణంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న ప్రతి చేతికి వందనం చేసే రోజు. కార్మికుల శ్రమను గౌరవించని సమాజం అభివృద్ధి చెందలేదని ఈ దినోత్సవం మనకు గుర్తు చేస్తుంది.

ప్రపంచీకరణ సవాళ్లు - మారుతున్న దోపిడీ రూపాలు

1985 తర్వాత వచ్చిన ప్రపంచీకరణ, ప్రైవేటీకరణ పర్యవసానంగా కార్మిక లోకం మళ్లీ పాత రోజుల్లోకి వెళ్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది. బహుళజాతి కంపెనీల రాకతో లాభాలే పరమావధిగా మారాయి. 8 గంటల పని చట్టం కాగితాలకే పరిమితమవుతోంది. ముఖ్యంగా ఐ.టి. రంగంలోనూ, ఇతర కార్పొరేట్ సంస్థల్లోనూ యువత 10 నుండి 12 గంటల పాటు ఒత్తిడితో కూడిన పని చేయాల్సి వస్తోంది. ఇది ఒక రకమైన 'ఆధునిక బానిసత్వం'గా మారుతోంది.

నేడు హైటెక్ సిటీలలో మెరిసే భవనాల్లో పనిచేసే సాఫ్ట్‌వేర్ ఉద్యోగులు విద్యావంతులైనప్పటికీ, వారు కూడా శ్రమ దోపిడీకి గురవుతున్నారు. రాత్రి పగలు తేడా లేకుండా పని చేయడం వల్ల శారీరక, మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు తలెత్తుతున్నాయి. మరోవైపు, అసంఘటిత రంగంలోని భవన నిర్మాణ కార్మికులు, పారిశుధ్య కార్మికులు, గృహ కార్మికులకు కనీస భద్రత, బీమా సౌకర్యాలు అందడం లేదు. వీరికి కార్మిక చట్టాలు కేవలం అందని ద్రాక్షగానే మిగిలిపోతున్నాయి.

మరోపక్క, ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు రంగాల్లో 'నియమిత ఉద్యోగం' అనే మాట కనుమరుగవుతోంది. ఔట్ సోర్సింగ్, కాంట్రాక్టు పద్ధతుల వల్ల ఉద్యోగ భద్రత కరువైంది. తక్కువ జీతంతో ఎక్కువ పని చేయించుకోవడం యజమాన్యాలకు అలవాటుగా మారింది. దీనివల్ల కార్మికులకు పెన్షన్, గ్రాట్యుటీ వంటి ప్రయోజనాలు అందడం లేదు. "సమాన పనికి సమాన వేతనం" అనే రాజ్యాంగ సూత్రం ఇక్కడ తుంగలో తొక్కబడుతోంది.

మహిళా కార్మికుల భద్రత, సమానత్వం

కార్మిక రంగంలో మహిళల పాత్ర గణనీయంగా పెరిగింది. అయితే, వేతన వివక్ష ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది. పురుషులతో సమానంగా పని చేసినప్పటికీ, కొన్ని రంగాల్లో మహిళలకు తక్కువ కూలీ ఇవ్వడం గమనార్హం. అలాగే, రాత్రి షిఫ్టుల్లో పనిచేసే మహిళలకు భద్రత కల్పించడంలో కంపెనీలు విఫలమవుతున్నాయి. మే డే సందర్భంగా మహిళా కార్మికుల హక్కుల కోసం, పని ప్రదేశాల్లో వేధింపుల నిరోధం కోసం ప్రత్యేక పోరాటాలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.

విద్య, వైద్య రంగాల్లో కార్పొరేటీకరణ

విద్య, వైద్య రంగాల్లో కూడా శ్రమ దోపిడీ తీవ్రమైంది. ప్రైవేట్ పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు లాభాల వేటలో పడి ఉద్యోగులను వేధిస్తున్నాయి. విద్యావేత్తలు 'పిల్లలను 6 గంటల కంటే ఎక్కువ చదివించకూడదు' అని చెబుతున్నా, రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలల పేరుతో ఉపాధ్యాయుల చేత 12 గంటలకు పైగా పని చేయిస్తున్నారు. ఇది అటు ఉపాధ్యాయులకు, ఇటు విద్యార్థులకు భారంగా మారుతోంది.

ట్రేడ్ యూనియన్ల ప్రాముఖ్యత

కార్మికుల హక్కులను కాపాడడంలో ట్రేడ్ యూనియన్లు (కార్మిక సంఘాలు) రక్షణ కవచంలా పనిచేస్తాయి. యజమాన్యాల ఏకపక్ష నిర్ణయాలను ఎదిరించడానికి, సమిష్టి బేరసారాలు చేయడానికి సంఘటిత శక్తి అవసరం. అయితే, ప్రస్తుత కాలంలో రాజకీయ కారణాల వల్ల లేదా యాజమాన్యాల ఒత్తిడి వల్ల యూనియన్లు బలహీనపడుతున్నాయి. కార్మికులు తమ హక్కుల పట్ల అవగాహన పెంచుకుని, సంఘటితమైతేనే న్యాయం జరుగుతుంది.

ప్రస్తుత కాలంలో కార్మికులు కేవలం పనిగంటల కోసమే కాకుండా, పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం కూడా పోరాడాల్సి వస్తోంది. కాలుష్యకారక పరిశ్రమల్లో పనిచేసే కార్మికుల ఆరోగ్యం దెబ్బతింటోంది. అభివృద్ధి పేరుతో ప్రకృతిని నాశనం చేయడం వల్ల భవిష్యత్తు తరాలకు ముప్పు పొంచి ఉంది. కాబట్టి, 'హరిత ఉపాధి', సుస్థిర అభివృద్ధి దిశగా కార్మిక లోకం చైతన్యం కావాలి.

గిగ్ ఎకానమీ

1980ల తర్వాత వచ్చిన లిబరలైజేషన్, ప్రైవేటైజేషన్, గ్లోబలైజేషన్ కారణంగా ఉద్యోగాల స్వరూపం మారింది. కాంట్రాక్టు ఉద్యోగాలు, ఔట్‌సోర్సింగ్, గిగ్ ఎకానమీ పెరిగాయి. దీంతో అసంఘటిత రంగం విస్తరించింది.

ఇటీవల భారతదేశంలో కార్మిక పోరాటాలు కొత్త రూపం దాల్చాయి. గతంలో కేవలం ఫ్యాక్టరీ కార్మికులకే పరిమితమైన ఉద్యమాలు, ఇప్పుడు గిగ్ ఎకానమీలోని డెలివరీ బాయ్స్, క్యాబ్ డ్రైవర్ల వరకు విస్తరించాయి. ముఖ్యంగా స్విగ్గీ, జొమాటో, అమెజాన్ వంటి సంస్థలలో పనిచేసే అసంఘటిత కార్మికులు తమకు కనీస వేతనం, సామాజిక భద్రత, పని వేళల్లో వెసులుబాటు కల్పించాలని దేశవ్యాప్తంగా నిరసనలు తెలుపుతున్నారు. ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన కొత్త కార్మిక సంహితలు,కార్మికుల హక్కులను హరిస్తున్నాయని, యజమానులకు లాభం చేకూర్చేలా ఉన్నాయని ఆరోపిస్తూ ప్రధాన ట్రేడ్ యూనియన్లు తరచుగా భారత్ బంద్ వంటి నిరసన కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నాయి.

మరోవైపు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల ప్రైవేటీకరణకు వ్యతిరేకంగా బ్యాంకింగ్, రైల్వే, విద్యుత్ రంగ కార్మికులు తీవ్రస్థాయిలో పోరాడుతున్నారు. విశాఖ ఉక్కు పరిశ్రమ ప్రైవేటీకరణను వ్యతిరేకిస్తూ ఏళ్ల తరబడి సాగుతున్న ఉద్యమం దీనికి ఒక ఉదాహరణ. అలాగే, స్కీమ్ వర్కర్లైన ఆశా వర్కర్లు, అంగన్‌వాడీ కార్యకర్తలు తమను ప్రభుత్వ ఉద్యోగులుగా గుర్తించాలని, గౌరవప్రదమైన వేతనం ఇవ్వాలని రోడ్లపైకి వచ్చి పోరాటాలు చేస్తున్నారు. ఈ ఆధునిక కార్మిక పోరాటాలు కేవలం ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసమే కాకుండా, మారుతున్న కార్పొరేట్ సంస్కృతిలో తమ ఉనికిని కాపాడుకోవడానికి జరుగుతున్న చారిత్రక అవసరాలుగా కనిపిస్తున్నాయి.

భారత్ లో* *ఎర్రజెండా..* *బహిరంగ సభలు,* *ర్యాలీలు

మే డే అనగానే గుర్తొచ్చేది ఎర్రజెండా. ఆ రోజు ఉదయాన్నే అన్ని కార్మిక సంఘాల కార్యాలయాల వద్ద, ఫ్యాక్టరీల గేట్ల వద్ద జెండా ఆవిష్కరణలు చేస్తారు. అనంతరం, వేలాది మంది కార్మికులు యూనిఫాంలు ధరించి భారీ ప్రదర్శనలు, ర్యాలీలు నిర్వహిస్తారు. "ప్రపంచ కార్మికులారా ఏకం కండి" అనే నినాదాలతో వీధులన్నీ మారుమోగుతాయి.

చికాగో అమరవీరులకు, భారతదేశంలో కార్మిక హక్కుల కోసం ప్రాణాలర్పించిన వారికి నివాళులు అర్పిస్తారు. వివిధ నగరాల్లోని ప్రధాన కూడళ్లలో బహిరంగ సభలు ఏర్పాటు చేసి, కార్మిక నాయకులు ప్రసంగిస్తారు. ప్రస్తుత కాలంలో కార్మికులు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు, పెరగాల్సిన వేతనాలు, అమల్లోకి రావాల్సిన సంక్షేమ పథకాల గురించి ఈ సభల్లో చర్చిస్తారు.

చాలా చోట్ల కార్మికుల కోసం ప్రత్యేక సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, నాటకాలు,విప్లవ గీతాల ఆలాపన జరుగుతుంది. ఉత్తమ ప్రతిభ కనబరిచిన కార్మికులకు 'శ్రమశక్తి' లేదా 'శ్రమ వీర' వంటి అవార్డులతో ప్రభుత్వం, యాజమాన్యాలు సన్మానిస్తాయి. కొన్ని సంస్థలు కార్మికుల కుటుంబాల కోసం ఆటల పోటీలు, విందు భోజనాలను కూడా ఏర్పాటు చేస్తాయి.

కేవలం వేడుకలే కాకుండా, ఆ రోజున కార్మిక సంఘాలు కొత్త తీర్మానాలు చేస్తాయి. పెండింగ్‌లో ఉన్న డిమాండ్లను ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకెళ్లడానికి మే డేని ఒక వేదికగా ఉపయోగిస్తారు. అసంఘటిత రంగ కార్మికులకు భీమా, పించను, కనీస వేతనం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ వినతి పత్రాలు సమర్పిస్తారు.

2019 తెలంగాణ ఆర్టీసీసమ్మెఒక ఉదాహరణ ..

తెలంగాణ ఆర్టీసీ చరిత్రలో 2019 అక్టోబర్‌లో మొదలైన 52 రోజుల సమ్మె అత్యంత కీలకమైనది. సంస్థను ప్రభుత్వంలో విలీనం చేయాలని, వేతనాలు సవరించాలని 48 వేల మంది కార్మికులు జరిపిన ఈ పోరాటం ఉత్కంఠభరితంగా సాగింది. ప్రభుత్వం 'సెల్ఫ్ డిస్మిస్' వంటి కఠిన నిర్ణయాలు తీసుకున్నా, కార్మికులు వెనకడుగు వేయలేదు. ఈ క్రమంలో అనేక మంది కార్మికులు ప్రాణాలు కోల్పోవడం సంచలనం సృష్టించింది. ఈ సుదీర్ఘ పోరాటం తక్షణ ఫలితాన్ని ఇవ్వకపోయినా, కార్మికుల ఐక్యతను చాటిచెప్పింది. దీని పర్యవసానంగానే 2023లో ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో విలీనం చేసే బిల్లు ఆమోదం పొంది, వేలాది మంది కార్మికులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగులుగా గుర్తింపు పొందారు.

ఆర్టీసీ విలీనం జరిగినప్పటికీ, 2023 చివరలో ప్రవేశపెట్టిన 'మహాలక్ష్మి' (మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం) పథకంతో కార్మికులకు కొత్త సవాళ్లు ఎదురయ్యాయి. బస్సుల్లో రద్దీ విపరీతంగా పెరగడం, అందుకు తగ్గట్టుగా సిబ్బంది, వాహనాల సంఖ్య లేకపోవడంతో డ్రైవర్లు, కండక్టర్లు తీవ్ర ఒత్తిడికి గురయ్యారు. దీనికి తోడు పాత పీఆర్సీ, డీఏ, బకాయిల చెల్లింపులో ఆలస్యంపై కార్మికులు మళ్లీ గళమెత్తారు. ప్రభుత్వం విలీన ప్రక్రియను వేగవంతం చేస్తామని, బకాయిలను విడతల వారీగా చెల్లిస్తామని హామీ ఇవ్వడంతో అప్పట్లో ఆందోళనలు సద్దుమణిగాయి.

2026 ఏప్రిల్ సమ్మె, డిమాండ్ల సాధనలో మరో విజయం

సరిగ్గా వారం రోజుల క్రితం, 2026 ఏప్రిల్ 22న ప్రారంభమైన మూడు రోజుల సమ్మె ఆర్టీసీ ప్రయాణంలో మరో కీలక ఘట్టం. పూర్తిస్థాయి విలీనం, 2021, 2025 వేతన సవరణలు, కార్మిక సంఘాల ఎన్నికల నిర్వహణ వంటి 32 డిమాండ్లతో కార్మికులు విధులను బహిష్కరించారు. 6,000 బస్సులు నిలిచిపోవడంతో రవాణా వ్యవస్థ స్తంభించింది. ప్రభుత్వం స్పందించి జరిపిన చర్చల్లో 11 శాతం పీఆర్సీతో పాటు 31 డిమాండ్లకు అంగీకారం తెలపడంతో ఏప్రిల్ 24 అర్ధరాత్రి సమ్మె విరమించబడింది. ఏప్రిల్ 25 నుండి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా బస్సు సర్వీసులు యథాతథంగా పునరుద్ధరించబడి, కార్మిక వర్గానికి ఒక స్పష్టమైన విజయాన్ని అందించాయి.ఇలా కార్మికలోకం తమ హక్కుల కోసం నిరంతరం పోరాడుతూనే ఉంది.

వంద ఏళ్ల క్రితం సాధించిన హక్కులు మళ్లీ చేజారిపోతున్న తరుణంలో, మే డే స్ఫూర్తి నేడు మరింత అవసరం. యజమాని - కార్మికుడు అనే తేడా కేవలం పనిలోనే ఉండాలి తప్ప, మానవత్వంలో ఉండకూడదు. పెట్టుబడిదారీ శక్తులు శ్రమను దోచుకోవాలని చూస్తున్న వేళ, ప్రపంచ కార్మికవర్గం ఐక్యం కావాలి. "దునియా కే మజ్దూరో ఏక్ హో" (ప్రపంచ కార్మికులారా ఏకం కండి) అనే నినాదం కేవలం నినాదంగా మిగిలిపోకుండా, ఆచరణలోకి రావాలి. రేపటి సమాజం శ్రమజీవుల గౌరవంతో విరాజిల్లాలని ఆకాంక్షిద్దాం.