శాసనాలు చెబుతున్నచరిత్ర

భారతదేశ చరిత్ర, సంస్కృతిని తెలుసుకోవడానికి శాసనాలు అత్యంత ప్రామాణికమైన ఆధారాలు. శాసనాలను వాటి స్వభావం, అవి చెక్కబడిన పదార్థం, మరియు వాటిలో ఉన్న విషయం ఆధారంగా ప్రధానంగా రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు. ఇవి రాళ్లు, లోహాలు లేదా ఇతర గట్టి ఉపరితలాలపై చెక్కబడిన లిఖితపూర్వక రికార్డులు, ఇవి గత కాలానికి చెందిన రాజకీయ, సామాజిక, మత ఆర్థిక పరిస్థితులపైనేటి తరానికి చరిత్రక అవగాహన కలిగిస్తాయి. వాటి గురించి తెలుసుకుందామా …

శాసనాలను ఏ ఉపరితలంపై చెక్కారు అనే దాని ఆధారంగా వీటిని విభజించవచ్చు.అవి

శిలాశాసనాలు: ఇవి పెద్ద పెద్ద రాతి పలకలు, స్తంభాలు, దేవాలయాల గోడలు లేదా గుహల గోడలపై చెక్కబడినవి. ఇవి అత్యంత పటిష్టమైనవి ,సుదీర్ఘ కాలం పాటు చెక్కుచెదరకుండా ఉండేవి. ఉదాహరణ కి అశోకుని ధర్మ పాలన గురించి తెలిపే శాసనాలు, దేవాలయాల గోడలపై ఉన్న రాజుల దాన ధర్మాలు చెప్పవచ్చు.

తామ్ర శాసనాలు: వీటిని రాగి రేకుల పై చెక్కేవారు. ఈ రాగి పలకలను సాధారణంగా ఒక ఉంగరం ద్వారా బంధించి, రాజు యొక్క ముద్ర (సీల్) వేసేవారు. ఇవి తరచుగా రాజులు లేదా ధనికులు బ్రాహ్మణులకు, దేవాలయాలకు లేదా విద్యా సంస్థలకు భూమి దానం చేసిన వివరాలను నమోదు చేయడానికి ఉపయోగించేవారు.

లోహ శాసనాలు: ఇవి ఇత్తడి, ఇనుము, బంగారం వంటి ఇతర లోహపు వస్తువులు, స్తంభాలు, విగ్రహాలు లేదా నాణేలపై చెక్కబడినవి. ఉదాహరణకి ఢిల్లీలోని మెహ్రౌలీ ఇనుప స్తంభంపై ఉన్న శాసనం దీనికి ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ.

మృణ్మయ శాసనాలు: కుండలు, ఇటుకలు లేదా మట్టి పలకలు (టెర్రకోట ) వంటి వస్తువులపై చెక్కబడిన శాసనాలు. పురావస్తు తవ్వకాలలో ఇవి లభిస్తాయి మరియు ఆ కాలం నాటి సాధారణ ప్రజల జీవనశైలిని తెలుసుకోవడానికి సహాయపడతాయి.

విషయం ఆధారంగా శాసనాల వర్గీకరణ

శాసనాలలో నమోదు చేయబడిన ముఖ్యమైన సమాచారం లేదా ఉద్దేశం ఆధారంగా ఈ వర్గీకరణ ఉంటుంది:

దాన శాసనాలు: ఈ శాసనాలు రాజులు, రాణులు లేదా ఉన్నత పదవులలో ఉన్నవారు దేవాలయాలకు, బ్రాహ్మణులకు లేదా మత సంస్థలకు భూమి, గ్రామాలు, ధనం లేదా ఇతర వస్తువులు దానం చేసిన వివరాలను స్పష్టంగా నమోదు చేస్తాయి. ఈ తామ్ర శాసనాలు దానాన్ని పొందిన వ్యక్తి మరియు దానం చేసిన ప్రదేశం సరిహద్దులను కూడా తెలుపుతాయి.

ప్రశస్తి శాసనాలు : వీటిని కీర్తి శాసనాలు అని కూడా అంటారు. ఇవి రాజుల యొక్క వంశ చరిత్ర, వంశావళి, గొప్ప విజయాలు, పరాక్రమాలు, బిరుదులు మరియు పరిపాలనా దక్షతను అతిశయోక్తులతో వర్ణిస్తాయి.ఉదాహరణకి గుప్త రాజు సముద్రగుప్తుని గురించి తెలిపే ప్రయాగ ప్రశస్తి.

ఆదేశ శాసనాలు : రాజులు ప్రజలకు లేదా అధికారులకు జారీ చేసిన ఆజ్ఞలు, నియమాలు, చట్టాలు, మతపరమైన సూత్రాలు లేదా పాలనా మార్గదర్శకాలను తెలియజేస్తాయి. ఉదాహరణకి అశోకుని శిలాశాసనాలలో ధర్మ పాలన, ప్రజా సంక్షేమం గురించి చేసిన ఆదేశాలు ఉన్నాయి.

స్మారక శాసనాలు: వీరులు యుద్ధంలో మరణించినప్పుడు లేదా ఏదైనా ముఖ్యమైన సంఘటన లేదా వ్యక్తి జ్ఞాపకార్థం చెక్కబడినవి. ఉదాహరణ కి యుద్ధంలో వీర మరణం పొందిన సైనికుల సమాధులపై కనిపించే వీరగల్లులు . అలాగే, సతి సహగమనం చేసిన స్త్రీల జ్ఞాపకార్థం వేయించిన సతి శాసనాలు కూడా ఈ కోవకే చెందుతాయి.

వ్యాపార శాసనాలు: ఈ శాసనాలు వ్యాపార సంఘాలు, వర్తకులు, శిల్పులు లేదా వృత్తి నిపుణులు పన్నులు, సుంకాలు, లేదా మత సంస్థలకు వారు చేసిన విరాళాల వివరాలను నమోదు చేస్తాయి. ఇవి ఆ కాలం నాటి ఆర్థిక పరిస్థితులను తెలియజేస్తాయి.

శాసనాల అధ్యయనం

శాసనాల అధ్యయనాన్ని శిలాశాసన శాస్త్రం అంటారు. ఏ చరిత్రకారునికైనా, ఈ శాసనాలు నిర్దిష్టమైన తేదీలు, సంఘటనలు మరియు రాజ్యాల సరిహద్దులను ధృవీకరించడానికి ఖచ్చితమైన ఆధారాలుగా పనిచేస్తాయి. వీటి ద్వారా ప్రాచీన భారతదేశ సాంస్కృతిక, మత, ఆర్థిక మరియు రాజకీయ చరిత్రను సమగ్రంగా తెలుసుకోవచ్చు.

ఈ శాసన పరిశోధన (ఎపిగ్రఫీ) అనేది ఆ ప్రాంతం యొక్క చరిత్ర, సంస్కృతి ,రాజకీయాన్ని పునర్నిర్మించడంలో అత్యంత కీలకమైన ,సంపన్నమైన రంగం. ముఖ్యంగా రాగి శాసనాలు (తామ్రశాసనాలు) అమూల్యమైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా ఉన్నాయి. ఈ శాసనాలు శతాబ్దాల నాటి రాజ పరిపాలన, సామాజిక నిర్మాణం, భూమి పంపిణీ ,మతపరమైన ఆచారాలపై ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలను అందిస్తాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో శాసనాలు

శాసనాల అధ్యయనాన్ని ఎపిగ్రఫీ అంటారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఉన్న భౌగోళిక నేపథ్యం ,వివిధ శక్తివంతమైన రాజవంశాల సుదీర్ఘ పాలన కారణంగా, ఇక్కడ శిలా శాసనాలు ,రాగి శాసనాల భారీ నిధి లభించింది. కొన్ని శిలా శాసనాలు దేవాలయాలు, శిలలు ,స్తంభాలపై కనిపిస్తుండగా, చట్టపరమైన ,పరిపాలనా పత్రాలను భద్రపరచడానికి మాత్రం ఆనాటి రాజులు రాగి రేకులను ఎక్కువగా ఉపయోగించారు. శాసనాలు ప్రాకృతం, సంస్కృతం ,తెలుగుతో సహా అనేక భాషలలో లభిస్తున్నాయి (సరిహద్దు లేదా తరువాతి రాజవంశాల ఆక్రమణల సందర్భాలలో కన్నడ, తమిళం ,ఒడియా కూడా కనిపిస్తాయి). లిపులు కాలక్రమంగా ,రాజవంశాల వారీగా మారుతూ వచ్చాయి. తొలినాటి రికార్డులలోని బ్రాహ్మీ లిపి నుండి ప్రారంభించి, తొలి తెలుగు-కన్నడ, నంది-నాగరి ,చివరకు ఆధునిక తెలుగు లిపి వరకు విస్తరించాయి.

ఈ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా శాసనాలను నమోదు చేసిన రాజవంశాలలో శాతవాహనులు (ఎక్కువగా శిలా శాసనాలు), ఇక్ష్వాకులు, తొలి పల్లవులు, విష్ణుకుండినులు, వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు, కాకతీయులు, కొండవీటి రెడ్డి రాజులు ,విజయనగర సామ్రాజ్యం ఉన్నాయి.

రాగి రేకుల శాసనాలు (తామ్రశాసనాలు)

రాగి రేకుల శాసనాలు ప్రధానంగా రాజులు ఇచ్చిన దాన ధర్మాలను నమోదు చేసే చట్టపరమైన పత్రాలుగా ఉపయోగపడ్డాయి. కాబట్టి ఇవి చాలా ముఖ్యమైనవి. వీటిని సాధారణంగా లబ్ధిదారులు (బ్రాహ్మణులు లేదా మత సంస్థలు వంటివి) శాశ్వతమైన హక్కు పత్రంగా భద్రపరిచేవారు.

శిలా శాసనాల కంటే రాగి శాసనాలు వాటి విధి నిర్వహణలో భిన్నంగా ఉంటాయి. అవి సాధారణంగా వీటిని నమోదు చేస్తాయి.

• భూమి దానాలు (అగ్రహారాలు/బ్రహ్మదేయాలు): ఆనాటి పాలకుల అత్యంత సాధారణ ఉద్దేశం బ్రాహ్మణులకు (బ్రహ్మదేయం) లేదా దేవాలయాలకు , మత సంస్థలకు గ్రామాలు, భూమి, ఆదాయపు హక్కులను దానం గా ఇచ్చేవారు. ఈ దానాలు తరచుగా ఆ భూమిని వివిధ పన్నులు, సుంకాలు ,రాజోద్యోగులకు చెల్లించాల్సిన బాధ్యతల నుండి మినహాయించేవి. .

• రాజపత్రాలు: ఇవి పాలక రాజు యొక్క వంశావళి, బిరుదులు, వీరోచిత కార్యాలు ,దానానికి సంబంధించిన నిర్దిష్ట పరిస్థితులను వివరంగా తెలియజేస్తాయి. ఈ సమాచారం రాజవంశాల కాలక్రమం ,చరిత్రను స్థాపించడానికి చాలా కీలకం.

• సామాజిక-ఆర్థిక వివరాలు: దానం చేయబడిన భూమి యొక్క సరిహద్దులు, లబ్ధిదారుల పేర్లు ,గోత్రాలు (వంశం), రద్దు చేయబడిన పన్నుల రకాలు ,స్థానిక పరిపాలనా నిర్మాణం గురించి అవి కచ్చితమైన వివరాలను అందిస్తాయి.

• జ్ఞాపకార్థం: గ్రహణాలు, రాజ పట్టాభిషేకాలు లేదా మతపరమైన పండుగల వంటి శుభ సందర్భాలలో ధార్మిక పుణ్యం సంపాదించడం కోసం ఈ దానాలను తరచుగా జారీ చేసేవారు.

కూర్పు ,నిర్మాణం

ఒక సాధారణ రాగి శాసనం ఒక రాగిపత్రం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాగి రేకుల (తామ్ర-పట్టిక) సముదాయంతో కూడి ఉంటుంది. వీటిని తరచుగా రాగి ఉంగరం ద్వారా బంధించి, ఆ ఉంగరం చివర్లలో రాజు యొక్క రాజ ముద్ర (ఉదాహరణకు, వరాహం/వృషభం లేదా ఇతర రాజవంశ చిహ్నం) ద్వారా భద్రపరుస్తారు. శాసనం సాధారణంగా ఈ క్రమాన్ని అనుసరిస్తుంది

ప్రార్థన : ఒక దేవత యొక్క ఆశీర్వాదాన్ని కోరే పద్యం లేదా పదబంధం (శివుడు, విష్ణువు లేదా రాజ కుటుంబ ఆరాధ్య దైవం) తో మొదలవుతుంది.

వంశావళి ,ప్రశంసలు (ప్రశస్తి): దాత రాజు పూర్వీకులు ,అతని సొంత విజయాల గురించి వివరంగా, తరచుగా అతిశయోక్తితో కూడిన, వివరణ ఉంటుంది.

దానం యొక్క ప్రకటన: దానం చేయబడుతున్న గ్రామం, భూమి లేదా హక్కుల నిర్దిష్ట వివరణ ఉంటుంది.

లబ్ధిదారులు: గ్రహీతల వివరాలు (పేరు, తండ్రి పేరు, గోత్రం, వేద శాఖ మొదలైనవి).

శాప వాక్యాలు (శ్లోకాలు): భవిష్యత్తులో ఎవరైనా ఆ దానాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి లేదా రద్దు చేయడానికి ధైర్యం చేస్తే వారికి శాపాలు విధిస్తూ, సాధారణంగా సంస్కృతంలో, తీవ్రమైన హెచ్చరికలు రాసిఉంటాయి.

ముఖ్యమైన రాగి శాసన రికార్డులు

తొలినాటి రాగిపత్రాల పరంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ చాలా సుసంపన్నంగా ఉంది.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఈ రాగి శాసన రికార్డులు చరిత్రకారులు, భాషావేత్తలు ,Fపురావస్తు శాస్త్రవేత్తలకు తప్పనిసరిగా ఉండవలసినవి, ఇవి దక్కన్ చరిత్రకు పటిష్టమైన పునాదిగా పనిచేస్తున్నాయి.

కీలకమైన రాగి శాసనాలను గురించి వివరంగా తెలుసుకుందాం:

తొలి రాగి శాసనాలు: రాగి శాసనాల చరిత్రలో ఆంధ్ర ప్రాంతంలో లభించిన తొలి శాసనాలు చాలా ముఖ్యమైనవి.వాటిలోవ్ కొన్న…

• పల్లవ విష్ణుగోపుని తామ్ర శాసనం (4వ-5వ శతాబ్దం): పల్లవ రాజు విష్ణుగోపుని పాలనా కాలానికి చెందిన ప్రాకృత భాషలోని ఈ శాసనం (క్రీ.శ. 4వ-5వ శతాబ్దం నాటి దక్షిణ లిపిలో) కర్నూలు జిల్లాలోని అలవకొండ గ్రామంలో లభ్యమైంది. ఇది శివందజ్జ అనే బ్రాహ్మణుడికి ఖండనప్పకనూరు అనే గ్రామాన్ని దానం చేసిన విషయాన్ని తెలుపుతుంది.

• ఆంధ్ర ఇక్ష్వాకుల పాతగంటి గండిగూడెం శాసనం (3వ శతాబ్దం): క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దానికి చెందిన ఆంధ్ర ఇక్ష్వాకు రాజు ఎహువల ఛాంతమూలుని పట్టగండిగూడెం శాసనం భారత ఉపఖండంలో లభించిన మొట్టమొదటి ప్రామాణిక తామ్ర పత్ర దాన శాసనాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతోంది.

తూర్పు చాళుక్యుల తామ్ర శాసనాలు: రాగి శాసనాల చరిత్రలో తూర్పు చాళుక్యుల కాలం ముఖ్యమైనది.

• మాంగల్లు దాన శాసనం (దానార్ణవుడు, క్రీ.శ. 956): ఇది కాకతీయ గుండ్యన అభ్యర్థన మేరకు తూర్పు చాళుక్య రాజు దానార్ణవుడు ఒక బ్రాహ్మణుడికి మాంగల్లు గ్రామాన్ని దానం చేసిన విషయాన్ని తెలుపుతుంది. ఈ శాసనం కాకతీయులు, తూర్పు చాళుక్యుల మధ్య సంబంధాలను తెలియజేస్తుంది.

• మ్యూనిక్‌లో లభ్యమైన తామ్ర శాసనాలు: జర్మనీలోని మ్యూనిక్ నగరంలో ఉన్న బవేరియన్ స్టేట్ లైబ్రరీలో 9వ-10వ శతాబ్దాలకు చెందిన మూడు తామ్ర పలకలు లభించాయి. ఇవి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఏలూరు-పిఠాపురం ప్రాంతానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు. ఇవి సంస్కృత భాషలో తెలుగు లిపిలో చెక్కబడి ఉన్నాయి . తూర్పు చాళుక్య వంశానికి చెందిన రాజు గ్రామాన్ని దానం చేసిన విషయాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి.

కాకతీయుల తామ్ర శాసనాలు

కాకతీయ సామ్రాజ్య పరిపాలనా చరిత్రను తెలుసుకోవడానికి కూడా రాగి శాసనాలు తోడ్పడ్డాయి.

• మొగలుట్ల దానశాసనం (గణపతిదేవుడు, క్రీ.శ. 1219): కాకతీయ గణపతిదేవుడి కుమార్తె కోట గణపాంబ వేయించిన ఈ శాసనం, మొగలుట్ల గ్రామాన్ని ఒక బ్రాహ్మణుడికి దానం చేసిన విషయాన్ని పేర్కొంటుంది.

• కోలవెన్ను దానశాసనం (గణపతిదేవుడు, క్రీ.శ. 1250): గణపతి దేవుడు కొంతమంది బ్రాహ్మణులకు కోలవెన్ను గ్రామాన్ని దానం చేసిన విషయాన్ని ఈ శాసనం తెలియజేస్తుంది.

శ్రీశైలం తామ్ర శాసనాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇటీవల కాలంలోనే కాకుండా, చరిత్ర పొడవునా లభించిన రాగి శాసనాలలో శ్రీశైలంలో లభించినవి చాలా విలువైనవి. 2021లో నంద్యాల జిల్లాలోని శ్రీశైలం దేవస్థానంలోని ఘంటా మఠం జీర్ణోద్ధరణ పనుల సమయంలో ఇవి లభ్యమయ్యాయి. ఇక్కడ సుమారు 21 తామ్ర శాసనాల సెట్లు, 72 లిఖిత పత్రాలు లభించాయి. ఈ శాసనాలు విజయనగర, కొండవీటి రెడ్డి రాజులు , గజపతి, రేచర్ల నాయకులు , రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు, చెంగల్వ రాజవంశాలతో పాటు కర్నూలు నవాబులకు సంబంధించినవి.

వీటిలో సంస్కృతం, తెలుగు, కన్నడ, ఒడియా భాషల్లోని విషయాలు తెలుగు, ఒడియా, నగర,నందినాగరి లిపులలో ఉన్నాయి

• గజపతి కపిలేంద్ర దేవుని శాసనం (15వ శతాబ్దం): గజపతి రాజు శ్రీశైలం మల్లికార్జున స్వామికి చేసిన విస్తృతమైన దానాలను తెలుపుతుంది. ఇది తెలుగు-ఒడియా ద్విభాషా శాసనం, ఇది గజపతి సామ్రాజ్యం ఒడిశాతో పాటు కర్ణాటక, ద్రవిడ (తమిళనాడు), గౌడ (బెంగాల్), సింహళం (శ్రీలంక) వరకు విస్తరించిందని సూచిస్తుంది.

• స్వరాజ్య పునరుద్ధరణ (14వ శతాబ్దం): ఒక శాసనం రేచర్ల లింగమ నాయక రాజు తురుష్కుల (ముస్లింలు) ఆక్రమణలో ఉన్న ప్రాంతాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని, ఎనిమిది అగ్రహారాలను బ్రాహ్మణులకు దానం చేసిన గ్రామాలు పునరుద్ధరించిన విషయాన్ని తెలుపుతుంది. ఈ శాసనంలో 'స్వరాజ్య పునరుద్ధరణ' అనే పదం మొదటిసారిగా ఉపయోగించినట్లు గుర్తించారు.

• ఖగోళ విశేషాలు: కొన్ని రాగి రేకులపై తోకచుక్కలు, ఉల్కాపాతాలకు సంబంధించిన విశేషాలు, వాటి ప్రభావం తగ్గించడానికి రాజులు నిర్వహించిన పూజలు, యజ్ఞాలు మరియు వేద పండితులకు చేసిన దానాల గురించి వివరాలు ఉన్నాయి.

ఈ శాసనాలన్నీ రాజుల వంశావళి, వారి బిరుదులు, విజయాలు మరియు పరిపాలనా విధానాలను తెలిపే ప్రాథమిక ఆధారాలు. రాగి శాసనాలు ఎక్కువగా రాజులు, రాణులు లేదా సామంతులు బ్రాహ్మణులకు, దేవాలయాలకు లేదా విద్యా కేంద్రాలకు భూమిని లేదా ఆదాయాన్ని దానం చేసిన వివరాలను (భూమి పన్నులు మరియు హద్దులతో సహా) నమోదు చేస్తాయి. సాంస్కృతిక మరియు భాషా వికాసం: వివిధ లిపులు మరియు భాషలలో (సంస్కృతం, ప్రాకృతం, తెలుగు) ఉన్న ఈ శాసనాలు ఆ కాలంలోని సాంస్కృతిక సమ్మేళనం, మత ఆచారాలు మరియు భాషా పరిణామాన్ని తెలియజేస్తాయి.అప్పటి సామాజిక, ఆర్థిక మరియు మతపరమైన పరిస్థితుల గురించి విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి.