లంగ్ క్యాన్సర్ నిర్ధారణలో సరికొత్త విప్లవం

ప్రపంచ క్యాన్సర్ దినోత్సవం అధికారికంగా 2000వ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైంది. పారిస్‌లో జరిగిన 'క్యాన్సర్‌కు వ్యతిరేకంగా ప్రపంచ శిఖరాగ్ర సదస్సు'లో యూనియన్ ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ క్యాన్సర్ కంట్రోల్ అనే అంతర్జాతీయ సంస్థ దీనిని స్థాపించింది. అప్పటి ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు, ప్రపంచవ్యాప్త ప్రతినిధులు సంతకాలు చేసిన 'పారిస్ చార్టర్' ప్రకారం, ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి 4వ తేదీన ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించాలని నిర్ణయించారు.

ఈ దినోత్సవం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం క్యాన్సర్ గురించి ఉన్న అపోహలను తొలగించడం, వ్యాధిని ముందస్తుగా గుర్తించేలా ప్రజలను ప్రోత్సహించడం. ముఖ్యంగా "Close the Care Gap" అనే నినాదంతో, పేద-ధనిక తేడా లేకుండా ప్రతి ఒక్కరికీ సమానమైన వైద్యం అందేలా ప్రపంచ దేశాలను ఏకం చేయడం దీని వెనుక ఉన్న అసలు లక్ష్యం. అలీ రజా బృందం చేసిన లైట్‌వెయిట్ ఏఐ పరిశోధన కూడా ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించే దిశగా ఒక గొప్ప అడుగు.

ఫిబ్రవరి 4, 2026 న మనం జరుపుకుంటున్న ఈ ప్రపంచ క్యాన్సర్ దినోత్సవం సందర్భంగా, ఈ పరిశోధన గురించి తెలుసుకోవడం ఎంతో స్ఫూర్తిదాయకం.

క్యాన్సర్ అనే మాట వినగానే ఏ కుటుంబంలోనైనా ఒక్కసారిగా చీకటి కమ్మేస్తుంది. ముఖ్యంగా ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ బాధితుల్లో ఆందోళన కలిగించే అంశం ఏమిటంటే, వ్యాధి బయటపడేసరికే జరగాల్సిన నష్టం జరిగిపోవడం. సరైన సమయంలో, సరైన నిర్ధారణ అందక ఎంతోమంది తమ ఆత్మీయులను కోల్పోతున్నారు. ఆసుపత్రుల చుట్టూ తిరుగుతూ, ఖరీదైన పరీక్షల కోసం వేచి చూస్తూ గడిపే ప్రతి క్షణం ఒక నిశ్శబ్ద పోరాటంలా మారుతుంది. అలాంటి వేలమంది బాధితుల కళ్లలో ఆశలు నింపే దిశగానే ఈ సరికొత్త పరిశోధన అడుగులు వేసింది.

మనుషులు చేయలేని అద్భుతాలను సాంకేతికత చేస్తుందనడానికి ఈ లైట్‌వెయిట్ సిఎన్ఎన్ పరిశోధనే ఒక నిదర్శనం. మారుమూల గ్రామంలో ఉండే నిరుపేద రోగికి కూడా అత్యాధునిక వైద్యం అందాలన్న తపనతో, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన కృత్రిమ మేధను శాస్త్రవేత్తలు రూపొందించారు. ఇది కేవలం ఒక కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్ మాత్రమే కాదు. నిరాశలో ఉన్న ఎన్నో కుటుంబాలకు "త్వరగా కోలుకుంటారు" అని చెప్పే ఒక భరోసా. ప్రాణాలను కాపాడటంలో వేగం ఎంత కీలకమో గుర్తించిన ఈ ఆవిష్కరణ, రేపటి రోజున మరెన్నో గుండెల్లో ధైర్యాన్ని నింపుతుందనడంలో సందేహం లేదు.

ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాణాలను హరిస్తున్న అతిపెద్ద సమస్యలలో ఒకటి. దీనిని ఎంత త్వరగా గుర్తిస్తే, ప్రాణాలను కాపాడే అవకాశం అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. అయితే, ఇప్పటివరకు ఉన్న ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మోడల్స్ చాలా బరువుగా, అంటే పనిచేయడానికి భారీ కంప్యూటర్లు, ఖరీదైన హార్డ్‌వేర్ అవసరమయ్యేలా ఉండేవి. ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగానే అలీ రజా వారి బృందం " లైట్‌వెయిట్ సిఎన్ఎన్ " అనే సరికొత్త సాంకేతికతను రూపొందించారు.

ఏమిటీ పరిశోధన? ఎందుకు ప్రత్యేకం?

సాధారణంగా ఆసుపత్రులలో ఉండే కంప్యూటర్లు లేదా మారుమూల ప్రాంతాల్లో ఉండే మొబైల్ క్లినిక్‌లలో భారీ ఏఐ సాఫ్ట్‌వేర్‌లను రన్ చేయడం కష్టం. దీనిని దృష్టిలో పెట్టుకుని, పరిశోధకులు కేవలం తక్కువ సామర్థ్యం ఉన్న పరికరాల్లో కూడా అత్యంత వేగంగా, కచ్చితత్వంతో పనిచేసేలా నాలుగు రకాల మోడళ్లను (Lite-V0, Lite-V1, Lite-V2, Lite-V4) తయారు చేశారు. ఇవి హిస్టోపాథలాజికల్ ఇమేజెస్ (కణజాల చిత్రాలు) ఆధారంగా క్యాన్సర్‌ను గుర్తిస్తాయి.

మూడు రకాల కణజాలాల గుర్తింపు

ఈ ఏఐ మోడల్ ప్రధానంగా మూడు రకాల స్థితిగతులను గుర్తించేలా శిక్షణ పొందింది

బెనిగ్న్ టిష్యూ - ఎటువంటి ప్రమాదం లేని ఆరోగ్యకరమైన కణజాలం.

అడెనోకార్సినోమా - ఇది ఊపిరితిత్తుల వెలుపలి భాగంలో వచ్చే సాధారణ క్యాన్సర్ రకం.

స్క్వామస్ సెల్ కార్సినోమా -ఇది ఊపిరితిత్తు ల మధ్య భాగంలో, శ్వాసనాళాల దగ్గర వస్తుంది.

పరిశోధన సాగిందిలా.

పరిశోధకులు తమ ఏఐ మోడల్‌ను తయారు చేయడంలో కొన్ని ప్రత్యేక పద్ధతులను పాటించారు. డేటాసెట్‌లో ఒక రకమైన క్యాన్సర్ చిత్రాలు ఎక్కువగా, మరొకటి తక్కువగా ఉండవచ్చు. దీనివల్ల ఏఐ తప్పుగా అంచనా వేసే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే వీరు 'క్లాస్ వెయిట్స్' ఉపయోగించి అన్ని రకాల క్యాన్సర్లను సమానంగా గుర్తించేలా చేశారు.

కేవలం 'అక్యూరసీ' మాత్రమే కాకుండా, Macro F1-score అనే పద్ధతిని వాడారు. దీనివల్ల ఏ ఒక్క క్యాన్సర్ రకాన్ని కూడా ఏఐ విస్మరించకుండా అత్యంత కచ్చితత్వంతో ఫలితాలను ఇస్తుంది.

వీరు తయారు చేసిన నాలుగు మోడళ్లలో Lite-V2 అనే వేరియంట్ అత్యుత్తమ ప్రదర్శన కనబరిచింది. ఇది తక్కువ మెమరీని వాడుకుంటూనే, కొత్త రోగుల నుంచి తీసిన చిత్రాలను కూడా చాలా త్వరగా విశ్లేషించింది.

వైద్య రంగంలో కలిగే మార్పులేంటి?

ఈ పరిశోధన విజయవంతం కావడం వల్ల భవిష్యత్తులో మనకు కలిగే ప్రయోజనాలు ఇవే, భారీ సూపర్ కంప్యూటర్లు అవసరం లేకుండానే, సాధారణ ల్యాప్‌టాప్‌లు లేదా ట్యాబ్‌లలో కూడా క్యాన్సర్ పరీక్షలు చేయవచ్చు. రిపోర్టుల కోసం రోజుల తరబడి వేచి చూడకుండా, ఏఐ సెకన్లలోనే ప్రాథమిక నిర్ధారణ చేస్తుంది. దీనివల్ల డాక్టర్లు వెంటనే చికిత్సను ప్రారంభించవచ్చు.

కేవలం అంచనా మాత్రమే కాకుండా, 'McNemar’s Test' వంటి గణాంక పద్ధతుల ద్వారా ఈ మోడల్ పనితీరు పక్కాగా ఉందని పరిశోధకులు నిరూపించారు.

"సైంటిఫిక్ రిపోర్ట్స్" (2026) లో ప్రచురితమైన ఈ అధ్యయనం ప్రకారం, ఏఐ అనేది కేవలం పెద్ద ఆసుపత్రులకు మాత్రమే పరిమితం కాకూడదు. లైట్‌వెయిట్ సిఎన్ఎన్ వంటి టెక్నాలజీల వల్ల సామాన్యులకు కూడా అత్యాధునిక క్యాన్సర్ పరీక్షలు అందుబాటులోకి వస్తాయి. ఇది వైద్య రంగంలో ఒక నవశకాన్ని సూచిస్తోంది.

భారత్ లాంటి దేశాలకు ఉపయోగం

భారతదేశం ప్రస్తుతం క్యాన్సర్ కేసుల సంఖ్యలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా మూడవ స్థానంలో (చైనా, అమెరికా తర్వాత) ఉంది. ఇది మన దేశ ప్రజారోగ్యానికి ఒక పెద్ద సవాలుగా మారింది. ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ పురుషులలో వచ్చే అత్యంత సాధారణ క్యాన్సర్లలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. ముఖ్యంగా పురుషులలో నమోదవుతున్న క్యాన్సర్ మరణాలకు ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సరే ప్రధాన కారణం. క్యాన్సర్ వల్ల జరిగే మరణాలలో ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తోంది. ప్రతి ఏటా సుమారు 80,000 నుండి 1,00,000 వరకు కొత్త కేసులు నమోదవుతున్నాయి. 2026 నాటికి భారతదేశంలో క్యాన్సర్ కేసుల సంఖ్య భారీగా పెరుగుతుందని, అందులో పురుషులలో ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ అత్యంత ప్రాణాంతకమైనదిగా మారుతుందని వైద్య నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.

గతంలో ఇది కేవలం ధూమపానం చేసేవారికి మాత్రమే పరిమితం అనుకునేవారు, కానీ ప్రస్తుతం ఢిల్లీ, ముంబై వంటి నగరాల్లో పెరుగుతున్న వాయు కాలుష్యం కారణంగా పొగతాగని వారిలో కూడా ఈ ఊపిరితిత్తుల కాన్సర్ కేసులు భారీగా పెరుగుతున్నాయి. ప్రతి ఏటా లక్షకు పైగా కొత్త కేసులు నమోదవుతుండటం, అందులోనూ వ్యాధి ముదిరిన తర్వాతే బయటపడటం వల్ల మరణాల రేటు ఎక్కువగా ఉంటోంది.

మన దేశంలో ఉన్న అతిపెద్ద సమస్య ఏమిటంటే, అత్యాధునిక రోగ నిర్ధారణ పరికరాలు కేవలం మెట్రో నగరాల్లోని కార్పొరేట్ ఆసుపత్రులకే పరిమితం కావడం. మారుమూల గ్రామాల్లో ఉండే రోగులకు బయాప్సీ రిపోర్టులు రావాలన్నా లేదా నిపుణులైన పాథాలజిస్టులు కణజాలాలను పరీక్షించాలన్నా వారాల సమయం పడుతుంది. ఈ జాప్యం వల్ల క్యాన్సర్ శరీరమంతా పాకి చికిత్స అందించడం కష్టమవుతుంది. ఇక్కడే అలీ రజా బృందం రూపొందించిన లైట్‌వెయిట్ సిఎన్ఎన్ మోడల్ ప్రాముఖ్యత పెరుగుతుంది. ఈ టెక్నాలజీకి భారీ కంప్యూటర్లు అవసరం లేదు కాబట్టి, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉండే చిన్న క్లినిక్‌లలో కూడా దీనిని సులభంగా అమలు చేయవచ్చు.

ఈ పరిశోధనలో రూపొందించిన Lite-V2 వంటి మోడళ్లు హిస్టోపాథలాజికల్ ఇమేజ్‌లను సెకన్ల వ్యవధిలో విశ్లేషించి, అది ఏ రకమైన క్యాన్సరో ఖచ్చితత్వంతో చెప్పగలవు. భారతదేశం లాంటి భారీ జనాభా ఉన్న దేశంలో, వేలాది స్లైడ్‌లను మాన్యువల్‌గా పరీక్షించడం డాక్టర్లకు ఒక సవాలు. ఈ ఏఐ టెక్నాలజీ పాథాలజిస్టులకు ఒక సహాయకారిగా మారి, తక్కువ సమయంలో ఎక్కువ మంది రోగుల రిపోర్టులను సిద్ధం చేయడంలో సహాయపడుతుంది. తద్వారా సామాన్యుడికి కూడా వేగవంతమైన, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన వైద్యం అందుబాటులోకి వస్తుంది.

చివరగా, ఈ టెక్నాలజీ కేవలం వైద్య పరికరంగానే కాకుండా, భారతదేశంలో క్యాన్సర్ స్క్రీనింగ్‌లో ఒక నవశకాన్ని ప్రారంభిస్తుంది. ప్రభుత్వాలు ఈ లైట్‌వెయిట్ మోడళ్లను జిల్లా స్థాయి ఆసుపత్రుల్లోని ల్యాబ్‌లలో ప్రవేశపెడితే, వేల ప్రాణాలను కాపాడే అవకాశం ఉంటుంది. ఇటీవల కేంద్రం ప్రవేశ పెట్టిన 2026-27 వార్షిక బడ్జెట్ లో కాన్సర్ మందుల ధరలను మద్య తరగతి ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండేటట్లు భారీగా తగ్గించింది. అలాగే రోగ నిర్ధారణలో ఉండే ఖర్చును, సమయాన్ని తగ్గించడం ద్వారా పేద ప్రజలకు క్యాన్సర్ చికిత్సను చేరువ చేయడమే ఈ పరిశోధన యొక్క అసలు విజయం. మన దేశంలోని క్యాన్సర్ రోగుల పోరాటంలో ఈ కృత్రిమ మేధ ఒక బలమైన ఆయుధంగా మారుతుందని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు .