రోడ్డు ప్రమాదాల వెనుక కనిపించని నిజాలు

ఇటీవలి రోజుల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లో వరుసగా జరిగిన బస్ ప్రమాదాలు ప్రజలను దిగ్భ్రాంతికి గురి చేశాయి. కర్నూలు జిల్లా చిన్నటేకూర్ వద్ద బస్ దగ్ధం కావడం, చేవెళ్ల సమీపంలోని మిర్జాగూడలో ఆర్టీసీ బస్-లారీ ఢీ కొనడం వంటి సంఘటనలు వందల కుటుంబాలను దుఃఖంలో ముంచాయి. రెండు వారాల్లోనే నలభైకి పైగా ప్రాణాలు మట్టిపాలవడం, రోడ్డు రవాణా వ్యవస్థలోని లోపాలను బహిర్గతం చేసింది.

కనిపించే కారణాలు

ప్రతీ ప్రమాదం తర్వాత మామూలుగా వినిపించే వివరణ “డ్రైవర్ తప్పు”, “వాహనం ఓవర్ లోడ్”, “రోడ్డు సన్నగా ఉంది” అనే మాటలే. చేవెళ్ల ప్రమాదంలో కంకర లోడ్ వున్న లారీ తప్పు దారిలో రావడం, బస్సు అధిక ప్రయాణికులతో నిండివుండడం ప్రస్తావనలోకి వచ్చాయి. కర్నూలు ఘటనలో మోటార్‌సైకిల్ ఢీకొనడంతో బస్సు అగ్నికి ఆహుతయైంది.

కనిపించే కారణాలు

• రవాణా నియమాలు ఉల్లంఘించి బస్సులు, లారీలు అధిక లోడ్‌తో ప్రయాణం.

• సన్నని రహదారులపై అధిక వేగం.

• సురక్షిత పరికరాల కొరత - ఫైర్ ఎక్స్టింగ్విషర్లు లేకపోవడం, ఎమర్జెన్సీ ద్వారాలు తెరుచుకోక పోవడం.

• అనుమతి లేకుండా మార్పులు చేసిన బస్సులు, ముఖ్యంగా సీటింగ్ బస్సులను స్లీపర్‌గా మార్చడం.

కనపడని కారణాలు

• ప్రభుత్వ యంత్రాంగంలో నిబంధనల పట్ల నిర్లక్ష్యం, అవినీతి రవాణా వ్యవస్థను లోపభూయిష్టంగా మార్చాయి.

• ఫిట్‌నెస్ సర్టిఫికేట్‌లు నకిలీగా ఇవ్వడం, పరీక్షలు లేకుండానే వాహనాలకు అనుమతి ఇవ్వడం సాధారణమైంది.

• వేరే రాష్ట్రాల్లో రిజిస్ట్రేషన్ చేసి పన్నులు తప్పించుకోవడం, సేఫ్టీ ప్రమాణాల నుంచి తప్పించుకోవడం తరచుగా జరుగుతోంది.

• హైవే పోలీస్ పర్యవేక్షణ బలహీనంగా ఉండడం, దాదాపు వందల వాహనాలను కొద్ది సిబ్బంది తనిఖీ చేస్తున్నారు.

• రోడ్డు ప్రణాళిక లోపాలు – పెరుగుతున్న ట్రాఫిక్‌కు సరిపోయే మౌలిక వసతులు లేకపోవడం.

• ప్రజల్లో సేఫ్టీ అవగాహన లేకపోవడం – ప్రయాణికులు ఫిట్‌నెస్ సర్టిఫికేట్, ఎమర్జెన్సీ ద్వారం ఉన్నదా లేనిదా అని అడగడం కూడా లేదు.

ఇంకా ఒక ముఖ్య కారణం - లాభం కోసం ప్రాణాలను పణంగా పెట్టే వ్యాపార ధోరణి. ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్ సంస్థలు డ్రైవర్లపై ఒత్తిడి పెడతాయి, విశ్రాంతి లేకుండా రాత్రివేళల్లో సుదీర్ఘ డ్రైవింగ్ చేయిస్తాయి. అలసటతో కూడిన డ్రైవింగ్ ప్రమాదాలకు కారణమవుతుంది, కానీ అది ఎప్పుడూ అధికార నివేదికల్లో కనిపించదు.

ప్రతి ప్రమాదం ఒక కుటుంబాన్ని శోకసంద్రంలో ముంచుతుంది - తండ్రి తిరిగి రాకపోవడం, విద్యార్థి కళాశాలకు చేరకపోవడం, తల్లి నిరీక్షణలో ఉండిపోవడం. దేశంలో సంవత్సరానికి లక్షా యాభై వేల మందికి పైగా రోడ్డు ప్రమాదాల్లో మరణిస్తున్నారు. ఇది కొన్నిసార్లు యుద్ధాలకంటే ఎక్కువ సంఖ్య. ఇప్పుడు ఆంధ్ర, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు కూడా అదే దిశగా వెళ్తున్నాయనే ఆందోళన ఉంది.

పరిష్కార దిశలో అడుగులు

సానుభూతి మాటలకే పరిమితం కాకుండా, ఇప్పుడు ప్రభుత్వాలు వ్యవస్థాపక మార్పులు చేయాలి. కొన్ని కీలక చర్యలు తక్షణం తీసుకోవాలి:

1. ఫిట్‌నెస్ సర్టిఫికేట్ పద్ధతిని డిజిటల్ చేయాలి. నకిలీ తనిఖీలను నిరోధించాలి. తప్పు నిర్ధారణలపై కఠిన శిక్షలు విధించాలి.

2. అనుమతి లేని బస్సు మార్పులను నిషేధించాలి. స్లీపర్ కోచ్ లేదా లగ్జరీ బస్సులు కేవలం ఆమోదిత నమూనాలతోనే నడవాలి.

3. హైవే రూపకల్పనలో విప్లవాత్మక మార్పు – హైదరాబాద్-బెంగళూరు, హైదరాబాద్-విజయవాడ వంటి రహదారులను విభజన గోడలతో నాలుగు లేన్లుగా మార్చాలి.

4. డ్రైవర్ల భద్రతా నియంత్రణ – డిజిటల్ టాకోగ్రాఫ్ ద్వారా డ్రైవింగ్ గంటలు, వేగం, విశ్రాంతి సమయాలు రికార్డు చేయాలి.

5. ప్రజల్లో అవగాహన కార్యక్రమాలు – ప్రతి ప్రయాణికుడు బస్సు ఎమర్జెన్సీ ద్వారం, అగ్ని నియంత్రణ పరికరాలు ఉన్నాయా చూసుకోవాలి.

6. డేటా ఆధారిత పర్యవేక్షణ – ప్రతి నెలా ప్రమాదాల వివరాలు, చర్యల వివరాలను ప్రభుత్వాలు బహిర్గతం చేయాలి.

7. తక్షణ సురక్షిత పరికరాలు – బస్సుల్లో ఫైర్ రిటార్డెంట్ పదార్థాలు, ఆటోమేటిక్ ఎక్స్టింగ్విషర్లు, ఎమర్జెన్సీ హ్యామర్లు తప్పనిసరి చేయాలి.

ఏం చేయాలి?

రెండు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు విచారణలు, పరిహారం ప్రకటించాయి. కానీ ఇది తాత్కాలిక చర్య మాత్రమే. నిజమైన మార్పు పాలసీ స్థాయిలో రావాలి. రోడ్డు భద్రతా వ్యవస్థ ఒక శాఖపరమైన పని కాదు రహదారి రూపకల్పన, వాహన ప్రమాణాలు, చట్ట అమలు, ప్రజా విద్య ఇవన్నీ సమగ్రంగా సమన్వయమవ్వాలి. రాజకీయ నాయకులు కూడా ఈ విషయంలో బాధ్యత వహించాలి. ప్రమాద స్థలాలను సందర్శించడం కాదు, భవిష్యత్తులో అలాంటి సందర్శన అవసరం లేకుండా చేయడమే నిజమైన నాయకత్వం.

ముగింపు

ఈ బస్ ప్రమాదాలు మనకు ఒక హెచ్చరిక భద్రత అనేది యాదృచ్ఛికం కాదు; అది ప్రణాళిక, క్రమశిక్షణ, పాలనతో ఏర్పడే సంస్కృతి. ప్రభుత్వాలు ఈ విషయంలో వెంటనే చర్యలు తీసుకోవాలి. లేనిపక్షంలో తదుపరి దుర్ఘటన “ఎప్పుడు” అనే ప్రశ్న మాత్రమే మిగులుతుంది