సంపాదనలో పేదవాడికి భాగమిచ్చే ‘జకాత్’

పేదరికం ఒకరి వ్యక్తిగత సమస్య కాదు, సమాజం మొత్తం మీద ఉన్న బాధ్యత అనే సందేశాన్ని శతాబ్దాల కిందటే ఇస్లాం ప్రపంచానికి తెలియజేసింది. ఆ ఆలోచనకు ప్రాణం పోసిన వ్యవస్థే జకాత్. ముస్లింలకు ఇది సాధారణ దానం కాదు. ఇది ఒక విధి. ఒక నైతిక బాధ్యత, ఒక ఆర్థిక సమానత్వ యంత్రాంగం. మన సంపదలో పేదలకు కూడా హక్కు ఉందని స్పష్టంగా ప్రకటించే ధార్మిక ఆదేశమే జకాత్. ఇస్లాం మతంలోని ఐదు స్తంభాలలో ఒకటైన జకాత్, వ్యక్తిగత ఆధ్యాత్మికతను సామాజిక న్యాయంతో కలిపే విశిష్ట వ్యవస్థ. నమాజ్ ద్వారా మనిషి తన సృష్టికర్తతో సంబంధాన్ని బలపరుచుకుంటే, జకాత్ ద్వారా సమాజంతో తన బంధాన్ని బలపరుచుకుంటాడు. అంటే, ఇది కేవలం ఆర్థిక లావాదేవీ కాదు, ఆత్మశుద్ధి, సంపద పవిత్రత, మానవతా విలువల ప్రతీక.

‘జకాత్’ అనే పదానికి అరబిక్‌లో ‘శుద్ధి’ ‘వృద్ధి’ అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. మన సంపాదనలోని ఒక భాగాన్ని అవసరమైన వారికి ఇవ్వడం ద్వారా మిగిలిన సంపద పవిత్రమవుతుందని ఇస్లాం ఉపదేశిస్తుంది. ఇది దాతృత్వం కంటే ఎక్కువ. ఇది సమాజంలో ధనవంతుడు, పేద మధ్య ఉండే అంతరాన్ని తగ్గించే ఆర్థిక సమతుల్యత విధానం. జకాత్ వెనుక ఉన్న తాత్విక భావం చాలా స్పష్టమైనది. సంపద పూర్తిగా వ్యక్తిగత స్వంతం కాదు. అది దేవుని వరం. ఆ వరంలో పేదలకూ హక్కు ఉంది. కాబట్టి జకాత్ అనేది ‘సహాయం’ కాదు, ‘హక్కు చెల్లింపు’. ఈ భావజాలం ప్రపంచ ఆర్థిక చరిత్రలో ప్రత్యేకమైనది.

ఆర్థికంగా సామర్థ్యం ఉన్న ప్రతి ఒక్క ముస్లిం వ్యక్తి ఇది చెల్లించాలి. తన వద్ద ఒక నిర్దిష్ట పరిమితి కంటే ఎక్కువ సంపద సంవత్సరం పాటు ఉంటే, అందులో 2.5 శాతం జకాత్ రూపంలో ఇవ్వాలి. ఈ మొత్తం పేదలు, అప్పుల్లో ఉన్నవారు, అనాథలు, ప్రయాణంలో ఇబ్బందిపడేవారు వంటి వర్గాలకు చేరాలి. దీనివల్ల సమాజంలో ఆర్థిక ప్రవాహం కొనసాగుతుంది. సంపద కొద్దిమంది చేతుల్లోనే నిలిచిపోకుండా తిరిగి సమాజంలోకి వస్తుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం బిలియన్ల డాలర్ల విలువైన జకాత్ సేకరించబడుతోంది. అనేక దేశాల్లో అధికారిక జకాత్ బోర్డులు ఉన్నాయి. భారత్ సహా పలు దేశాల్లో మసీదులు, ట్రస్టులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు జకాత్ సేకరించి పేదలకు పంపిణీ చేస్తున్నాయి. రంజాన్ నెలలో ప్రత్యేకంగా జకాత్ చెల్లింపులు అధికంగా కనిపిస్తాయి. సమాజంలో అసమానతలు పెరుగుతున్న ఈ కాలంలో, జకాత్ ఒక శక్తివంతమైన ఆర్థిక నైతిక వ్యవస్థగా నిలుస్తోంది. సంపద పట్ల బాధ్యత, పేదల పట్ల కరుణ, సమాజం పట్ల నిబద్ధత — ఈ మూడు విలువలను కలిపిన జీవన విధానం జకాత్. అంతిమంగా జకాత్ మనిషికి నేర్పేది ఒక గొప్ప సత్యం. సంపాదించడం మాత్రమే కాదు, పంచుకోవడం కూడా జీవితం.

ఎవరు జకాత్ ఇవ్వాలి?

ఇస్లాం ఐదు మూల స్థంభాలపై ఆధారపడి ఉంది. అందులో ఒకటి తౌహీద్ (ఏక దైవారాధన), రెండు నమాజ్, మూడు రంజాన్ ఉపవాసం, నాలుగు జకాత్, ఐదు హజ్. వీటిలో జకాత్, హజ్ అనేవి ఎవరైతే ఆర్థికంగా పరిపుష్టిగా ఉన్నారో వారు ఖచ్చితంగా పాటించాలి. ‘దానం వల్ల సంపద తగ్గదు. జకాత్ ఇవ్వని వారి సంపద న్యాయదినాన వారికి శిక్షగా మారుతుంది’(సహీహ్ బుఖారి).అని ప్రవక్త తెలిపారు. ఇస్లామిక్ శాస్త్రాల ప్రకారం, ఆర్థికంగా సామర్థ్యం ఉన్న ప్రతి ముస్లిం వ్యక్తి జకాత్ ఇవ్వాలి. వయోజనుడు కావడం, తన వద్ద కనీస సంపద పరిమితి (నిసాబ్) కంటే ఎక్కువ ఆస్తి ఉండటం, ఆ సంపద ఒక హిజ్రీ (సంవత్సరం) పాటు తన వద్ద ఉండటం వంటి అర్హతలు ఉండాలి. నిసాబ్ పరిమితి సాంప్రదాయంగా 87.48 గ్రాముల బంగారం లేదా 612.36 గ్రాముల వెండి విలువకు సమానంగా నిర్ణయించింది. ఈ పరిమితి కంటే ఎక్కువ సంపద ఉన్నవారు జకాత్ చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. జకాత్ గురించి మన దగ్గర ఉండే ఉలేమాలను అడిగి తెలుసుకోవాలి.

ఎంత ఇవ్వాలి?

సాధారణంగా మొత్తం పొదుపు సంపదపై 2.5 శాతం జకాత్ ఇవ్వాలి. నగదు, బంగారం, వెండి, వ్యాపార వస్తువులు, పెట్టుబడులు వంటి ఆస్తులపై ఇది వర్తిస్తుంది. ఉదాహరణకు ఒక వ్యక్తి వద్ద రూ.1 లక్ష పొదుపు ఉంటే, రూ.2,500 జకాత్‌గా ఇవ్వాలి.

ఎవరికి ఇవ్వాలి?

ఇస్లాం పవిత్ర గ్రంథమైన ఖురాన్లో (సూరా తౌబా 9:60) జకాత్ అందుకోవడానికి అర్హులైన ఎనిమిది వర్గాల గురించి స్పష్టంగా వివరించింది. జకాత్ ఎవరైతే చెల్లిస్తున్నారో ఆ వంశంలో ముఖ్యంగా పేదవారిని గుర్తించి ఇవ్వాలి. తరువాత సమాజంలో ఇతర బీదలు, అత్యంత అవసరమైన వారు, అప్పుల్లో ఉన్నవారు, ప్రయాణంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నవారు, జకాత్ సేకరణలో పనిచేసేవారు, బానిస విముక్తి కోసం సహాయం అవసరమైన వారు తదితరులు ఉన్నారు.

ఖురాన్‌లో అనేక చోట్ల నమాజ్‌తో పాటు జకాత్ ప్రస్తావన రావడం గమనార్హం. సూరా బఖరా (2:43)లో నమాజ్ స్థాపించండి, జకాత్ ఇవ్వండి అని ఉంది. సూరా తౌబా (9:103)లో ‘వారి సంపద నుండి దానం తీసుకో. అది వారిని శుద్ధి చేస్తుందని చెప్పబడింది.

నేటి కాలంలో జకాత్

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం ముస్లింలు జకాత్ చెల్లిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా రంజాన్ నెలలో జకాత్ చెల్లింపులు అధికంగా కనిపిస్తాయి. మసీదులు, ఇస్లామిక్ ట్రస్టులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు జకాత్ సేకరించి పేదలకు పంపిణీ చేస్తాయి. భారత్, పాకిస్తాన్, మలేషియా వంటి దేశాల్లో జకాత్ వ్యవస్థ సమగ్రంగా అమలులో ఉంది. జకాత్ ద్వారా పేదలకు ఆహారం, విద్యా సహాయం, వైద్య సేవలు, అనాథాశ్రమాల నిర్వహణ వంటి కార్యక్రమాలు చేపడుతున్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది రూపాయల విలువైన సహాయం ప్రతి సంవత్సరం జకాత్ రూపంలో అందుతోంది.