11వేల లీటర్ల పాలు నీళ్లపాలు

మధ్యప్రదేశ్‌లోని సెహోర్ జిల్లాలో భక్తికి, పర్యావరణానికి మధ్య జరిగిన ఒక ఆసక్తికరమైన, వివాదాస్పదమైన సంఘటన వెలుగులోకి వచ్చింది. సెహోర్ జిల్లాలోని భేరుండా ప్రాంతానికి చెందిన సత్‌దేవ్ గ్రామంలో సుమారు 21 రోజుల పాటు జరిగిన ఒక భారీ మతపరమైన కార్యక్రమం (మహాయజ్ఞం) ముగింపు సందర్భంగా, దాదాపు 11,000 లీటర్ల పాలను నర్మదా నదిలోకి పారబోశారు. నదీ జలాల పవిత్రతను కాపాడాలని, యాత్రికుల క్షేమం, దేశ శ్రేయస్సు కోసమే ఈ 'దూధ్ అభిషేకం' నిర్వహించినట్లు నిర్వాహకులు తెలిపారు. భారీ ట్యాంకర్లలో పాలను తీసుకువచ్చి, మంత్రోచ్ఛారణల మధ్య భక్తుల సమక్షంలో నదిలోకి వదిలారు.

అయితే, ఈ చర్య పర్యావరణవేత్తల నుండి తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంటోంది. ఇంత భారీ మొత్తంలో పాలను నదిలోకి వదలడం వల్ల పర్యావరణానికి మేలు కంటే కీడే ఎక్కువ జరుగుతుందని వారు హెచ్చరిస్తున్నారు. పర్యావరణ కార్యకర్త అజయ్ దూబే మాట్లాడుతూ, పాలు అనేది ఒక సేంద్రియ పదార్థమని, అది నదిలోకి వెళ్ళినప్పుడు నీటిలోని కరిగిన ఆక్సిజన్ స్థాయిని గణనీయంగా తగ్గించేస్తుందని వివరించారు. దీనివల్ల నీటి నాణ్యత దెబ్బతినడమే కాకుండా, నదిపై ఆధారపడి జీవించే స్థానిక ప్రజల తాగునీటి సరఫరాపై కూడా ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుందని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.

శాస్త్రీయ కోణంలో చూస్తే, పాలను 'డైరీ ఎఫ్లూయెంట్' (పాల వ్యర్థం) గా పరిగణించవచ్చు. పర్యావరణవేత్త సుభాష్ పాండే అభిప్రాయం ప్రకారం, పాలు కుళ్ళిపోయే క్రమంలో నీటిలోని ఆక్సిజన్‌ను అధికంగా వినియోగించుకుంటాయి. దీనివల్ల 'యుట్రోఫికేషన్' ప్రక్రియ వేగవంతమై, నది ఉపరితలంపై అనవసర మొక్కలు పెరిగి నీరు విషతుల్యం అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ఫలితంగా నీటిలో ఉండే చేపలు, ఇతర జలచరాలు ఊపిరాడక మరణించే అవకాశం ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన ఇలాంటి సంఘటనలు నదీ వ్యవస్థలకు తీవ్ర నష్టాన్ని కలిగించాయని ఆయన గుర్తుచేశారు.

నర్మదా నది భారతదేశంలోని అతి ముఖ్యమైన నదులలో ఒకటి. అమర్‌కంటక్‌లో జన్మించి సుమారు 1,312 కిలోమీటర్ల మేర ప్రవహించే ఈ నది మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, గుజరాత్ రాష్ట్రాలకు జీవనాధారంగా ఉంది. వ్యవసాయానికి, తాగునీటికి ఈ నది అత్యంత కీలకం. ఇటువంటి పవిత్రమైన నదిని శుద్ధి చేయాలనే ఉద్దేశంతో నిర్వహించే కార్యక్రమాలు, విజ్ఞతతో కూడి ఉండాలని పర్యావరణ ప్రేమికులు కోరుతున్నారు. మతపరమైన విశ్వాసాలు, ఆచారాలను గౌరవిస్తూనే, ప్రకృతికి హాని కలగకుండా ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను అన్వేషించాలని వారు సూచిస్తున్నారు.

భక్తికి, బాధ్యతకు మధ్య సమతుల్యత అవసరమని ఈ ఘటన గుర్తుచేస్తోంది. నదులను దైవంగా భావించే దేశంలో, అదే నదుల పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడటం కూడా భక్తుల ప్రథమ కర్తవ్యం కావాలి. 11,000 లీటర్ల పాలను నదిలో కలపడం వల్ల కలిగే తాత్కాలిక భక్తి కంటే, దాని వల్ల కలిగే దీర్ఘకాలిక పర్యావరణ నష్టం తీవ్రమైనదని గ్రహించాల్సిన అవసరం ఉంది. సంప్రదాయాలు ప్రతీకాత్మకంగా ఉంటే బాగుంటుందని, భవిష్యత్తులో ఇలాంటి భారీ పాలుపొంగు కార్యక్రమాలు నిర్వహించే ముందు పర్యావరణ అనుమతులు, శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని పర్యావరణవేత్తలు విజ్ఞప్తి చేస్తున్నారు.