రాజధానికి రాజముద్ర - అమరావతి కలలు నిజమయ్యేనా?

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి అమరావతిని రాజధానిగా గుర్తిస్తూ లోక్‌సభలో బిల్లు ఆమోదం పొందింది. 2014లో రాష్ట్ర విభజన తర్వాత ప్రారంభమైన రాజధాని అన్వేషణ, ఆపై ఏర్పడిన వివాదాలు, రాజకీయ మార్పులు, న్యాయపోరాటాలు మధ్య పార్లమెంట్ ఆమోదం రావడం ఒక రాజకీయ స్పష్టతను తీసుకొచ్చినట్టే. అయితే చట్టపరమైన నిర్ణయం ఒక ఎత్తయితే, ఆ నిర్ణయాన్ని నేలమీద వాస్తవంగా అమలు చేయడం మరో ఎత్తు. ఇప్పుడు ప్రధాన ప్రశ్న ఏమిటంటే పార్లమెంట్ తీర్మానం అమరావతిని నిజమైన రాజధానిగా మార్చగలదా?

రాష్ట్ర విభజన అనంతరం ఆంధ్రప్రదేశ్ తన చారిత్రక రాజధాని అయిన హైదరాబాద్‌ను కోల్పోయింది. కొంతకాలం పాటు ఉమ్మడి రాజధానిగా కొనసాగించినప్పటికీ, కొత్త రాజధాని నిర్మాణం అనివార్యంగా మారింది. ఆ సందర్భంలోనే కృష్ణానది తీరంలో ఉన్న అమరావతి ప్రాంతాన్ని కొత్త రాజధానిగా ఎంపిక చేశారు. ఇది కేవలం పరిపాలనా కేంద్రం మాత్రమే కాకుండా ప్రపంచ స్థాయి నగరంగా అభివృద్ధి చెందాలనే లక్ష్యంతో ఆలోచించారు. అంతర్జాతీయ స్థాయి మాస్టర్ ప్లాన్లు, విశాలమైన రహదారులు, ఆధునిక భవనాలు, పచ్చని పరిసరాలు ఇవన్నీ కలిపి అమరావతిని ఒక ఆధునిక రాజధానిగా తీర్చిదిద్దాలనే కలను ప్రభుత్వం ప్రజల ముందుంచింది.

అమరావతి ప్రాజెక్టులో అత్యంత ప్రత్యేకమైన అంశం భూసమీకరణ పద్ధతి. వేలాది మంది రైతులు తమ వ్యవసాయ భూములను ప్రభుత్వానికి ఇచ్చి రాజధాని నిర్మాణానికి సహకరించారు. భూమిని ఇచ్చిన వారికి అభివృద్ధి చేసిన ప్లాట్లు, మౌలిక సదుపాయాలు, ఉపాధి అవకాశాలు వస్తాయని ఆశాభావం కల్పించారు. రైతుల ఈ సహకారం అమరావతి ప్రాజెక్టుకు నైతిక బలం ఇచ్చింది. వారు తమ భూములు మాత్రమే కాదు, తమ భవిష్యత్తుపై విశ్వాసాన్ని కూడా ఈ ప్రాజెక్టులో పెట్టుబడి పెట్టారు.

ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో అమరావతి అభివృద్ధి వేగంగా సాగుతున్నట్టు కనిపించింది. కొన్ని పరిపాలనా భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. రహదారులు, డ్రైనేజ్ వ్యవస్థలు, ఇతర మౌలిక సదుపాయాల పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. అంతర్జాతీయ సంస్థలతో ఒప్పందాలు కుదిరాయి. ప్రపంచం దృష్టిని ఆకర్షించే రాజధానిగా అమరావతి ఎదుగుతుందని ఆశాభావం పెరిగింది.

అయితే 2019లో రాష్ట్రంలో ప్రభుత్వం మారడంతో అమరావతి ప్రాజెక్టు దిశ పూర్తిగా మారింది. కొత్త ప్రభుత్వం మూడు రాజధానుల సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించింది. విశాఖపట్నం కార్యనిర్వాహక రాజధానిగా, అమరావతి శాసన రాజధానిగా, కర్నూలు న్యాయ రాజధానిగా ఉండాలని ఆలోచనను ముందుకు తెచ్చింది. ఈ ప్రతిపాదన రాష్ట్రంలో తీవ్ర చర్చకు దారి తీసింది. ముఖ్యంగా అమరావతి కోసం భూములు ఇచ్చిన రైతులు తీవ్ర నిరసనలు వ్యక్తం చేశారు. వారికి ఇది కేవలం పరిపాలనా మార్పు మాత్రమే కాదు తమపై జరిగిన నమ్మకద్రోహంగా భావించారు.

ఇలా అమరావతి ప్రశ్న రాజకీయంగా, సామాజికంగా, న్యాయపరంగా క్లిష్టంగా మారింది. అనేక కేసులు కోర్టుల్లో నడిచాయి. నిరసనలు నెలల తరబడి కొనసాగాయి. అభివృద్ధి పనులు నిలిచిపోయాయి. ఒకప్పుడు అత్యంత వేగంగా ఎదుగుతుందని ఊహించిన అమరావతి, క్రమంగా అసంపూర్తి నిర్మాణాలతో నిలిచిపోయిన ప్రాజెక్టుగా మారింది. నిర్మాణం ప్రారంభమైన భవనాలు అర్ధాంతరంగా ఉండిపోయాయి. కొన్ని రహదారులు మాత్రమే నిర్మాణం పూర్తిచేసుకున్నాయి. మిగిలిన ప్రాంతాలు నిర్జనంగా కనిపించాయి.

ఈ నేపథ్యంలో లోక్‌సభలో అమరావతి రాజధాని అంశంపై బిల్లు ఆమోదం పొందడం ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ పరిణామంగా కనిపిస్తోంది. ఇది అమరావతి ప్రశ్నకు మళ్లీ ప్రాధాన్యం తెచ్చింది. ముఖ్యంగా రైతుల పోరాటానికి ఒక నైతిక బలం లభించినట్టుగా అనిపిస్తోంది. సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన నిరసనలు, ఉద్యమాలు వృథా కాలేదనే భావన వారికి కలగవచ్చు.

అయితే ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తించాలి. చట్టం ఆమోదం పొందడం మాత్రమే సరిపోదు. ఒక రాజధాని నగరాన్ని నిర్మించడానికి భారీ స్థాయి ఆర్థిక వనరులు అవసరం. రహదారులు, ప్రభుత్వ భవనాలు, నివాస ప్రాంతాలు, విద్యా సంస్థలు, ఆరోగ్య సదుపాయాలు, ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ ఇవన్నీ నిర్మించడానికి వేల కోట్ల రూపాయలు అవసరం. ఇప్పటికే ఆర్థిక పరంగా ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ వ్యయాన్ని ఎలా భరించగలదన్న ప్రశ్న ముందుకు వస్తోంది.

అదే సమయంలో కేంద్ర ప్రభుత్వ సహకారం కూడా కీలకంగా మారుతుంది. రాజధాని నిర్మాణం కేవలం రాష్ట్ర బాధ్యత మాత్రమే కాదు; ఇది దేశ అభివృద్ధిలో కూడా భాగమే. కేంద్రం ఆర్థిక సహాయం, మౌలిక సదుపాయాల మద్దతు, అంతర్జాతీయ పెట్టుబడుల ఆకర్షణ ఇవి అన్నీ కలిసి అమరావతి అభివృద్ధిని వేగవంతం చేయగలవు.

మరో ముఖ్యమైన అంశం పరిపాలనా మార్పులు. రాజధాని నగరం అంటే కేవలం భవనాల సముదాయం కాదు. అక్కడ ప్రభుత్వ విభాగాలు, కార్యాలయాలు, న్యాయ వ్యవస్థ, శాసన వ్యవస్థ అన్నీ స్థిరపడాలి. అధికారుల నివాసాలు, ఉద్యోగుల అవసరాలు, ప్రజలకు అవసరమైన సేవలు ఇవి అన్నీ సమగ్రంగా అభివృద్ధి చెందాలి. ఈ ప్రక్రియకు సమగ్ర ప్రణాళిక, స్పష్టమైన కాలపట్టిక అవసరం.

ఇంకా ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న ప్రాంతీయ సమతౌల్యం. మూడు రాజధానుల ప్రతిపాదన వెనుక ఉన్న ప్రధాన వాదన ప్రాంతీయ అభివృద్ధి అసమానత. రాయలసీమ, ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతాల్లో అభివృద్ధి తక్కువగా ఉందనే భావన ఉంది. అమరావతి రాజధానిగా నిలిచినా, మిగిలిన ప్రాంతాల అభివృద్ధిని కూడా సమానంగా ప్రోత్సహించాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉంటుంది. లేకపోతే ఈ అంశం మళ్లీ రాజకీయ చర్చలకు దారి తీసే అవకాశముంది.

అమరావతి ప్రాజెక్టు మరో ముఖ్యమైన పాఠాన్ని కూడా నేర్పుతుంది. పెద్ద స్థాయి అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు రాజకీయ మార్పుల ప్రభావానికి గురి కాకుండా దీర్ఘకాలిక దృష్టితో కొనసాగాలి. ప్రభుత్వాలు మారినా ప్రాజెక్టుల ప్రాథమిక లక్ష్యం మారకూడదు. లేకపోతే పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసం దెబ్బతింటుంది, ప్రజల ఆశలు నెరవేరవు.

అందువల్ల పార్లమెంట్ ఆమోదాన్ని ఒక ముగింపు కాదు, ఒక కొత్త ప్రారంభంగా చూడాలి. ఇప్పుడు నిజమైన పరీక్ష ప్రారంభమవుతోంది. ప్రభుత్వం స్పష్టమైన ప్రణాళికతో ముందుకు సాగి అభివృద్ధి పనులను వేగవంతం చేస్తే అమరావతి నిజమైన రాజధానిగా ఎదగగలదు. లేదంటే ఇది మరో అసంపూర్తి కలగా మిగిలిపోవచ్చు.

అమరావతి విజయం కేవలం ఒక నగర నిర్మాణం కాదు; ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రజల ఆశల ప్రతిబింబం. రైతులు తమ భూములు ఇచ్చి పెట్టుకున్న నమ్మకానికి న్యాయం జరగాలి. రాజకీయ ప్రకటనలు కాకుండా స్పష్టమైన అభివృద్ధి చర్యలు కనిపించాలి. రహదారులు నిర్మించాలి, కార్యాలయాలు ఏర్పడాలి, ప్రజలు అక్కడ నివసించాలి. అప్పుడే అమరావతి నిజమైన రాజధానిగా మారుతుంది.

పార్లమెంట్ తలుపులు తెరిచింది. ఇప్పుడు ఆ తలుపుల ద్వారా అభివృద్ధి అడుగులు ముందుకు వేయాలా లేదా అన్నది ప్రభుత్వాల సంకల్పం, కార్యాచరణపై ఆధారపడి ఉంది. అమరావతి భవిష్యత్తు కేవలం చట్టాల్లో కాదు నిర్మాణ స్థలాల్లో, ప్రజల జీవితాల్లో, అభివృద్ధి ప్రణాళికల్లో నిర్ణయించబడుతుంది.