మహిళా సాధికారత: అణచివేత నుండి ఆకాశమంత ఎత్తుకు..

ఒక బిడ్డకు ప్రాణం పోసే అమ్మగా, ఆపదలో అండగా నిలిచే తోడబుట్టిన దానిగా, కష్టనష్టాల్లో తోడుండే సగభాగంగా, స్త్రీ మూర్తి ఓర్పుకు పర్యాయపదం. నిన్నటి వరకు వంటింటి గడప దాటడమే గగనమైన వేళ, కళ్ళలోని కలలను గుండెల్లోనే దాచుకుని, త్యాగాన్నే తన చిరునామాగా మార్చుకుంది భారతీయ మహిళ. కానీ, ఆ కన్నీటి తెరలను చీల్చుకుంటూ, అణిచివేత సంకెళ్లను తెంచుకుంటూ నేడు ఆమె ఆకాశమంత ఎత్తుకు ఎదుగుతోంది. సమాజం తనపై మోపిన భారాలను బాధ్యతలుగా మార్చుకుని, పట్టుదలతో తలరాతను తానే తిరగరాస్తోంది. అబల సబలగా మారుతున్న ఈ క్రమంలో, ఆమె ఆత్మవిశ్వాసానికి తోడై, ఆమె ఆశయాలకు రెక్కలు తొడిగి, సగర్వంగా తలెత్తుకుని జీవించేలా ప్రభుత్వం అందించిన అండదండలే ఈ పథకాలు. ఇది కేవలం ఆర్థిక సహాయం కాదు, శతాబ్దాల మౌనాన్ని ఛేదిస్తూ సాగుతున్న ఒక అద్భుత ప్రస్థానం.

భారతదేశంలో స్త్రీ శక్తికి పునరుజ్జీవం పోస్తూ, ఆమె అడుగులకు ఆసరాగా నిలిచిన ప్రభుత్వ పథకాల సమాహారం ఈ ప్రత్యేక కథనం.

పునాది మార్చిన 'బేటీ బచావో - బేటీ పడావో'

ఒకప్పుడు ఆడపిల్ల పుట్టడమే భారంగా భావించిన సామాజిక పరిస్థితుల్లో, 2015లో వచ్చిన బేటీ బచావో - బేటీ పడావో పథకం విప్లవాత్మక మార్పు తెచ్చింది. ఇది కేవలం నినాదం కాదు, బాలికల జనన రేటును పెంచడం, వారిని బడిబాట పట్టించడం ద్వారా లింగ వివక్షపై చేసిన యుద్ధం. ఈ పథకం ద్వారా నేడు బాలికల నమోదు రేటు గణనీయంగా పెరిగి, ప్రతి ఇంటా ఆడపిల్ల చదువు వెలుగులు విరజిమ్ముతున్నాయి.

పొదుపు మంత్రం 'సుకన్య సమృద్ధి యోజన'

ఆడపిల్ల భవిష్యత్తు, ఉన్నత చదువులు, వివాహ ఖర్చుల కోసం తల్లిదండ్రులు ఆందోళన చెందకుండా సుకన్య సమృద్ధి యోజన ఒక కవచంలా నిలిచింది. గరిష్ట వడ్డీ రేటు పన్ను మినహాయింపులతో కూడిన ఈ పొదుపు పథకం, బాలికా సాధికారతకు ఆర్థిక భరోసానిస్తోంది. ఇది ప్రతి తండ్రికి ధైర్యాన్ని, ప్రతి కూతురికి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఇస్తున్న గొప్ప ఇన్వెస్ట్‌మెంట్.

పొగలేని జీవనం 'ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల పథకం'

గ్రామీణ మహిళల ఆరోగ్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని 2016లో ప్రారంభించిన ఉజ్వల పథకం మహిళల వంటింటి కష్టాలను తీర్చింది. కట్టెల పొయ్యి పొగతో ఊపిరితిత్తుల వ్యాధుల బారిన పడుతున్న కోట్లాది మంది మహిళలకు ఉచిత ఎల్పీజీ కనెక్షన్లు అందజేయడం ద్వారా వారికి ఆరోగ్యకరమైన, గౌరవప్రదమైన జీవనాన్ని అందించింది. ఇది మహిళల సమయాన్ని ఆదా చేయడమే కాక, పర్యావరణ పరిరక్షణలో వారిని భాగస్వాములను చేసింది.

వ్యాపారవేత్తలుగా తీర్చిదిద్దే 'స్టాండ్ అప్ ఇండియా'

మహిళలు కేవలం ఉద్యోగులుగానే కాకుండా, యజమానులుగా ఎదగాలని స్టాండ్ అప్ ఇండియా లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు రూ.10 లక్షల నుండి రూ.1 కోటి వరకు రుణ సదుపాయం కల్పించడం ద్వారా, వారిని అగ్రశ్రేణి వ్యాపారవేత్తలుగా నిలబెడుతోంది. నేడు తయారీ మరియు సేవా రంగాల్లో మహిళలు తమ ముద్ర వేయడానికి ఈ పథకం ప్రధాన కారణం.

డిజిటల్ మార్కెట్ వేదిక 'మహిళా ఈ–హాట్'

గ్రామీణ, చిన్నతరహా మహిళా కళాకారులు తాము తయారు చేసిన వస్తువులను ప్రపంచవ్యాప్తంగా అమ్ముకోవడానికి మహిళా ఈ-హాట్ ఒక డిజిటల్ వంతెనలా పనిచేస్తోంది. ఎటువంటి మధ్యవర్తులు లేకుండా నేరుగా వినియోగదారులకు తమ ఉత్పత్తులను విక్రయించడం ద్వారా మహిళలు ఆర్థికంగా స్వతంత్రులవుతున్నారు. ఇది సాంకేతికతను మహిళా సాధికారతకు ఎలా ఉపయోగించవచ్చో నిరూపించింది.

రక్షణ కవచం 'మిషన్ శక్తి'

మహిళల భద్రత, సాధికారతను ఒకే గొడుగు కిందకు తెచ్చిన పథకం మిషన్ శక్తి. ఇందులో 'సంబల్' ద్వారా మహిళల రక్షణను, 'సమర్థ్య' ద్వారా వారి సామర్థ్య పెంపును ప్రభుత్వం పర్యవేక్షిస్తోంది. మహిళా హెల్ప్‌లైన్లు, రక్షణ కేంద్రాలను బలోపేతం చేయడం ద్వారా సమాజంలో మహిళలకు భద్రతా భావాన్ని కల్పించడంలో ఇది కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.

ఆపదలో తోడు 'వన్ స్టాప్ సెంటర్ (సఖి)'

హింసకు గురైన లేదా కష్టాల్లో ఉన్న మహిళలకు అన్ని రకాల సేవలను ఒకే చోట అందించే అద్భుత వేదిక వన్ స్టాప్ సెంటర్ (సఖి). వైద్యం, చట్టపరమైన సలహాలు, మానసిక కౌన్సిలింగ్ మరియు తాత్కాలిక నివాసం వంటి సేవలను 24/7 అందిస్తూ, మహిళలకు అండగా నిలుస్తోంది. ఇది బాధిత మహిళలకు పునర్జన్మను ప్రసాదిస్తోంది.

గ్రామీణ విప్లవం 'మహిళా శక్తి కేంద్రాలు'

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మహిళల చైతన్యం కోసం మహిళా శక్తి కేంద్రాలు స్థాపించబడ్డాయి. చదువుకున్న యువతను వాలంటీర్లుగా మార్చి, గ్రామీణ మహిళలకు ప్రభుత్వ పథకాలపై అవగాహన కల్పించడం, వారి నైపుణ్యాలను మెరుగుపరచడం ఈ పథకం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఇది గ్రామీణ స్థాయి నుండి మహిళా నాయకత్వాన్ని ప్రోత్సహిస్తోంది.

స్వయం సమృద్ధికి 'డిఏవై - ఎన్ఆర్ఎల్ఎమ్ ' మార్గం

దీనదయాళ్ అంత్యోదయ యోజన - నేషనల్ రూరల్ లైవ్లీహుడ్ మిషన్ ద్వారా స్వయం సహాయక సంఘాల బలోపేతం జరిగింది. ఈ సంఘాల ద్వారా మహిళలు పరస్పరం సహకరించుకుంటూ, చిన్న చిన్న వ్యాపారాలు నిర్వహిస్తూ లక్షాధికారులుగా (లఖ్‌పతీ దీదీలు) మారుతున్నారు. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను మహిళల చేతుల్లోకి తెచ్చిన ఘనత ఈ పథకానిదే.

నైపుణ్యాల బాట 'ప్రధాన మంత్రి కౌశల్ వికాస్ యోజన'

నేటి పోటీ ప్రపంచంలో నిలదొక్కుకోవడానికి నైపుణ్యం అవసరం. పిఎమ్‌కెవివై ద్వారా మహిళలకు టైలరింగ్, ఐటీ, డిజిటల్ రంగాల్లో శిక్షణ ఇచ్చి, వారిని ఉపాధికి సిద్ధం చేస్తున్నారు. సర్టిఫికేషన్, ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలతో మహిళలు తమ కాళ్లపై తాము నిలబడేలా ఈ పథకం శిక్షణనిస్తోంది.

బ్యాంకింగ్, రుణ సహాయం (ముద్ర & ఇతర పథకాలు)

మహిళా వ్యాపారాలకు ఆర్థిక ఇంజిన్‌లా ముద్ర యోజన పనిచేస్తోంది. ఎటువంటి హామీ లేకుండా చిన్న వ్యాపారాలకు రుణాలు అందించడం ద్వారా కోట్లాది మహిళలు కిరాణా షాపుల నుండి బ్యూటీ పార్లర్ల వరకు స్వయంగా నడుపుకుంటున్నారు. దీనికి తోడు అన్నపూర్ణ, ధనలక్ష్మి వంటి పథకాలు కూడా మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు చేయూతనిస్తున్నాయి.

రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల చొరవ (తెలంగాణ & ఆంధ్రప్రదేశ్)

కేంద్ర పథకాలకు తోడుగా తెలుగు రాష్ట్రాలు మహిళల కోసం ప్రత్యేక పథకాలను అమలు చేస్తున్నాయి. తెలంగాణలో అమ్మఒడి, కేసీఆర్ కిట్ ద్వారా తల్లీబిడ్డల సంక్షేమానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తుండగా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వైఎస్ఆర్ చేయూత, ఆసరా ద్వారా మహిళల ఆర్థిక స్థితిగతులను మారుస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతీయ పథకాలు మహిళల సామాజిక భద్రతను మరింత పటిష్టం చేస్తున్నాయి.

సమగ్ర అభివృద్ధి 'నేషనల్ మిషన్ ఫర్ వుమన్ ఎంపవర్‌మెంట్'

అన్ని శాఖల పథకాలను సమన్వయం చేస్తూ, మహిళల ఆరోగ్యం, విద్య, సామాజిక న్యాయాన్ని పర్యవేక్షించేదే ఈ జాతీయ మిషన్. ఇది మహిళా అభివృద్ధి కేవలం ఒక రంగంకే పరిమితం కాకుండా, అన్ని రంగాల్లో ఆమె భాగస్వామ్యం ఉండేలా చూస్తోంది.

ఈ పథకాలన్నీ కలిసి భారతీయ మహిళను కేవలం లబ్ధిదారుగా మాత్రమే కాకుండా, దేశాభివృద్ధిలో ఒక భాగస్వామిగా నిలబెట్టాయి. చదువు నుండి పొదుపు వరకు, వంటింటి నుండి వ్యాపారం వరకు ప్రతి అడుగులోనూ ప్రభుత్వం అందిస్తున్న ఈ మద్దతు, రేపటి తరం మహిళలకు ఒక సువర్ణ భవిష్యత్తును అందిస్తుందనడంలో సందేహం లేదు.

తెలంగాణ తల్లి ముద్దుబిడ్డలకు.. సంక్షేమ వెలుగులు

తెలంగాణ గడ్డపై మహిళా సాధికారతకు ప్రభుత్వం పెద్దపీట వేస్తోంది. ప్రతి అడుగులోనూ మహిళలకు అండగా నిలుస్తూ, వారి జీవితాల్లో వెలుగులు నింపుతున్న ముఖ్యమైన పథకాలు ఇవే..

మహాలక్ష్మి పథకం- ఉచిత బస్సు ప్రయాణం

తెలంగాణ మహిళలకు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన పథకం 'మహాలక్ష్మి'. ఈ పథకం ద్వారా రాష్ట్రంలోని మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లు టీఎస్‌ఆర్టీసీ పల్లె వెలుగు, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులలో రాష్ట్ర సరిహద్దుల వరకు ఉచితంగా ప్రయాణించవచ్చు. కేవలం తమ ఆధార్ కార్డును చూపించి 'జీరో టికెట్' పొందే సౌకర్యం కల్పించబడింది. దీనివల్ల ఉద్యోగాలకు వెళ్లే మహిళలు, కూలీ పనులకు వెళ్లే పేద మహిళలకు రవాణా ఖర్చుల భారం తప్పింది, తద్వారా వారు ఆర్థికంగా స్వయం సమృద్ధి సాధించడానికి ఈ పథకం ఊతాన్నిస్తోంది.

మహాలక్ష్మి గ్యాస్ సిలిండర్ పథకం (రూ.500 కే)

పేద మహిళల వంటగదిలో పొగ నుంచి విముక్తి కల్పించి, ఆరోగ్యవంతమైన వాతావరణం సృష్టించేందుకు ప్రభుత్వం రూ.500 లకే గ్యాస్ సిలిండర్ పథకాన్ని అమలు చేస్తోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు ఉండి, గ్యాస్ కనెక్షన్ కలిగిన అర్హులైన మహిళలు సిలిండర్ బుక్ చేసుకుంటే, ప్రభుత్వ రాయితీ నేరుగా వారి ఖాతాల్లోకి చేరుతుంది. పెరిగిన గ్యాస్ ధరల వేళ, ఈ పథకం పేద, మధ్యతరగతి మహిళల ఆర్థిక భారాన్ని గణనీయంగా తగ్గిస్తోంది.

ఇందిరా మహిళా శక్తి (ఎస్ఎచ్‌జి బలోపేతం)

రాష్ట్రంలోని స్వయం సహాయక సంఘాల మహిళలను వ్యాపారవేత్తలుగా మార్చడమే లక్ష్యంగా 'ఇందిరా మహిళా శక్తి' పథకాన్ని రూపొందించారు. రాబోయే ఐదేళ్లలో రూ.1 లక్ష కోట్ల బ్యాంక్ లింకేజీ రుణాలను అందించడం ద్వారా మహిళలను కోటీశ్వరులుగా తీర్చిదిద్దాలని ప్రభుత్వం సంకల్పించింది. దీని ద్వారా మహిళా సంఘాలకు సోలార్ ప్లాంట్ల నిర్వహణ, స్కూల్ యూనిఫాంల కుట్టు శిక్షణ, బస్సుల నిర్వహణ వంటి ఉపాధి మార్గాలు కల్పించబడతాయి. అంతేకాకుండా, సంఘం సభ్యులకు రూ.5 లక్షల ప్రమాద బీమా సౌకర్యం కూడా అందుబాటులో ఉంది.

కళ్యాణ లక్ష్మి / షాదీ ముబారక్

పేద కుటుంబాల్లో ఆడబిడ్డ పెళ్లి భారం కాకూడదనే ఉద్దేశంతో ప్రవేశపెట్టిన పథకం ఇది. 18 ఏళ్లు నిండిన యువతులు, పేద వర్గాలకు చెందిన కుటుంబాల పెళ్లిళ్ల కోసం ప్రభుత్వం రూ.1,00,116/- ఆర్థిక సహాయాన్ని అందిస్తోంది. కళ్యాణ లక్ష్మి (ఎస్సీ, ఎస్టీ, బిసి, ఈబిసి) షాదీ ముబారక్ (మైనారిటీ) పేరుతో అమలు చేస్తున్న ఈ పథకం, ఎంతో మంది తల్లిదండ్రులకు ఆత్మస్థైర్యాన్ని ఇస్తోంది. బాల్య వివాహాలను నిరోధించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.

కేసీఆర్ కిట్ & అమ్మ ఒడి వాహనం

ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో ప్రసవాలను ప్రోత్సహించడానికి, మాతా-శిశు మరణాలను తగ్గించడానికి 'కేసీఆర్ కిట్' పథకం అత్యుత్తమ ఫలితాలను ఇస్తోంది. ప్రసవం తర్వాత తల్లికి, బిడ్డకు అవసరమైన 16 రకాల వస్తువులతో కూడిన కిట్‌ను అందజేస్తారు. అలాగే ఆడబిడ్డ పుడితే రూ.13,000, మగబిడ్డ పుడితే రూ.12,000 ఆర్థిక సహాయం చేస్తారు. 'అమ్మ ఒడి' వాహనాల (102) ద్వారా గర్భిణీలను సురక్షితంగా ఆసుపత్రికి చేర్చి, ప్రసవం తర్వాత తిరిగి వారి ఇంటికి ఉచితంగా చేరుస్తున్నారు.

ఆరోగ్య లక్ష్మి పథకం

తల్లులు, శిశువులలో పోషకాహార లోపాన్ని నివారించడానికి అంగన్వాడీ కేంద్రాల ద్వారా 'ఆరోగ్య లక్ష్మి' పథకం అమలవుతోంది. గర్భిణీలు, బాలింతలు, ఆరు నెలల నుంచి ఆరేళ్ల లోపు పిల్లలకు ప్రతిరోజూ పౌష్టికాహారం, పాలు, గుడ్లు, ఇతర బలవర్ధకమైన ఆహారాన్ని ఈ పథకం కింద అందిస్తారు. ఇది ఆరోగ్యకరమైన సమాజాన్ని నిర్మించడంలో ఒక పునాదిలా పనిచేస్తోంది.

గృహ జ్యోతి పథకం

మహిళల పేరిట ఇంటి నిర్వహణ బాధ్యతలను సులభతరం చేసేందుకు 'గృహ జ్యోతి' పథకం ద్వారా 200 యూనిట్ల వరకు ఉచిత విద్యుత్తును ప్రభుత్వం అందిస్తోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు ఉన్న ప్రతి కుటుంబానికి చెందిన మహిళ పేరు మీద ఉన్న విద్యుత్ మీటర్లకు ఈ సౌకర్యం వర్తిస్తుంది. ఇది నెలవారీ కరెంటు బిల్లుల భారాన్ని తగ్గించి, పొదుపు చేసుకునేందుకు మహిళలకు సహాయపడుతుంది.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న ఈ పథకాలు మహిళలను సామాజికంగా, ఆర్థికంగా ఆరోగ్యపరంగా శక్తివంతులను చేస్తున్నాయి.ఇలా ప్రతీ రాష్ట్రం మహిళల భద్రతకు, ఉపాధికి కేంద్ర పథకాలతో పాటు వివిధ ప్రత్యేక పథకాలు అమలు చేస్తుంది.

నవశకానికి నాంది

మహిళా సాధికారత అనేది కేవలం ఒక నినాదం కాదు, అది ఒక దేశం యొక్క అభివృద్ధికి కొలమానం. కేంద్ర ప్రభుత్వం అందించే జాతీయ స్థాయి పథకాలు, తెలంగాణ ప్రభుత్వం అందిస్తున్న రాష్ట్ర స్థాయి సంక్షేమ పథకాలు కలిసి మహిళల జీవితాల్లో ఒక విప్లవాత్మక మార్పును తెచ్చాయి. పుట్టిన దగ్గరి నుండి, చదువు, వివాహం, ప్రసవం, ఆర్థికంగా తమ కాళ్లపై తాము నిలబడే వ్యాపార రంగం వరకు ప్రతి దశలోనూ ఈ పథకాలు ఒక రక్షణ కవచంలా నిలుస్తున్నాయి. ఈ పథకాల సద్వినియోగంతో మహిళలు కేవలం గడప దాటడమే కాకుండా, గగనమంత ఎత్తుకు ఎదిగి సమాజంలో గౌరవప్రదమైన స్థానాన్ని పొందుతున్నారు. ఈ ప్రస్థానం ఇలాగే కొనసాగితే, రాబోయే రోజుల్లో స్త్రీ శక్తి దేశానికి నిజమైన వెన్నెముకగా నిలిచి, భారతదేశాన్ని ప్రపంచ దేశాల ముందు గర్వంగా నిలబెడుతుందనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.