హిమాలయాల్లో హిమనదీ సరస్సుల విపత్తులు అత్యంత ప్రమాదకరం:పెమా గ్యామ్త్షో
హిమాలయ ప్రాంతంలో వేగంగా పెరుగుతున్న హిమనదీ సరస్సులు, వాటి వల్ల సంభవించే అకస్మాత్తు వరదలు (గ్లేషియల్ లేక్ అవుట్బర్స్ట్ ఫ్లడ్స్ - జీఎల్ఓఎఫ్లు) భవిష్యత్తులో మరింత తీవ్రమైన విపత్తులకు దారితీయనున్నాయని అంతర్జాతీయ పర్యావరణ నిపుణుడు పెమా గ్యామ్త్షో ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం పర్వత ప్రాంతాల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తోందని, తక్షణమే ప్రమాదాల అంచనా, పర్యవేక్షణ, నివారణ చర్యలు చేపట్టాల్సిన అవసరం ఉందని ఆయన తెలిపారు.
నేపాల్కు చెందిన అంతర్జాతీయ సమగ్ర పర్వత అభివృద్ధి కేంద్రం (ఐసిమోడ్) డైరెక్టర్ జనరల్ పెమా గ్యామ్త్షో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ప్రపంచ స్థిర అభివృద్ధి సదస్సు 2026 సందర్భంగా మాట్లాడుతూ, హిమాలయ ప్రాంతంలో ఇప్పుడు ఒకే సమయంలో రెండు విరుద్ధ పరిస్థితులు ఎదురవుతున్నాయని చెప్పారు. “ఒకవైపు మాన్సూన్ కాలంలో భారీ వర్షాలు కురిసి ఆకస్మిక వరదలు సంభవిస్తున్నాయి. మరోవైపు, మిగిలిన కాలాల్లో ఊటలు, చిన్న నదులు ఎండిపోతూ తాగునీరు, సాగునీటి కొరత ఏర్పడుతోంది. అంటే ‘అత్యధిక నీరు’, ‘అత్యల్ప నీరు’ రెండూ ఒకేసారి ఎదురవుతున్నాయి,” అని ఆయన వివరించారు.
హిమనదీ సరస్సుల వరదలపై ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించిన గ్యామ్చో, ప్రస్తుతం హిమాలయాల్లో 200కుపైగా ప్రమాదకర హిమనదీ సరస్సులు ఉన్నాయని, వాటిలో చాలావాటిపై సరైన పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలు లేవని హెచ్చరించారు. హిమనదాలు కరిగిపోవడం వల్ల ఈ సరస్సుల్లో నీటి మట్టం వేగంగా పెరుగుతుండగా, ఏ చిన్న సహజ మార్పు జరిగినా అవి అకస్మాత్తుగా తెరుచుకుని దిగువ ప్రాంతాల్లో భారీ విధ్వంసాన్ని సృష్టించే ప్రమాదం ఉందన్నారు.
ఇంకొక పెద్ద ముప్పుగా హిమాలయాల దక్షిణ వాలుల్లో క్రమంగా కరిగిపోతున్న పర్మాఫ్రాస్ట్ను ఆయన పేర్కొన్నారు. భూమి లోతుల్లో శాశ్వతంగా గడ్డకట్టిన మంచు కరిగిపోతే, కొండచరియలు విరిగిపడటం, సరస్సులు తెరుచుకోవడం వంటి సంఘటనలు పరస్పరంగా అనుసంధానమై భారీ విపత్తులుగా మారే అవకాశముందని తెలిపారు.
“ఈ ప్రమాదాలను ఇప్పుడే అంచనా వేసి, నివారణ ప్రణాళికలు రూపొందించకపోతే రాబోయే సంవత్సరాల్లో ఇలాంటి విపత్తులు మరింత తరచుగా సంభవిస్తాయి,” అని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
సరిహద్దులను దాటి సహకారం అవసరమని పెమా గ్యామ్త్షో బలంగా నొక్కి చెప్పారు. హిమాలయాలు అనేక దేశాలకు ఉమ్మడి పర్వత శ్రేణి కావడంతో, అక్కడి నదులు, నీటి వనరులు ఒక దేశానికే పరిమితం కావని చెప్పారు. “భారత్ ఒకవైపు ఎగువ ప్రాంత దేశంగా, మరోవైపు దిగువ ప్రాంత దేశంగా కూడా ఉంది. కాబట్టి సరిహద్దుల దాటి నీటి నిర్వహణ వల్ల కలిగే ప్రభావాలను లోతుగా అర్థం చేసుకోవాలి. మనమంతా నీటిని సక్రమంగా నిర్వహించి, వనరులను పంచుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉంటే అందరికీ సరిపడా నీరు ఉంటుంది. మనల్ని విడదీసే అంశాలకంటే, కలిపే అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి,” అని ఆయన అన్నారు.
ఐసిమోడ్ సంస్థ ప్రస్తుతం ప్రభుత్వాలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, అంతర్జాతీయ సంస్థలతో కలిసి పనిచేస్తోందని గ్యామ్త్షో ఈ సందర్భంగా తెలిపారు. భారతదేశంలోని పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖతో కలిసి విపత్తు ప్రమాద నిర్వహణ చర్యలు అమలు చేయడం, పర్వత ప్రాంతాల్లో కీలక నీటి వనరులను పునరుద్ధరించడం వంటి కార్యక్రమాలు కొనసాగుతున్నాయని వివరించారు.
పెమా గ్యామ్త్షో
పెమా గ్యామ్త్షో ఒక ప్రముఖ అంతర్జాతీయ పర్యావరణ నిపుణుడు. ప్రస్తుతం ఆయన నేపాల్లోని అంతర్జాతీయ సమగ్ర పర్వత అభివృద్ధి కేంద్రం (ఐసిమోడ్) డైరెక్టర్ జనరల్గా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. హిమాలయ ప్రాంతంలో వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలు, హిమనదాల కరుగుదల, హిమనదీ సరస్సుల వల్ల ఏర్పడే వరదలు (జీఎల్ఓఎఫ్లు), నీటి వనరుల నిర్వహణ వంటి అంశాలపై ఆయనకు విశాల అనుభవం ఉంది.
పర్వత ప్రాంతాల్లో పెరుగుతున్న విపత్తులపై ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, సరిహద్దుల మధ్య సహకారం, స్థిరమైన నీటి నిర్వహణ అవసరమని ఆయన తరచుగా సూచిస్తూ ఉంటారు. భారత్ సహా హిమాలయ దేశాల ప్రభుత్వాలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, అంతర్జాతీయ సంస్థలతో కలిసి పనిచేస్తూ, విపత్తు ప్రమాద తగ్గింపు, పర్యావరణ పరిరక్షణకు దిశానిర్దేశం చేస్తూ కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నారు.
ఇదిలా ఉండగా, కేంద్ర జల కమిషన్ విడుదల చేసిన తాజా నివేదిక ప్రకారం, వాతావరణ మార్పుల ప్రభావంతో 2011 నుంచి 2024 మధ్య హిమాలయ ప్రాంతంలోని హిమనదీ సరస్సులు సహా ఇతర నీటి మడుగుల విస్తీర్ణం 10.81 శాతం పెరిగింది. ఇది భవిష్యత్తులో జీఎల్ఓఎఫ్ల ప్రమాదం మరింత పెరుగుతుందని స్పష్టంగా సూచిస్తోందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.