రిపబ్లిక్ డే అతిథిగా ఈయూ నాయకత్వం విచ్చేయడం వెనుక మతలబేమిటి?

భారత గణతంత్ర దినోత్సవం అనేది కేవలం రాజ్యాంగాన్ని గుర్తు చేసుకునే వేడుక మాత్రమే కాదు. అది భారత ప్రజాస్వామ్య పరిపక్వతకు, సార్వభౌమత్వానికి, ప్రపంచ వేదికపై భారత స్థితిని తెలియజేసే ఒక కీలక దౌత్య వేదిక. ప్రతి సంవత్సరం గణతంత్ర దినోత్సవానికి ఆహ్వానించే ప్రధాన అతిథి ఎవరో అనేది యాదృచ్ఛిక నిర్ణయం కాదు; అది భారత విదేశాంగ విధానంలోని ప్రాధాన్యతలను, దౌత్య సంకేతాలను, వ్యూహాత్మక ఆలోచనలను ప్రతిబింబించే చైతన్య నిర్ణయం.

సాధారణంగా ఒక దేశాధినేతను అతిథిగా ఆహ్వానించడం అనేది భారత సంప్రదాయం. అయితే ఈసారి ఆ సంప్రదాయానికి భిన్నంగా, ఒకే దేశం కాకుండా, యూరోపియన్ యూనియన్ (EU) నాయకత్వాన్ని ఆహ్వానించడం విశేష ప్రాధాన్యతను సంతరించుకుంది. ఇది కేవలం ఆచార విరోధం కాదు; మారుతున్న ప్రపంచ రాజకీయ వ్యవస్థను భారతదేశం ఎలా అర్థం చేసుకుంటుందో చెప్పే సంకేతం.

యూరోపియన్ యూనియన్ ఒక దేశం కాదు. దానికి ఒకే జాతీయ సైన్యం లేదు, ఒకే రాజ్యాంగం లేదు, అన్ని విషయాల్లో ఒకే విదేశాంగ విధానం లేదు. అయినప్పటికీ, నేటి ప్రపంచంలో శక్తి అనే భావన సార్వభౌమ సరిహద్దులతో మాత్రమే నిర్వచించబడటం లేదు. వాణిజ్యం, సాంకేతిక ప్రమాణాలు, నియంత్రణా వ్యవస్థలు, మార్కెట్ పరిమాణం, సమూహ రాజకీయ బలం ఇవన్నీ కలిసే నేటి శక్తి నిర్మాణాన్ని నిర్ణయిస్తున్నాయి. ఈ కోణంలో చూస్తే, 27 దేశాల సమాఖ్య అయిన యూరోపియన్ యూనియన్ ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రభావవంతమైన శక్తి కేంద్రాల్లో ఒకటిగా నిలుస్తోంది.

ఈ వాస్తవాన్ని భారతదేశం అధికారికంగా గుర్తించినట్లు ఈ ఆహ్వానం సూచిస్తోంది. ఒక్కో యూరోపియన్ దేశంతో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలకే పరిమితం కాకుండా, యూరోప్‌ను ఒక సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామిగా చూసే దిశగా భారత్ అడుగులు వేస్తున్నట్టు ఇది తెలియజేస్తోంది. ఇది భారత దౌత్యంలో ఒక పరిణామ దశ.

ఇప్పటి వరకు భారత్ యూరోపియన్ యూనియన్ సంబంధాలు మర్యాదపూర్వకంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆశించిన స్థాయిలో ఫలితాలను ఇవ్వలేదన్నది వాస్తవం. ప్రజాస్వామ్య విలువలు, చట్టపాలన, మానవ హక్కులు వంటి అంశాల్లో సామ్యాలు ఉన్నా, ఆర్థిక మరియు వ్యూహాత్మక సహకారం పూర్తిస్థాయిలో ఎదగలేదు. ముఖ్యంగా భారత్–ఈయూ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం (FTA) చర్చలు ఏళ్ల తరబడి ముందుకు సాగకపోవడం ఇందుకు ఉదాహరణ.

ఈ నేపథ్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుంటే, గణతంత్ర దినోత్సవ ఆహ్వానం ఒక రాజకీయ సంకల్ప ప్రకటనగా భావించవచ్చు. ఈయూ తో సంబంధాలను కేవలం మాటల స్థాయిలో కాకుండా, ఆచరణాత్మక ఫలితాల వైపు నడిపించాలనే భారత సంకల్పాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తోంది. వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, గ్రీన్ ఎనర్జీ, డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు, సాంకేతిక సహకారం వంటి రంగాల్లో ఈ భాగస్వామ్యం మరింత లోతుగా మారాల్సిన అవసరం ఉంది.

ప్రపంచం ప్రస్తుతం ఒక తీవ్రమైన మార్పు దశను ఎదుర్కొంటోంది. రష్యా–ఉక్రెయిన్ యుద్ధం అంతర్జాతీయ శక్తి సమీకరణాలను కుదిపేస్తోంది. అమెరికా–చైనా మధ్య పెరుగుతున్న పోటీ ప్రపంచ వాణిజ్య వ్యవస్థను విభజిస్తోంది. సరఫరా గొలుసుల భద్రత, సాంకేతిక ఆధారపడుదల, వాతావరణ మార్పు వంటి అంశాలు ప్రతి దేశానికీ వ్యూహాత్మక ఆందోళనలుగా మారాయి.

ఈ పరిస్థితుల్లో యూరోప్ తన ఆర్థిక భద్రతపై తిరిగి ఆలోచిస్తోంది. చైనా పై ఆధారాన్ని తగ్గించుకోవడం, కొత్త విశ్వసనీయ భాగస్వాములను వెతకడం యూరోపియన్ విధానాల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. మరోవైపు, భారత్ తనను తాను ఒక విశ్వసనీయ తయారీ కేంద్రంగా, డిజిటల్ ఇన్నోవేషన్ హబ్‌గా, గ్లోబల్ సౌత్‌కు ప్రతినిధిగా నిలబెట్టుకోవాలని ప్రయత్నిస్తోంది. ఈ సందర్భంలో భారత్–ఈయూ భాగస్వామ్యం సహజంగా ఏర్పడే వ్యూహాత్మక కలయికగా మారుతోంది.

ఈ ఆహ్వానం భారత విదేశాంగ విధానంలోని ప్రధాన సూత్రం అయిన వ్యూహాత్మక స్వాతంత్ర్యాన్ని మరోసారి స్పష్టంగా చాటుతోంది. భారత్ ఏ ఒక్క శక్తి శిబిరానికీ పూర్తిగా అనుసంధానమవ్వకుండా, అన్ని శక్తి కేంద్రాలతో తన జాతీయ ప్రయోజనాల ఆధారంగా సంబంధాలు కొనసాగిస్తోంది. అమెరికా, రష్యా, చైనా, ఆసియాన్, మధ్యప్రాచ్యం అన్నింటితో సమతుల్య సంబంధాలు కొనసాగిస్తున్న భారత్, యూరోపియన్ యూనియన్‌ను కూడా అదే దృష్టితో చూస్తోంది.

దేశీయంగా కూడా ఈ నిర్ణయం ఒక సందేశాన్ని పంపుతోంది. గణతంత్ర దినోత్సవం భారత రాజ్యాంగ విలువలను, ప్రజాస్వామ్య బలాన్ని, సాంస్కృతిక ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ప్రపంచానికి చూపే సందర్భం. ఈ వేదికపై యూరోపియన్ యూనియన్ నాయకత్వాన్ని ఆహ్వానించడం ద్వారా, భారత్ తనను తాను ఒక సమాన భాగస్వామిగా, గ్లోబల్ నిబంధనలను రూపొందించే సామర్థ్యం కలిగిన దేశంగా ప్రతిష్టించుకుంది. ఇది “నిబంధనలను అనుసరించే దేశం” నుండి “నిబంధనలను రూపొందించే దేశం” వైపు సాగుతున్న భారత ప్రయాణానికి సంకేతం.

ఇది పూర్తిగా కొత్త ప్రయోగం కూడా కాదు. 2018లో భారత్ ఆసియాన్ దేశాలన్నింటి నాయకులను ఒకేసారి గణతంత్ర దినోత్సవానికి ఆహ్వానించింది. ఆ సమయంలోనూ ప్రాంతీయ సమాఖ్యల ప్రాముఖ్యతను భారత్ గుర్తించింది. ఈయూ ఆహ్వానం అదే ఆలోచనకు యూరోపియన్ విస్తరణగా చూడవచ్చు. సంప్రదాయాన్ని విస్మరించడం కాదు; కాలానుగుణంగా దాన్ని విస్తరించడం.

అయితే ఈ దౌత్య సంకేతం ఫలితాలను ఇవ్వాలంటే, అది కేవలం ప్రతీకాత్మక స్థాయిలో ఆగిపోవద్దు. స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం పురోగతి, వాతావరణ మార్పుపై సంయుక్త చర్యలు, కీలక సాంకేతిక రంగాల్లో సహకారం, నైపుణ్య వలస సౌలభ్యం—ఇవే ఈ ఆహ్వానానికి నిజమైన విజయ ప్రమాణాలు. ప్రతీకలు మాత్రమే ఉంటే దౌత్యం ఖాళీ అవుతుంది; ప్రతీకలతో పాటు కార్యాచరణ ఉంటేనే సంబంధాలు పటిష్టమవుతాయి.

యూరోపియన్ యూనియన్‌ను గణతంత్ర దినోత్సవానికి ఆహ్వానించడం ద్వారా భారత్ ఒక స్పష్టమైన సందేశం ఇచ్చింది. భారత దృక్పథం మారుతోంది, భారత దౌత్యం మరింత ఆత్మవిశ్వాసంతో ముందుకు సాగుతోంది, మరియు భారత గ్లోబల్ ఆశయాలు ఇప్పుడు ద్వైపాక్షిక పరిధిని దాటి, బహుపాక్షిక శక్తి నిర్మాణాల వైపు విస్తరిస్తున్నాయి. ఈ మార్పు భారత జాతీయ ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా మారాలంటే, దీన్ని స్థిరమైన, ఫలప్రదమైన భాగస్వామ్యంగా మలచుకోవడమే తదుపరి సవాలు.