సాంస్కృతిక జ్ఞాన మూలాలు : తాళపత్ర గ్రంథాలయాలు

ఒకప్పుడు చేతితో తాటి ఆకులపై ఘంటం తో కొట్టిన వరుసలు మన భవిష్యత్తుకు మన గమనానికి మూలాధారాలు. తరువాతి కాలం లో బట్టపై సిరాతో రాయడం మొదలుపెట్టారు. అనంతరం కాగితపు ముద్రణ మొదలైంది. ఇదిలా ఉంటే పురాతన తాళ పత్రాలను జాగ్రత్తగా భద్రపరిచి వాటిపై పరిశోధన చేసి మన మూలాలను అందిస్తున్నవి తాళపత్ర గ్రంథాలయాలు. ఈ గ్రంథాలయాల పారంపర్యాన్ని పరిరక్షించడం, వాటి గురించిన సమాచారాన్ని నేడు మన పిల్లలకు వ్యవస్థాగతంగా తెలియజేయడం చాలా ముఖ్యం. వాటి గురించిన వివరణ ఒకసారి లోతుగా పరిశీలిద్దాం.

అలనాటి మహర్షులందరికి మాత్రమే తెలిసి ఉండి, జనసామాన్యానికి తెలియని ఎన్నో అంశాలు చిరకాలంగా మహత్తర రహస్యాలుగానే ఉండిపోతాయి. రహస్యం వెల్లడి కావాలంటే అవి ప్రజలందరికీ తెలిసితీరాలి. మహర్షుల శిష్యపరంపర చేసినది అదే!...

కానీ, కొన్నిగ్రంధాలు కాలక్రమేణా శిధిలమవ్వడమో, లేదా మరుగున పడడమో జరిగి ప్రజానీకానికి అందకుండా పోయాయి. విజ్ఞులైన వేదసంపన్నుల వివరణలతో ఆ ''తాళపత్ర రహస్యాలు'' నేటికి తిరిగి వెల్లడయ్యేలా గ్రంథ రూపాన్ని సంతరించుకుంటున్నాయి. అత్యధికులు అపోహపడే కొన్ని అంశాలకు వాటి వాస్తవాలు కూడా ఈ గ్రంథంలో చేర్చబడ్డాయి. వాటిని గ్రంథాలయాలు వెలుగులోకి తీసుకొస్తున్నాయి.

తాళపత్ర గ్రంథాలయాల ప్రాముఖ్యత

సాంస్కృతిక జ్ఞాన మూలాలు: మనకు ప్రాచీన భారతీయ విజ్ఞానం, భాషల పరిణామం, సామాజిక విధానాలు బాగా తెలుస్తాయి.

భాష, లిపి, చరిత్రీయ సంపద: ఈ పత్రాలలో నాటి భాషలు, లిపులు (తెలుగు, తెలుగు-కాండాలు, సంస్కృతం, ప్రాకృతం) కనిపిస్తాయి.

తరాల మధ్య సంబంధం: మనం ప్రస్తుతం ఉన్న విద్య, సాహిత్యం, వైద్యం, శాస్త్రాలు, భావాలు, అవి ఈ గ్రంథాలయాల ద్వారా పై తరాల నుంచి దిగువ తరాలకు వచ్చాయి. సంస్థాగత దృష్టి: ఈ ఉపకరణాలు, గ్రంథాలు ఉన్న డాక్యుమెంటేషన్, సంరక్షణ, లైబ్రరీ లలో జరుగుతుంది. ఉదాహరణకి, తెలంగాణా చరిత్ర-పరిశోధనల్లో “తాళపత్ర గ్రంథాలయాల సేకరణ” ముఖ్యంగా పేర్కొనబడింది.

ఒకసారి చరిత్ర తిరగేస్తే..

ఆగ్నేయాసియా దేశాలలో భారతీయ సంస్కృతి వ్యాప్తి కారణంగా, ఇండోనేషియా, కంబోడియా, థాయిలాండ్, లావోస్ మరియు ఫిలిప్పీన్స్ వంటి దేశాలు కూడా తాళపత్ర గ్రంధాలయ సేకరణలకు నిలయంగా మారాయి. బాలి (ఇండోనేషియా)లోని హిందూ దేవాలయాలలో 10వ శతాబ్దపు కంబోడియా దేవాలయాలైన అంగ్కోర్ వాట్ , బాంటేయ్ శ్రీ వంటి వాటిలో పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు భారతదేశానికి సంబందించిన రాతి గ్రంథాలయాలలో 'లోంటార్' అని పిలువబడే తాటి ఆకు మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లను కనుగొన్నారు. వారు కనుగొన్న తాళపత్రాలపై ఉన్న పురాతన సంస్కృత మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లలో ఒకటి హిందూ మతం యొక్క శైవ సిద్ధాంత గ్రంథమైన పరమేశ్వరతంత్రం ఒకటి. ఇది 9వ శతాబ్దానికి, దాదాపు క్రీ.శ828 నాటిది. ప్రస్తుతం కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం ఆధీనంలో ఉన్న జ్ఞానార్ణవమహాతంత్రం అనే మరొక గ్రంథంలోని కొన్ని భాగాలు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి.

పురాతన నిధి ద్వంసం

అలెగ్జాండ్రియాలో పూర్వం ఒక పెద్ద గ్రంథాలయం ఉండేది. జూలియస్ సీజర్ ఈ నగరాన్ని ముట్టడించినపుడు గ్రంథాలయం కొంతవరకు ధ్వంసం అయినది. సా.శ. 390 లో ధియోఫిలన్ అనే క్రైస్తవ మత గురువు ఇక్కడి నుంచి కొన్ని పుస్తకాలను తరలించాడు. సా.శ. 642 లో మహమ్మదీయులు ఈ నగరం పై దండెత్తి వచ్చినపుడు కాలిఫ్ ఉమర్ గ్రంథాలయం కాల్చివేయమని సైనికులను ఆజ్ఞాపించాడు. సుమారు 4 లక్షల పుస్తకాలు మానవుని తెలివి తక్కువ తనానికి, ప్రతీకార వాంఛలకు బలైపోయాయి.

భారతదేశం లో చూస్తే ..

భారతదేశంలో కథలు, కావ్యాలు, శాస్త్రాలు, పురాణాలు, ఇలా ఏదైనా పూర్వపు రోజుల్లో తాళపత్ర గ్రంథాలపైనే రాసేవారు. ఎంతో అపూర్వమైన విజ్ఞాన సంపద తాళపత్ర గ్రంథాల్లో ఉంది. అందుకే తాళపత్ర గ్రంథాలు భారతదేశానికి చెందిన విలువైన జాతీయ సంపదగా పేర్కొంటారు. అయితే ఆ గ్రంథాలన్నీ ఇప్పుడు అందుబాటులో లేవు. దొరికిన వాటిలో కూడా చాలా శిధిలావస్థకు చేరుకున్నాయి. వాటిని కాపాడుకునేందుకు అనేక ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. ఒకప్పుడు తరచుగా పురాతన లిఖిత ప్రతులను అభ్యాసానికి నిత్యం ఉపయోగించే కేంద్రాలుగా, అవి పాతబడినప్పుడు వాటిని కాపీ చేసే కేంద్రాలుగా దక్షిణ భారతదేశంలో, దేవాలయాలు అనుబంధ మఠాలు సంరక్షక విధులను నిర్వర్తించాయి. హిందూ తత్వ శాస్త్రం, కవిత్వం, వ్యాకరణం, ఆయుర్వేదం లాంటి ఇతర విషయాలపై పెద్ద సంఖ్యలో లిఖిత ప్రతులు దేవాలయాల లోపల వ్రాయబడ్డాయి, గుణించబడ్డాయి అలాగే భద్రపరచబడ్డాయి. పురావస్తు, శిలాశాసన ఆధారాలు సరస్వతీ భండారాలు అని పిలువబడే గ్రంథాలయాల ఉనికిని సూచిస్తున్నాయి, బహుశా 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో హిందూ దేవాలయాలకు అనుబంధంగా వీటిని సంరక్షించేందుకు, పరిశోధించేందుకు, లైబ్రేరియన్లను నియమించారు. తరువాతి కాలంలో తాళ పత్ర లిఖిత ప్రతులు, జైన దేవాలయాల లోపల బౌద్ధ మఠాలలో కూడా భద్రపరచబడ్డాయి .

అసలు తాళ పత్రాలు అంటే ..

ప్రాచీన కాలంలో, భారతీయ సంస్కృతి అక్కడి వనరులు, ధార్మిక గ్రంథాలు, శాస్త్రాలు, కవిత్వం, వేదాలు, తాత్పర్య గ్రంథాలు, ఎన్నో మనకు తెలియని లిపిలో వ్రాయబడ్డాయి. వాటిలో కొన్ని శాసనాల రూపంలో వుంటే మరికొన్నితాళపత్రాల (పామ్ప్-లీఫ్) రూపంలో లభిస్తునాయి. తాటి ఆకుల మీద ముద్రించి ఉన్న ఈ అపురూప పత్రాలు పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, మన చిన్న-పెద్ద కథలు, వైద్య , విద్య, శాస్త్రీయాలు, తంత్రాలు, నివేదికలను మనకు అందించాయి. అటువంటి రాశుల భాండాగారాన్ని రక్షించేందుకు, అందులోని జ్ఞానాన్ని బావి తరాలకు అందించేందుకు చదువునిచ్చే సంస్థలుగా “తాళపత్ర గ్రంథాలయాలు” ఏర్పడ్డాయి. ఇవి భద్రపరచిన వారసత్వాన్ని,సాంస్కృతిక సంపదను తరాలు తరాలకు అందించేందుకు తమ వంతు బాధ్యత తీసుకున్నాయి. మనకు తాళపత్ర (పామ్‌-లీఫ్) గ్రంధాలు ఒక ముఖ్యమైన సాహిత్య-సంస్కృత వనరు. పూర్వకాలంలో దేవాలయాల పండితులు, సంస్కృత గురుకులాల ఆచార్యులు, పురోహితులు, వైద్యులు తాటి ఆకులపై గ్రంథాలు వ్రాసేవారు. వీటి ద్వారా ఆ కాల విజ్ఞానం, అభ్యాసాలు, జీవన విధానాలు మనకు తెలిస్తున్నాయి.

తాళ పత్రాల ** తయారీ విధానం*

దక్షిణ భారత ప్రాంతాల్లో తాటి ఆకుల మీద రచనలు ఇలా తయారయ్యేవి. తాటి ఆకును తీసుకుని, శుభ్రమైన నీటిలో కడిగి, తేమను తగ్గించి, ఆపై పాలిష్ చేసి రాసేందుకు వీలుగా వాటిని సిద్ధం చేస్తారు. తర్వాత (కఠిన రంధ్రం వేసే సాధనం) ఘంటం ద్వారా ఆకుపై రేఖలు వేస్తూ లిపిని కోతలాగా తయారుచేస్తారు. తరువాత కాలంలో బ్లాక్ డ్రాప్ లేదా రసాయన పదార్థాలతో (ప్రింట్ ) రాతముద్ర వేసి, ఆకుల్ని క్రమంగా బైండ్ (బంధింపు) చేసి పుస్తక-రూపంలో ఉంచడం చేశారు. ఇవి సాధారణ కాగితంపై రాసిన గ్రంథాలకంటే తక్కువ జీవితకాలముంటాయి. వాటికి సంరక్షణ అవసరం కాబట్టే వాటిని సంరక్షించెందుకు ఏర్పడిన రక్షణాలయాలు ఈ తాళపత్ర గ్రంధాలయాలు.

సరస్వతి మహల్ లైబ్రరి

ఈ గ్రంథాలయం 16వ శతాబ్దంలో తంజావూర్ నాయకుల కాలంలో ప్రారంభమై, తరువాత మారాఠా రాజా రెండవ సర్ ఫోజీ (1798-1832) నియంత్రణలో విస్తరించింది. ఇది “భారతదేశంలో అత్యంత గమనార్హమైన గ్రంథాలయం” .ఇందులో పామ్ప్-లీఫ్ మాన్‌స్క్రిప్ట్‌లు, పత్రాలు (పేపర్) సంస్కృతం, తమిళం, తెలుగు, మరాఠీ తదితర భాషలలో నిల్వ ఉన్నాయి. ప్రత్యేకంగా మామూలుగా కనిపించని వనరులుగా, వేదాలు, సాహిత్యం, వైద్యం, కళలు, పోరాట చరిత్రలు మొదలైనవల్లో గ్రంథాలు ఉన్నాయి.ఇది తాళపత్రాల భద్రతకు, పరిశోధన-భాషలు, సంప్రదాయ విజ్ఞానం, రాసుల పరిరక్షణకు కీలక కేంద్రంగా నిలిచింది. ఇలాంటి గ్రంథాలయాలు లేకపోతే చాలా మూలాలు హాని చెందే అవకాశముంది తాళపత్రాల అస్థిత్వం సజీవంగా ఉండటం తాళపత్రలు ప్రాచీన కాలంలో 5వ శతాబ్దం నుంచి భారత ఉపఖండంలో వాడబడ్డాయని వాస్తవo. దక్షిణ భారతదేశంలో తాళపత్ర గ్రంథాలయాల చరిత్రపై పరిశోధనలు 13వ శతాబ్దానికే మొదలయ్యాయి. తెలుగు రాష్ట్రాలలో యూనివర్శిటీ పరిధుల్లో వీటి నిర్వహణ ఒకసారి చుద్దాం..

ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ లో తాళపత్ర గ్రంధాలయం

విశాఖపట్నంలోని ఆంధ్రా యూనివర్సీటిలో వేలాది తాళపత్ర గ్రంథాలున్నాయి. వాటిని భవిష్యత్తు తరాలకు అందించేందుకు తాళపత్ర గ్రంథా సంపదనంతా డిజిటలైజేషన్ చేస్తున్నారు.1927 లో స్థాపించిన ఏయూ లైబ్రరీ పేరు డాక్టర్ వీఎస్ కృష్ణా లైబ్రరీ. దీనిలో 5 లక్షల 30 వేల వరకు ఎన్నో రంగాలకు సంబంధించిన పుస్తకాలున్నాయి. వీటితో పాటు విలువైన, అరుదైన తాళపత్రగ్రంథాలు కూడా ఉన్నాయి. వీటిని ప్రత్యేకమైన విభాగంలో భద్రపరుస్తున్నారు. వీటిని నిత్యం సంరక్షిస్తూ పాడవకుండా అనేక చర్యలు చేపడుతున్నారు. వందల ఏళ్ల నాటి తాళపత్ర గ్రంథాల పరిరక్షణకు దాదాపు 90 ఏళ్ల కిందటే ఏయూలో తాళపత్ర గ్రంథ విభాగం పేరుతో ప్రత్యేక విభాగం ఏర్పాటు చేశారు. ప్రస్తుతానికి ఇందులో మొత్తం 2,663 తాళపత్ర గ్రంథాలు ఉన్నాయి.అప్పట్లో బొబ్బిలి సంస్థానం 220, విశాఖకు ఆర్ష గ్రంథాలయ ప్రతినిధి ఎంబార్‌ 1368, తుమ్మపాలకు చెందిన ఈమని వెంకటేశ్వర్లు 119, నందిపల్లికి చెందిన నిష్టల రమణయ్య 66, గవరవరానికి చెందిన అన్నపూర్ణయ్య 40 తాళపత్ర గ్రంథాలు ఏయూ లైబ్రెరీకి బహుకరించారని, వీటితో పాటు వివిధ ప్రాంతాల నుంచి కొన్ని తాళపత్రగ్రంథాలను కొనుగోలు కూడా చేశామని ఏయూ అధికారులు ఒకప్పుడు బీ బీ సి కి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూ లో తెలిపారు. ఇంత అపురూపమైన తాళపత్ర జ్ఞాన సంపదను చూసేందుకు ప్రత్యేక అనుమతితోనూ, ప్రదర్శన సమయాల్లో ఏయూ లైబ్రరీకి సందర్శకులు కూడా వస్తుంటారు.

ఏయూలో ఎంతో విలువైన, అరుదైన తాళపత్ర గ్రంథాలు ఉన్నాయి. 17, 18 శతాబ్ధాలకు చెందిన అనేక సాహిత్య, శాస్త్ర విజ్ఞానం ఈ గ్రంథాల్లో ఉంది. వీటిలో ధర్మశాస్త్రం, న్యాయశాస్త్రం, జ్యోతిష్యం, ఆయుర్వేదం, వ్యాకరణం, అలంకారశాస్త్రం, ఆధ్యాత్మిక స్తోత్రాలు, వ్రత కథలు, రామాయణం, మహాభారతం, భాగవతం ఇలా ఎన్నో తాళపత్రాల రూపంలో ఉన్నాయి.కేవలం తెలుగులోనే కాకుండా తమిళం, మళయాళంలో ఉన్న గ్రంథాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఇందులో జీవిత పాఠాలకు సంబంధించిన విషయాలతో పాటు రామాయణం, భారతం, భాగవతాల గురించి ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా ఇంజనీరింగ్, మ్యాథ్స్ వంటివి ఇప్పుడు మనకు వచ్చాయి. కాని వాటి సమాచారాన్ని మన పూర్వీకులు ఎప్పుడో వేల సంవత్సరాలు క్రితం తాళపత్రాల్లో రచించి పెట్టారు'' కాగితం కనిపెట్టక ముందు రాగి, బంగారు రేకులు, తోలు వస్తువులు, రాతి స్థంభాలుపై ఆ తర్వాత తాటిఆకులపై భారతీయ సాహిత్యం, సంగీత, చిత్రలేఖనం, విద్య, వైద్య, ఖగోళ శాస్త్ర విషయాలను లిఖించేవారు. ఇలా వివిధ రూపాల్లో చేసిన రచనల ఏయూలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. భారతదేశంలో తాళపత్రాలనే ఎక్కువగా వినియోగించేవారు. ప్రస్తుతం సంస్కృతం, తెలుగు, ఒరియా, తమిళం. కన్నడ, మరాఠీ, మళయాళం మొదలైన భాషలలో తాళపత్ర గ్రంథాలు లభిస్తున్నాయి. వీటిలో కొన్ని ఏయూలో ఉన్నాయి.

తెలంగాణాలో తాళపత్ర గ్రంధాలయాలు

తెలంగాణాలో కూడా తాళపత్ర గ్రంథాలు నేటికీ అక్కడక్కడా కనిపిస్తున్నాయి. చాలామందికి వాటి విలువ తెలియక కొంతమంది వాటిని అశ్రద్ధ చేయడం మూలంగా గొప్ప యోగులు, ఋషులు, పండితులు, క్రాంతదర్శులు, గురువులు, పండితులుచే రచించబడిన మహావిజ్ఞాన భాండాగారాలు మట్టిపాలు కావడం బాధాకరం. పురాతన ఇళ్ళలో అవి వున్నా బయటి వారికి చూపరు. చూపినా చదువనివ్వరు. అలాంటివాళ్ళు వారు మరణిస్తే ఈ తాళపత్ర గ్రంధాల్ని కూడా నాశనంచేయడం జరుగుతోంది. అలా జరగకుండా వాటిని సేకరించి ఉస్మానియా పరిధిలో ఒక మాన్యు స్క్రిప్ట్ గ్రంధాలయం ఏర్పాటుచేశారు.

ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ లో తాళపత్ర గ్రంధాలయం

ఈ గ్రంథాలయంలో అరబిక్, హిబ్రూ, హిందీ, కన్నడ, మరాఠీ, పర్షియన్, సంస్కృతం, తమిళం, తెలుగు, టర్కిష్ మరియు ఉర్దూ భాషలలోని తాళపత్ర గ్రంథాలతో సహా 6428 రాతప్రతులు ఉన్నాయి. ఇవి వివిధ విషయాలను కవర్ చేస్తాయి. ఈ సేకరణ అరుదైనది. చరిత్ర కారుల అధ్యయనం, పరిశోధన కోసం ఇవి చాలా విలువైనది.వీటిలో ఒక ముఖ్యమైన లక్షణం ఏమిటంటే లైబ్రరీలో మహాభారతం యొక్క రెండు రాతప్రతులు, భాగవతం యొక్క ఒక రాతప్రతులు ఉన్నాయి. మహాభారతం చేతిరాతలు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి. మహాభారతం యొక్క రెండు రాతప్రతులు రెండు వేర్వేరు పరిమాణాలలో ఉన్నాయి, ఒకటి 18" x 6" మరియు మరొకటి 20" x 10.1/4". ఈ రెండూ వచనం, వ్యాఖ్యానాలకు సంబంధించి మాత్రమే కాకుండా, కళాత్మక దృక్కోణం నుండి కూడా విలువైనవి.

మొదటి మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లో నీలకంఠ వ్యాఖ్యానంతో కూడిన మహాభారతం యొక్క దాదాపు మొత్తం వచనం ఉంది. మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లోని ప్రతి పేజీలో పూల డిజైన్‌లతో కూడిన విలక్షణమైన బంగారం మరియు వెండి అంచు ఉంటుంది. ప్రతి పేజీలో ఆ నిర్దిష్ట పేజీలోని వచనంలో ప్రస్తావించబడిన పాత్రల సూక్ష్మ చిత్రాలు ఉంటాయి. మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లో రెండు తేదీలు ఉన్నాయి, ఒకటి ప్రారంభంలో మరియు మరొకటి చివరిలో ఉన్నాయి. మొదటిది శక 1722 (క్రీ.శ. 1800) మరియు రెండవది శక 1751 (క్రీ.శ. 1829). దీని నుండి మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను కాపీ చేసి చిత్రీకరించడానికి 29 సంవత్సరాలు పట్టిందని గ్రహించవచ్చు.

రెండవ మాన్యుస్క్రిప్ట్ మొత్తం కధనాన్ని కవర్ చేయదు, కానీ భీష్మ పర్వం కట్ట ఒకటి ఉంది, దీనికి ప్రత్యేక ప్రస్తావన అవసరం. దీనిలో భగవద్గీత మూడు వ్యాఖ్యానాలతో ఉంది, పాఠ్యం మధ్యలో మరియు మూడు వ్యాఖ్యానాలు ఎగువ, దిగువ భాగాలను పూల సరిహద్దులతో ఆక్రమించాయి. ప్రతి పేజీలో కృష్ణుడు , అర్జునుడి సూక్ష్మ చిత్రాలు ఉన్నాయి. పైన పేర్కొన్న వాటితో పాటు విభిన్న యుద్ధ దృశ్యాలు ఉన్నాయి, అవి చాలా ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి. మాన్యుస్క్రిప్ట్ నూట యాభై సంవత్సరాలకు పైగా ఉన్నప్పటికీ, రంగులు ఇప్పటికీ తాజాగా ఉన్నాయి. ఉపయోగించిన లిపి బొంబాయి, బెంగాల్ రకానికి చెందినది. ముచ్కుంద (ముసి) ఒడ్డున ఉన్న భాగ్యనగర్ (హైదరాబాద్) వద్ద దీనిని కాపీ చేసినట్లు మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లో ఒక గమనిక ఉంది.

భాగవత మాన్యుస్క్రిప్ట్

ఈ విభాగంలో శ్రీమద్భాగవతంలోని 12 స్కంధాల పూర్తి పాఠ్యపుస్తకం యొక్క సచిత్ర స్క్రోల్ ఉంది. ఈ స్క్రోల్ 4 అంగుళాల వెడల్పు మరియు 64 అడుగుల పొడవు ఉంది. ఇది భాగవతంలోని దశమ స్కంధం యొక్క ప్రత్యేకమైన లిఖిత ప్రతి. ఇది విస్తారంగా చిత్రీకరించబడింది మరియు శ్రీధరుని వ్యాఖ్యానాన్ని కలిగి ఉంది. లిఖిత ప్రతి పేజీలో కథనాన్ని వివరించే చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఉపయోగించిన రంగులు శాశ్వతమైనవి కృష్ణ లీల అనేక పేజీలలో అద్భుతమైన అందంతో చిత్రీకరించబడింది. రాసక్రీడ వంటి కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి, ఇవి కళాకారుడిని వివరంగా రంగులో ఉత్తమంగా చూపిస్తాయి. సరిహద్దులు బంగారంతో ఉన్నాయి.

మొదటి 64 అంగుళాలలో గణేశ, సరస్వతి, లక్ష్మీ-నారాయణ, శివ, పార్వతి మరియు విష్ణువు యొక్క 10 అవతారాల సూక్ష్మ చిత్రాలు ఉన్నాయి. చివరలో శుక మరియు పరీక్షిత్తు చిత్రాలు ఇవ్వబడ్డాయి. స్కంధాలను సూక్ష్మ చిత్రాలతో వేరు చేస్తారు, అంతేకాకుండా, ప్రతి స్కంధంలోని భాగాల మధ్య ఇతర చిన్న సూక్ష్మచిత్రాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ స్క్రోల్ కాలిగ్రాఫిక్ కళకు చాలా మంచి నమూనా. లైబ్రరీ సేకరణలోని చాలా మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లు మైక్రోఫిల్మ్ చేయబడ్డాయి. సంస్కృతం, కన్నడ మరియు మరాఠీ భాషలలోని మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ల వివరణాత్మక కేటలాగ్‌లు ప్రచురించబడ్డాయి.

మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ల డిజిటలైజేషన్

దుబాయ్‌లోని జుమా-అల్-మసీదు సెంటర్ ఫర్ కల్చర్ అండ్ హెరిటేజ్, ఉస్మానియా లైబ్రరీలో మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ల డిజిటలైజేషన్ ప్రాజెక్టును చేపట్టింది. అది పురోగతిలో ఉంది.

ఇంతటి విలువైన సంపదంతా విదేశాలకు తరలిపోయింది. కొంత మరుగున పడిపోయింది. కొన్నిటిని భద్రపరిచారు. మిగిలినవాటిలో ఇంకా చాలా పరిశీలించలేని స్థితిలో వున్నాయి. పురాతన సంపదను కాపాడుతున్నఈ గ్రంధాలయాల రక్షణ ప్రస్తుతం చాలా అవసరం..