సంక్షేమం, అభివృద్ధి చక్రాలను సమర్థవంతంగా నడిపే బడ్జెట్ కావాలి

భారతదేశం రేపు, ఫిబ్రవరి 1, 2026న కేంద్ర బడ్జెట్‌ 2026–27ను ఎదురుచూస్తున్న వేళ, దేశ ఆర్థిక దిశపై చర్చలు ఉద్ధృతంగా సాగుతున్నాయి. బడ్జెట్‌ సంఖ్యల సమాహారం మాత్రమే కాదు; అది పాలకుల ఆర్థిక తత్వాన్ని, సామాజిక ప్రాధాన్యాలను, భవిష్యత్తు అభివృద్ధి దృష్టిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ నేపథ్యంలో ఈసారి బడ్జెట్‌ ముందున్న అత్యంత కీలక సవాలు ఒక్కటే — సంక్షేమ వ్యయాలు మరియు ఉత్పాదకతను పెంచే పెట్టుబడుల మధ్య సరైన సమతుల్యాన్ని ఎలా సాధించాలి అన్నది.

సంక్షేమ వ్యయాలు భారత అభివృద్ధి నమూనాలో మూలస్తంభంలాంటివి. పేదరిక నివారణ, సామాజిక భద్రత, ఆహార భద్రత, ఆరోగ్యం, విద్య వంటి రంగాల్లో ప్రభుత్వ జోక్యం లేకపోతే సమాజంలో అసమానతలు మరింత పెరుగుతాయి. ఉచిత లేదా సబ్సిడీ సేవల రూపంలో, ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీల రూపంలో, ఆహార పంపిణీ వ్యవస్థల రూపంలో సంక్షేమ పథకాలు కోట్లాది ప్రజలకు జీవనాధారం అవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలు, అసంఘటిత రంగ కార్మికులు, మహిళలు, వృద్ధులు, పిల్లలు వంటి బలహీన వర్గాలకు ఇవి ఆర్థిక భద్రతను అందిస్తున్నాయి.

అయితే, సంక్షేమ వ్యయాలే ఆర్థిక విధానంలో ఏకైక లక్ష్యంగా మారితే ప్రమాదాలు తప్పవు. ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచే పెట్టుబడులు లేకుండా కేవలం వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడం తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే ఇస్తుంది. ప్రభుత్వ ఆదాయాల కంటే వ్యయాలు వేగంగా పెరిగితే రాజస్వ లోటు, ఆర్థిక లోటు పెరుగుతాయి. దీని ఫలితంగా అప్పుల భారమూ పెరిగి, భవిష్యత్తు తరాలపై ఆర్థిక భారాన్ని మోపే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. ఇటీవల కొన్ని రాష్ట్రాల్లో సంక్షేమ పథకాల కోసం భారీగా ఖర్చు చేయడం వల్ల మూలధన వ్యయాలకు తగిన నిధులు కేటాయించలేకపోతున్నాయన్న విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి.

ఇక మరోవైపు ఉత్పాదకతను పెంచే వ్యయాలు మౌలిక సదుపాయాలు, పరిశ్రమలు, సాంకేతికత, నైపుణ్యాభివృద్ధి, విద్య, పరిశోధన దేశానికి దీర్ఘకాలిక వృద్ధికి పునాదులు వేస్తాయి. రహదారులు, రైల్వేలు, పోర్టులు, విద్యుత్‌, డిజిటల్‌ మౌలిక సదుపాయాలపై పెట్టుబడులు ప్రత్యక్షంగా ఉద్యోగాలు సృష్టించడమే కాకుండా, ప్రైవేటు పెట్టుబడులను కూడా ఆకర్షిస్తాయి. ఇవే దేశ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచి, పోటీతత్వాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి.

కానీ ఇక్కడ కూడా ఒక ప్రమాదం ఉంది. కేవలం వృద్ధి గణాంకాలపై దృష్టి పెట్టి, సామాజిక సంక్షేమాన్ని పక్కన పెడితే అభివృద్ధి ఫలాలు కొద్దిమందికే పరిమితం అవుతాయి. ఉపాధి లేని వృద్ధి, అసమానతల పెరుగుదల, సామాజిక అసంతృప్తి వంటి సమస్యలు తలెత్తుతాయి. అందుకే సంక్షేమం మరియు ఉత్పాదకత రెండింటినీ పరస్పర విరుద్ధాలుగా కాకుండా, పరస్పరపూరకంగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.

ఈ సమతుల్యాన్ని సాధించడానికి మొదటి అడుగు సంక్షేమ పథకాల స్వరూపాన్ని మార్చడం. నిరుపాధి నగదు బదిలీలకు బదులు, ఫలితాల ఆధారిత సంక్షేమాన్ని ప్రోత్సహించాలి. ఉదాహరణకు, విద్య, ఆరోగ్యం, నైపుణ్య శిక్షణ వంటి రంగాల్లో నిర్దిష్ట లక్ష్యాలను చేరుకున్నప్పుడు ప్రయోజనాలు అందించే విధానం అమలు చేయవచ్చు. ఇది ఒకవైపు బలహీన వర్గాలకు సహాయం చేస్తూనే, మరోవైపు మానవ వనరుల నాణ్యతను పెంచుతుంది.

వ్యవసాయ రంగం ఈ చర్చలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది. భారతదేశంలో పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు వ్యవసాయంపై ఆధారపడుతున్నప్పటికీ, జీడీపీలో దాని వాటా పరిమితంగానే ఉంది. వ్యవసాయాన్ని కేవలం సంక్షేమ రంగంగా కాకుండా, ఉత్పాదకత పెంపొందించే రంగంగా తీర్చిదిద్దాల్సిన అవసరం ఉంది. నీటిపారుదల, నిల్వ సదుపాయాలు, మార్కెట్‌ అనుసంధానం, సాంకేతికత, విలువ జోడింపు వంటి అంశాలపై పెట్టుబడులు పెరిగితే రైతుల ఆదాయం పెరుగుతుంది, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ బలోపేతమవుతుంది.

డిజిటల్‌ పబ్లిక్‌ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ కూడా సంక్షేమం–ఉత్పాదకత సమ్మేళనానికి మంచి ఉదాహరణ. డిజిటల్‌ ప్లాట్‌ఫార్ముల ద్వారా సేవల పంపిణీ పారదర్శకంగా, సమర్థవంతంగా మారుతుంది. లీకేజీలు తగ్గుతాయి. అదే సమయంలో, డిజిటల్‌ నైపుణ్యాలు, స్టార్టప్‌లు, ఆవిష్కరణలకు ఇది బలమైన పునాది అవుతుంది. విద్య, ఆరోగ్యం, పాలన రంగాల్లో డిజిటలీకరణ సంక్షేమ లక్ష్యాలను సాధించడమే కాకుండా, ఉత్పాదకతను కూడా పెంచుతుంది.

ఈ సమతుల్యంలో ఆర్థిక క్రమశిక్షణ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఆర్థిక లోటును నియంత్రించడం, అప్పుల భారం పెరగకుండా చూడడం, ఆదాయ వనరులను విస్తరించడం వంటి చర్యలు లేకుండా ఎలాంటి వ్యయ వ్యూహం కూడా దీర్ఘకాలం నిలబడదు. పన్నుల వసూళ్ల సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, సబ్సిడీలను లక్ష్యితంగా మారుస్తూ వృథా ఖర్చులను తగ్గించడం అవసరం.

రేపు ప్రతిపాదించబడే బడ్జెట్‌ 2026–27 ఈ సంక్లిష్ట సమతుల్యాన్ని ఎంతవరకు సాధించగలదోనే దేశ ఆర్థిక భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తుంది. ప్రజలకు తక్షణ ఉపశమనం కల్పించే సంక్షేమ పథకాలు కొనసాగుతూనే, దేశ ఉత్పాదక శక్తిని పెంచే పెట్టుబడులకు తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వగలిగితేనే సమగ్ర, స్థిరమైన వృద్ధి సాధ్యం అవుతుంది. సంక్షేమం మరియు ఉత్పాదకత మధ్య సమన్వయం సాధించినప్పుడే భారతదేశ అభివృద్ధి నిజమైన అర్థం సంతరించుకుంటుంది.