సూర్య తుఫాను అధ్యయనంలో ‘ఆదిత్య-ఎల్1’ కీలక పాత్ర: ఈస్రో

గత 20 ఏళ్లలో భూమిని తాకిన అత్యంత శక్తివంతమైన సౌర తుఫాను (సోలార్ స్టార్మ్) ఎందుకు అసాధారణంగా ప్రవర్తించిందో శాస్త్రవేత్తలకు అర్థమయ్యేలా చేయడంలో భారత్ మొదటి సౌర అబ్జర్వేటరీ ‘ఆదిత్య-ఎల్1’ కీలక పాత్ర పోషించిందని భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) మంగళవారం తెలిపింది. 2024 మే నెలలో భూమిని తాకిన ఈ భారీ సౌర తుఫానును ఇప్పుడు ‘గానన్ తుఫాను’ అని పిలుస్తున్నారు. ఈ తుఫాను భూమి అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని తీవ్రంగా కదిలించి, ఉపగ్రహాలు, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు, జీపీఎస్, విద్యుత్ గ్రిడ్‌లను దెబ్బతీసేందుకు సిద్ధంగా ఉంది. ఆదిత్య-ఎల్1 అంతరిక్ష యానం నాసా ‘విండ్’ సహా ఆరు అమెరికా ఉపగ్రహాలతో కలిసి పనిచేసి, అంతరిక్షంలో వివిధ కోణాల నుంచి ఈ అరుదైన సౌర తుఫానును ఏకకాలంలో అధ్యయనం చేయగలిగింది. ఆదిత్య-ఎల్1 అత్యంత ఖచ్చితమైన అయస్కాంత క్షేత్ర కొలతలు ఈ అధ్యయనంలో నిర్ణయాత్మకంగా మారాయి.

అంతరిక్షంలో మాగ్నెటిక్ రీకనెక్షన్

ఇస్రో విడుదల చేసిన ప్రకటన ప్రకారం, భారత శాస్త్రవేత్తల బృందం ‘ది ఆస్ట్రోఫిజికల్ జర్నల్ లెటర్స్’లో ప్రచురితమైన ఒక మైలురాయి పరిశోధనా పత్రంలో ఈ రహస్యాన్ని వివరించింది. సాధారణంగా సూర్యుడి నుంచి విడుదలయ్యే కొరోనల్ మాస్ ఈజెక్షన్ (సీఎంఈ) అనే భారీ వేడి వాయువు, అయస్కాంత శక్తి బుడగలు ఒక “ట్విస్టెడ్ మాగ్నెటిక్ రోప్” (మెలిపెట్టిన అయస్కాంత తాడు)ను తీసుకొని వస్తాయి. కానీ మే 2024లో జరిగిన ఈ తుఫానులో రెండు సీఎంఈలు అంతరిక్షంలో ఒకదానికొకటి ఢీకొని, ఒకదానిలోని అయస్కాంత రేఖలు తెగి మళ్లీ కొత్త రీతిలో అనుసంధానమయ్యాయి. దీన్నే మాగ్నెటిక్ రీకనెక్షన్ అంటారు.

ఈ ఆకస్మిక అయస్కాంత దిశా మార్పు వల్ల తుఫాను ఊహించిన దానికంటే చాలా బలంగా భూమిని తాకింది. ఉపగ్రహా కణాలు ఒక్కసారిగా వేగంగా పరుగులు తీసినట్టు గుర్తించాయి. ఇది మాగ్నెటిక్ రీకనెక్షన్ జరిగినట్టు నిర్ధారణగా నిలిచింది.

100 భూముల పరిమాణం

ఆదిత్య-ఎల్1 సహకారంతో శాస్త్రవేత్తలు ఈ మాగ్నెటిక్ రీకనెక్షన్ జరిగిన ప్రాంతాన్ని మొదటిసారిగా ఖచ్చితంగా పాయింట్ చేశారు. ఆ ప్రాంతం వ్యాసం సుమారు 13 లక్షల కిలోమీటర్లు – అంటే భూమి పరిమాణంలో దాదాపు 100 రెట్లు, సీఎంఈ లోపల ఇంత భారీ స్థాయిలో మాగ్నెటిక్ తెగడం-అనుసంధానం ఎప్పుడూ గమనించలేదు. ఇది మొదటిసారి” అని ఇస్రో తెలిపింది.

భవిష్యత్తు అంచనాలకు ఉపకరిస్తున్న భారత్

ఈ ఆవిష్కరణ సౌర తుఫానులు సూర్యుడి నుంచి భూమి వరకు ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు ఎలా మారుతాయో అర్థం చేసుకోవడానికి ఎంతో ముఖ్యమని, భవిష్యత్తులో ఇలాంటి శక్తివంతమైన సౌర తుఫానులను ముందుగా గుర్తించి హెచ్చరికలు జారీ చేయడానికి భారత్‌ను మరింత సన్నద్ధం చేస్తుందని ఇస్రో పేర్కొంది. 2023 సెప్టెంబర్‌లో ప్రయోగించిన ఆదిత్య-ఎల్1 భారత్ మొదటి సౌర అధ్యయన అంతరిక్ష మిషన్. ఈ విజయంతో అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష శాస్త్రంలో భారత్ నాయకత్వం మరింత బలపడిందని ఇస్రో గర్వంగా ప్రకటించింది.