వారణాసిలో దేవ దీపావళి వేడుకలకు సన్నాహాలు

దేవ దీపావళి సందర్భంగా, వారణాసిలోని రాజ్‌ఘాట్‌లో లేజర్ షో, సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలతో కూడిన వేడుకలకు సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయని వారణాసి డివిజనల్ కమిషనర్ ఎస్. రాజలింగం శుక్రవారం తెలిపారు. రాజలింగం మాట్లాడుతూ, "ప్రజలు ఇప్పటికే ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నారు. ఈ సంవత్సరం కూడా దేవ్ దీపావళిని నిర్వహించనున్నారు. గత సంవత్సరం మాదిరిగానే ఈసారి కూడా ఇక్కడ లేజర్ షో ఉంటుంది. రాజ్‌ఘాట్‌లో ప్రదర్శన కూడా ఉంటుంది. ఇందులో అనేక మంది కళాకారులు పాల్గొంటారు. కమిటీలతో కూడా మేము సమావేశాలు నిర్వహించాము." అన్నారు.

అదనంగా, ఈ పండుగలో భాగంగా నవంబర్ 1 నుండి 4 వరకు రాజ్‌ఘాట్‌లో గంగా మహోత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. ఇందులో వివిధ కళాకారుల రోజువారీ ప్రదర్శనలు, ప్రముఖులచే ప్రారంభోత్సవాలు ఉంటాయి. పాల్గొనే ముఖ్య కళాకారులలో పండిట్ మాతా ప్రసాద్ మిశ్రా, పండిట్ రవిశంకర్ మిశ్రా వంటి ప్రముఖులు ఉన్నారు.

ఇదిలా ఉండగా, కాశీగా ప్రసిద్ధి చెందిన వారణాసి ఈ దేవ్ దీపావళికి ప్రపంచాన్ని ఆకర్షించడానికి సిద్ధమవుతోంది. నవంబర్ 5న పవిత్ర నగరంలోని నెలవంక ఆకారపు ఘాట్‌లలో 10 లక్షలకు పైగా దీపాలు వెలగనున్నాయి. అధికారిక ప్రకటన ప్రకారం, ఈ 10 లక్షల దీపాలలో, ఆవు పేడతో తయారు చేసిన లక్ష పర్యావరణ అనుకూల దీపాలు ఈ దివ్యమైన దృశ్యానికి సాంప్రదాయ మరియు స్థిరమైన స్పర్శను జోడించనున్నాయి.

ప్రాదేశిక ఉత్సవం

యోగి ప్రభుత్వం దీనిని ప్రాదేశిక ఉత్సవంగా ప్రకటించడంతో, ఈ సంవత్సరం వేడుక చారిత్రకమైందిగా, అలాగే భారత సంస్కృతి పై నమ్మకం, పర్యావరణం పై అవగాహన రెండు కలిసి అద్భుతమైన కలయికగా ఉంటుందని హామీ ఇస్తోంది. ఈ అపురూపమైన దృశ్యాన్ని తిలకించడానికి భారతదేశం విదేశాల నుండి లక్షలాది మంది భక్తులు మరియు పర్యాటకులు వారణాసికి తరలివస్తారని భావిస్తున్నారు. 10 లక్షల దీపాలు, డిజైనర్ దీపాలు, పర్యావరణ అనుకూల క్రియేషన్స్ చెరువులు, కొలనుల మీదుగా మెరిసే దీపాల వరుసలతో ఈ నగరం గతంలో కంటే మరింత ప్రకాశవంతంగా వెలిగిపోనుంది.

దేవ దీపావళికి ముందు, స్థానిక కళాకారుల ప్రతిభను ప్రదర్శిస్తూ నవంబర్ 1 నుండి 4 వరకు రాజ్‌ఘాట్‌లో నాలుగు రోజుల సాంస్కృతిక ప్రదర్శన 'గంగా మహోత్సవ్' నిర్వహించబడుతుంది.

అసలు దేవ దీపావళి అంటే ఏమిటి?

దేవ దీపావళిని అక్షరాలా "దేవతల దీపావళి" అని అనవచ్చు. సాధారణంగా దీపావళి పండుగ జరిగిన సరిగ్గా పదిహేను రోజుల తర్వాత ఈ వేడుకను జరుపుకుంటారు.

ప్రతి సంవత్సరం కార్తీక పౌర్ణమి నాడు (హిందూ మాసం కార్తీకంలో వచ్చే పౌర్ణమి రోజు) దీనిని పాటిస్తారు. ఈ ఉత్సవం ప్రధానంగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని పవిత్ర నగరం వారణాసి (కాశీ) లో అత్యంత వైభవంగా, అద్భుతంగా జరుగుతుంది.

పురాణ కథ, ప్రాముఖ్యత: దేవ దీపావళిని జరుపుకోవడానికి ముఖ్యంగా రెండు పురాణ కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి:

1. త్రిపురాసుర సంహారంకథనం ప్రకారం త్రిపురాసురుడు అనే శక్తివంతమైన రాక్షసుడు తన పరాక్రమంతో ముల్లోకాలను పీడించడం మొదలుపెట్టాడు. దేవతలు, మానవులు అతడి ఆగడాలకు తట్టుకోలేకపోయారు. అప్పుడు పరమేశ్వరుడైన శివుడు యుద్ధానికి వెళ్లి, ఈ రాక్షసుడిని సంహరించి, ముల్లోకాలకు తిరిగి సుఖశాంతులను తెచ్చాడు.

శివుడు త్రిపురాసురుడిని వధించిన ఈ రోజునే కార్తీక పౌర్ణమి (త్రిపురారి పూర్ణిమ) కావడంతో, దేవతలందరూ సంతోషంతో భూమిపైకి వచ్చి, గంగా తీరంలో దీపాలు వెలిగించి, ఆ విజయాన్ని పండుగలా జరుపుకున్నారని నమ్ముతారు. అందుకే దీనిని 'దేవ దీపావళి' అంటారు. ఈ రోజు శివుడిని త్రిపురారిగా కూడా పూజిస్తారు.

2. దేవతల భూలోక ఆగమనం నమ్మకం: కార్తీక పౌర్ణమి రోజున దేవతలందరూ గంగా నదిలో పవిత్ర స్నానం చేయడానికి , శివుడి నగరం అయిన కాశీని సందర్శించడానికి భూమికి దిగివస్తారని భక్తులు బలంగా విశ్వసిస్తారు. దేవతలను ఆహ్వానించడానికి, వారికి స్వాగతం పలకడానికి భక్తులు వారణాసి ఘాట్‌లన్నీ లక్షలాది దీపాలతో అలంకరిస్తారు.

వేడుకల విధానం: వారణాసిలో దేవ్ దీపావళి వేడుకలు కన్నుల పండువగా జరుగుతాయి వారణాసిలోని గంగా నది ఒడ్డున ఉన్న సుమారు 80కి పైగా ఘాట్లు (మెట్లు) పూర్తిగా లక్షలాది మట్టి దీపాలతో అలంకరించబడతాయి. ఈ దృశ్యం అద్భుతంగా, శ్వాస తీసుకోలేనంత అందంగా ఉంటుంది.

• గంగా స్నానం (కార్తీక స్నానం): భక్తులు ఉదయాన్నే గంగా నదిలో పవిత్ర స్నానం చేస్తారు. దీనిని 'కార్తీక స్నానం' అంటారు. ఇలా చేయడం వలన పాపాలు తొలగిపోయి, శుభం కలుగుతుందని నమ్మకం.

• దీప దానం: సాయంత్రం ప్రదోష కాలంలో ఘాట్లపై దీపాలు వెలిగించి, వాటిని గంగా నదిలో వదులుతారు (దీప దానం). ఈ వేలకొలది దీపాలు నదిలో తేలుతూ కనిపించే దృశ్యం ఒక మాయా లోకాన్ని తలపిస్తుంది.

• గంగా హారతి: ముఖ్యంగా దశాశ్వమేధ ఘాట్‌లో నిర్వహించే మహా గంగా హారతి ప్రధాన ఆకర్షణ. వేద మంత్రాల మధ్య, ప్రత్యేక పూజారులు, సమన్వయంతో దీపాలను ఉపయోగిస్తూ గంగా మాతకు చేసే హారతిని చూడటానికి ప్రపంచం నలుమూలల నుండి పర్యాటకులు వస్తారు.

• సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు: ఈ సందర్భంగా ఘాట్‌ల వద్ద లేజర్ షోలు, సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు, సంగీత ఉత్సవాలు మరియు గంగా మహోత్సవాలు కూడా జరుగుతాయి.

• దేవ్ దీపావళి కేవలం దీపాల పండుగ మాత్రమే కాదు, ఇది మంచిపై చెడు సాధించిన విజయాన్ని గుర్తుచేసే, దేవతల ఆగమనాన్ని స్వాగతించే, త్యాగం చేసిన అమరవీరులకు నివాళులు అర్పించే ఒక పవిత్రమైన, ఆధ్యాత్మిక ఉత్సవం.

వారణాసిలో దేవ్ దీపావళి చరిత్ర

దేవ్ దీపావళి అనేది పురాణ నేపథ్యం కలిగిన ఒక పండుగ అయినప్పటికీ, వారణాసిలో దీనిని భారీ ఉత్సవంగా నిర్వహించడం అనేది ఇటీవలి పరిణామం.

పురాణ మూలాలు పరిశీలిస్తే ఈ పండుగకు పురాణాలలో వేల సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. శివుడు త్రిపురాసురుడిని సంహరించిన రోజుగా దీనిని కార్తీక పూర్ణిమ నాడు జరుపుకుంటారు. అప్పటి నుండి దేవతలు ఈ రోజున కాశీ (వారణాసి)లోని గంగా తీరంలో దీపాలు వెలిగించి, స్నానం చేస్తారని నమ్ముతారు.

ఆధునిక వేడుకల ప్రారంభం

వారణాసిలోని ఘాట్‌లన్నింటినీ లక్షలాది దీపాలతో అలంకరించే పద్ధతి, అంటే నేటి దేవ్ దీపావళి వేడుక, పాతది కాదు. ఈ వేడుక యొక్క ఆధునిక రూపం 1985 సంవత్సరంలో ప్రారంభమైంది.

• ఈ కార్యక్రమాన్ని మొదటగా 1985లో వారణాసిలోని పంచగంగా ఘాట్ వద్ద ప్రారంభించారు.

• దీనిని మొదటగా కొంతమంది స్థానిక భక్తులు, కమిటీలు కలసి, పండుగ స్ఫూర్తిని పెంచడానికి ఒక చిన్న స్థాయిలో ప్రారంభించారు.

• అప్పటి నుండి ఈ సంప్రదాయం నెమ్మదిగా వారణాసిలోని అన్ని ఘాట్‌లకు విస్తరించింది. ప్రభుత్వాలు, స్థానిక సంస్థలు దీనికి మద్దతు ఇవ్వడంతో, ఇది కేవలం మతపరమైన వేడుక స్థాయి నుండి, భారతదేశంలోనే అత్యంత అద్భుతమైన సాంస్కృతిక, పర్యాటక ఉత్సవంగా మారిపోయింది.

• నేడు, లక్షలాది మంది భక్తులు మరియు పర్యాటకులు హాజరయ్యే ఈ కార్యక్రమం వారణాసి నగరం యొక్క గుర్తింపులో ఒక ముఖ్య భాగమైంది.

అమరవీరులకు నివాళి

ఈ పండుగ కేవలం మతపరమైన విజయాన్ని మాత్రమే కాకుండా, భారత అమరవీరుల త్యాగాన్ని కూడా గుర్తుచేస్తుంది.

• గంగా మహోత్సవం ముగింపు రోజున, ఘాట్‌ల వద్ద సైనిక దళాలు (ఆర్మీ, ఎయిర్ ఫోర్స్, నేవీ) అమరవీరుల స్మారకార్థం ప్రత్యేక 'హారతి' నిర్వహిస్తారు. వారికి నివాళులు అర్పిస్తారు. ఇది కూడా ఈ వేడుకలో ఒక అంతర్భాగంగా మారింది.

క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, దేవ్ దీపావళికి పురాణ నేపథ్యం ఉన్నప్పటికీ, వారణాసిలో ఘాట్‌లన్నింటినీ లక్షల దీపాలతో వెలిగించే సంప్రదాయం దాదాపు 1985 నుండి ఒక పెద్ద ఉత్సవంగా మొదలైంది.

గంగా మహోత్సవం అనేది వారణాసిలో పర్యాటక కేంద్రీకృత ఉత్సవం, ఇది ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ మరియు నవంబర్ నెలల్లో ప్రబోధని ఏకాదశి నుండి కార్తీక పూర్ణిమ వరకు ఐదు రోజుల పాటు జరుపుకుంటారు. ఇది వారణాసి యొక్క గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. విశ్వాసం, సంస్కృతి యొక్క సందేశంతో, ఈ ఉత్సవంలో ప్రసిద్ధ సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, శాస్త్రీయ సంగీతం, దేశీయ పడవల పోటీ, రోజువారీ శిల్ప్ మేళా (కళలు మరియు చేతిపనుల ప్రదర్శన), శిల్ప ప్రదర్శనలు మరియు యుద్ధ కళలు ఉంటాయి. సాంప్రదాయ దేవ్ దీపావళి (దేవతల కాంతి పండుగ)తో సమానంగా జరిగే చివరి రోజు ( పూర్ణిమ ) నాడు, గంగా నదిపై ఉన్న ఘాట్‌లు పది లక్షలకు పైగా వెలిగించిన మట్టి దీపాలతో మెరుస్తాయి.