సంఖ్యల లోకంలో మహాతేజస్సు - శ్రీనివాస రామానుజన్
భారత గణిత చరిత్రలో కొన్ని పేర్లు కాలానికి అతీతంగా నిలిచిపోతాయి. ఆ పేర్లు వింటేనే గౌరవం, ఆశ్చర్యం, గర్వం కలగలిసి మనసు ఉప్పొంగుతుంది. అలాంటి అద్భుతమైన వ్యక్తిత్వాల్లో ఒకరు శ్రీనివాస రామానుజన్. పుస్తకాలేమీ లేకుండా, గణితానికి ఉపాధ్యాయులెవరు లేకుండా, కేవలం తన సహజ మేధస్సుతోనే సంఖ్యల రహస్యాలను ఛేదించిన అపూర్వ ప్రతిభాశాలి ఆయన. సంఖ్యలు ఆయనతో మాట్లాడినట్లుండేవి, సమీకరణాలు ఆయనకు సహజంగా అవతరించేవి.
సామాన్య కుటుంబంలో జన్మించి, అతి తక్కువ వయస్సులోనే ప్రపంచ గణిత చరిత్రలో తనకంటూ ఓ శాశ్వత అధ్యాయాన్ని లిఖించిన మహానుభావుడు రామానుజన్. ఆయన జీవితం స్ఫూర్తిదాయకం మాత్రమే కాదు. గణితానికి అంకితమైన ఓ తపస్సులా ఉంటుంది. అందుకే ఆయన జన్మదినమైన డిసెంబర్ 22 ను భారతదేశం జాతీయ గణిత దినోత్సవంగా జరుపుకుంటోంది.
గణితంపై తొలి మక్కువ
శ్రీనివాస రామానుజన్ 1887 డిసెంబర్ 22న తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని ఈరోడ్ పట్టణంలో జన్మించారు. తండ్రి శ్రీనివాస అయ్యర్ ఒక చిన్న ఉద్యోగి కాగా, తల్లి కోమలతమ్మాళ్ భక్తిశ్రద్ధలతో జీవించే సాధారణ గృహిణి. చిన్ననాటి నుంచే రామానుజన్లో అసాధారణ మేధస్సు కనిపించేది. ముఖ్యంగా గణితంపై ఆయనకు అపారమైన ఆసక్తి ఉండేది. పాఠశాల విద్యలో ఇతర విషయాలపై అంతగా ఆసక్తి చూపకపోయినా, గణితంలో మాత్రం అసాధారణ ప్రతిభను ప్రదర్శించేవారు. ఒకసారి చూసిన గణిత సమస్యను మరిచిపోకుండా, దానికి కొత్త మార్గాల్లో పరిష్కారాలు చూపించేవారు. ఆయనకు పాఠ్యపుస్తకాలు కన్నా సంఖ్యలే గురువులయ్యాయి.
స్వయంకృషితో ఎదిగిన గణిత మేధావి
రామానుజన్ జీవితంలో ఓ కీలక మలుపు 16 ఏళ్ల వయసులో వచ్చింది. అప్పుడే ఆయనకు జిఎస్ కార్ రచించిన A Synopsis of Elementary Results in Pure and Applied Mathematics అనే పుస్తకం లభించింది. ఆ పుస్తకం ఆయనకు గణిత ప్రపంచానికి తలుపులు తెరిచింది. అందులోని సూత్రాలను అర్థం చేసుకోవడమే కాకుండా, వాటిని మరింత విస్తరించడంలో ఆయన నిమగ్నమయ్యారు. కానీ గణితంపై ఉన్న అతి ఆసక్తి వల్ల ఇతర విషయాలను నిర్లక్ష్యం చేయడంతో కళాశాల చదువు పూర్తిచేయలేకపోయారు. ఉద్యోగం లేక, ఆర్థిక ఇబ్బందులతో జీవితం కష్టమయినా, గణితాన్ని మాత్రం వదలలేదు. కాగితాల మీద, పుస్తకాల అంచుల మీద, నోటుపుస్తకాల్లో వేలాది సూత్రాలను లిఖించారు.
దేవీ ప్రేరణగా భావించిన గణిత సూత్రాలు
రామానుజన్ గారు తన గణిత సూత్రాలు తనకు నామగిరి దేవి అనుగ్రహంగా లభించాయని విశ్వసించేవారు. “నా సమీకరణాలు దేవి కలల్లో చూపిస్తుంది” అని ఆయన చెప్పేవారు. ఇది ఆయన ఆధ్యాత్మికతకు, గణితంపై ఉన్న భక్తికి నిదర్శనం. ఆయన రూపొందించిన అనేక సిద్ధాంతాలకు అప్పట్లో సరైన నిరూపణలు లేకపోయినా, తర్వాతి కాలంలో ఆధునిక గణిత శాస్త్రవేత్తలు వాటిని పరిశీలించి, అవి అద్భుతమైన నిజాలని నిర్ధారించారు.
హార్డీతో పరిచయం - కేంబ్రిడ్జ్ ప్రయాణం
భారతదేశంలో గుర్తింపు లభించని సమయంలో, రామానుజన్ తన గణిత సూత్రాలను బ్రిటన్లోని ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్త జిఎచ్ హార్డీ కి లేఖ ద్వారా పంపించారు. మొదట అనుమానించిన హార్డీ, సూత్రాలను పరిశీలించిన తర్వాత అవి సాధారణ మేధస్సుతో సాధ్యమయ్యేవి కావని గ్రహించారు.
అతని ఆహ్వానంతో 1914లో రామానుజన్ కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లారు. అక్కడ హార్డీతో కలిసి అనేక పరిశోధనలు చేశారు. సంఖ్యా సిద్ధాంతం, అనంత శ్రేణులు, విభజన సిద్ధాంతం వంటి రంగాల్లో ఆయన చేసిన కృషి గణిత ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరిచింది.
గణితానికి అమూల్యమైన కృషి
రామానుజన్ తన చిన్న జీవితంలోనే సుమారు 4000కి పైగా గణిత సూత్రాలు రూపొందించారు. ముఖ్యంగా
• సంఖ్యా సిద్ధాంతం
• పై (π) విలువల లెక్కింపు
• మాక్ ఫంక్షన్లు
• అనంత శ్రేణులు
• విభజన సంఖ్యలు
వంటి రంగాల్లో ఆయన కృషి అనన్యసామాన్యం. నేటికీ కంప్యూటర్ సైన్స్, క్రిప్టోగ్రఫీ, భౌతిక శాస్త్రం వంటి రంగాల్లో ఆయన సిద్ధాంతాలు ఉపయోగపడుతున్నాయి.
అనారోగ్యం - స్వదేశానికి తిరుగు ప్రయాణం
వాతావరణం, ఆహార మార్పులు, అధిక మానసిక ఒత్తిడి వల్ల రామానుజన్ ఆరోగ్యం క్షీణించింది. తీవ్రమైన అనారోగ్యంతో 1919లో భారతదేశానికి తిరిగివచ్చారు. అయినా గణితంపై ఆసక్తి మాత్రం తగ్గలేదు. అనారోగ్య పరిస్థితుల్లో కూడా కొత్త సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించారు. 1920 ఏప్రిల్ 26న, కేవలం 32 ఏళ్ల వయసులోనే లెక్కల మాంత్రికుడు ఈ లోకాన్ని విడిచిపెట్టారు. అయితే ఆయన వదిలిన గణిత సంపద మాత్రం శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది.
జాతీయ గణిత దినోత్సవ ప్రాధాన్యత
రామానుజన్ గారి 125వ జయంతి సందర్భంగా 2012లో భారత ప్రభుత్వం డిసెంబర్ 22ను జాతీయ గణిత దినోత్సవంగా ప్రకటించింది. ఈ రోజు గణితంపై ఆసక్తిని పెంపొందించడం, విద్యార్థుల్లో విశ్లేషణాత్మక ఆలోచనలను ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా జరుపుకుంటారు. పాఠశాలలు, కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాల్లో గణిత సదస్సులు, పోటీలు, ఉపన్యాసాలు నిర్వహించి రామానుజన్ సేవలను స్మరిస్తారు.
భారత యువతకు స్ఫూర్తి
ఆర్థిక ఇబ్బందులు, సామాజిక పరిమితులు, విద్యా అడ్డంకులు ఉన్నప్పటికీ తన ప్రతిభతో ప్రపంచాన్ని జయించిన వ్యక్తి రామానుజన్. ఆయన జీవితం ప్రతిభకు సరిహద్దులు లేవని నిరూపించింది. కష్టాల మధ్య కూడా కలలను నమ్మితే, సాధన చేస్తే, అసాధ్యాన్ని సాధ్యంగా మార్చవచ్చని ఆయన జీవితం మనకు నేర్పుతుంది.
శ్రీనివాస రామానుజన్ ఒక గణిత శాస్త్రవేత్త మాత్రమే కాదు. ఒక యుగప్రవర్తకుడు. సంఖ్యల ప్రపంచానికి ఆయన ఇచ్చిన వెలుగు ఎప్పటికీ ఆరిపోదు. ఆయన జీవితం, కృషి భారతదేశానికి గర్వకారణం. జాతీయ గణిత దినోత్సవం సందర్భంగా ఆ మహానుభావుని స్మరించుకోవడం అంటే జ్ఞానాన్ని, పరిశోధనను, సృజనాత్మకతను గౌరవించుకోవడమే.