మనసుపై పట్టిన దయ్యం - 'అబ్సెసివ్ కంపల్సివ్ డిజార్డర్' (ఓసిడి)

ఇది విజయవాడకు చెందిన రమణి అనే 35 ఏళ్ల గృహిణి కథ. రమణి చాలా మంచి ఇల్లాలు, చక్కని ఉద్యోగం చేసే భర్త, ఇద్దరు పిల్లలు. బయటి నుంచి చూస్తే ఆమె జీవితం పరిపూర్ణంగా కనిపిస్తుంది. కానీ, గత ఐదేళ్లుగా ఆమె లోపల ఒక భయంకరమైన యుద్ధం జరుగుతోంది.

రమణికి దేవుడంటే చాలా భక్తి. ఒక శుక్రవారం ఉదయం, ఆమె నైవేద్యంగా పెట్టిన పాయసంలో ఎక్కడి నుంచో ఒక చిన్న నలుసు పడినట్లు ఆమెకు అనుమానం వచ్చింది. "ఆ నలుసు మురికి. దాని వల్ల దేవుడికి అపచారం జరిగింది. ఆ అపచారం వల్ల నా కుటుంబానికి ఏదైనా కీడు జరుగుతుందేమో!" అనే ఆలోచన ఆమె మనసును తొలిచేసింది. ఆ ఆలోచన ఎంత ప్రయత్నించినా పోలేదు. ఇది ఆమెకు బలవంతపు ఆలోచన (అబ్సెషన్) గా మారింది.

ఆ ఆలోచన నుంచి ఉపశమనం పొందడానికి, ఆ అపచారాన్ని తొలగించడానికి ఆమె పూజ గదిని, వంటగదిని, ఆఖరికి ఇంటి మొత్తాన్ని కనీసం 12 సార్లు శుభ్రం చేసింది. ప్రొద్దున్న 6 గంటలకు మొదలుపెట్టిన ఈ బలవంతపు పని (కంపల్షన్), రాత్రి 9 గంటల వరకు సాగింది. ఆ రోజు ఆమె పిల్లలను చూసుకోలేదు, భర్తకు భోజనం పెట్టలేదు. తర్వాతి రోజుల్లో ఈ లక్షణాలు మరింత పెరిగాయి.

ఆందోళన తగ్గించుకోవడానికి ఆమె మానసిక కర్మలు ప్రారంభించింది. చేతులు కడుక్కుంటే చాలు, అవి సరిగా శుభ్రం కాలేదేమోనని భయంతో, సరిగ్గా 10 సార్లు సబ్బు రాసి, ప్రతీసారి 60 సెకన్లు కడగాలి అనే నియమాన్ని పాటిస్తూ 50 సార్లకు పైగా కడుగుతుంది. ఈ అతిశుభ్రత కారణంగా ఆమె చేతులు బొబ్బలు వచ్చి, చర్మం చిట్లిపోయింది.

అంతేకాక, ఇంటి నుంచి బయలుదేరే ముందు, గ్యాస్ స్టవ్ నాబ్ సరిగ్గా 7 సార్లు తిరిగాయో లేదో, తలుపు లాక్ 5 సార్లు సరిగ్గా పడిందో లేదో లెక్కపెట్టుకుంటూ చూసేది. ఏ ఒక్కసారి అనుమానం వచ్చినా, కారు దిగి, ఇంటికి పరిగెత్తి మళ్లీ లెక్కపెట్టి మరీ సరిచూసుకునేది. ఈ అతిగా పరిశీలించే మనస్తత్వం కారణంగా ఆమె ప్రతిరోజూ కార్యాలయానికి ఆలస్యంగా వెళ్లేది. ఇంట్లోని వస్తువులు, రిమోట్‌లు, పేపర్లు అన్నీ ఒక ప్రత్యేకమైన వరుస క్రమంలో ఉండాలి అనే పట్టుదల కూడా ఆమెను వేధించేది. ఏ వస్తువు కొద్దిగా పక్కకు జరిగినా, వాటిని సరిగ్గా అమర్చే వరకు ఆమెకు తీవ్రమైన ఆందోళన కలిగేది.

"నేను ఈ కర్మలు చేయకపోతే, నా భర్తకు ప్రమాదం జరుగుతుంది" లేదా "నా పిల్లలకు ఏదైనా కీడు జరుగుతుంది" అనే బలమైన, అవాస్తవిక భయంతో ఆమె నిరంతరం ఉండేది. ఆమె నిత్యం వణికిపోతూ, తన జీవితంపై నియంత్రణ కోల్పోయింది. భర్త ఆమెను మానసిక వైద్య నిపుణుడి దగ్గరకు తీసుకెళ్లగా, ఆమె తీవ్రమైన ఓసీడీతో బాధపడుతున్నట్లు తేలింది. శుభ్రత పట్ల ప్రేమ కాదు, ఆమె మెదడులో జరిగిన ఒక రసాయన అసమతుల్యత వల్ల వస్తున్న భయంకరమైన బలవంతపు ఆలోచన అని నిపుణులు తెలిపారు.

ప్రపంచంలో ఎంతో మంది ప్రజలను నిశ్శబ్దంగా వేధించే మానసిక సమస్యల్లో అబ్సెసివ్ కంపల్సివ్ డిజార్డర్ (ఓసిడి) ఒకటి. ఇది కేవలం అతి శుభ్రత లేదా పిచ్చిపని మాత్రమే కాదు. ఇది ఒక వ్యక్తి ఆలోచనలు, నిర్ణయాలు, జీవనశైలిని పూర్తిగా శాసించే ఒక తీవ్రమైన న్యూరో-సైకియాట్రిక్ డిజార్డర్. బయటి ప్రపంచానికి నవ్వుతూ, సాధారణంగా కనిపించే వ్యక్తులు కూడా తమ అంతర్గత ప్రపంచంలో ఎంతటి భయంకరమైన మానసిక యుద్ధం చేస్తున్నారో ఈ వ్యాధి తెలియజేస్తుంది. ఎప్పుడూ వెంటాడే ఆలోచనలు, వాటి నుంచి ఉపశమనం పొందడానికి పదేపదే చేసే పనుల మధ్య చిక్కుకుని, తమ జీవితంలోని ప్రతి నిమిషాన్ని ఆందోళనతో జీవిస్తున్న వేలాది మంది ప్రజల ఆర్తనాదం ఈ వ్యాధి.

ఓసిడి అంటే ఏమిటి?

ఓసీడీ అనేది ఒక వ్యక్తిని తీవ్రమైన ఆందోళనలో ఉంచే ఒక మానసిక పరిస్థితి. ఇందులో ప్రధానంగా రెండు అంశాలు ఉంటాయి:

1. అబ్సెషన్స్

ఇవి ఒక వ్యక్తి మనసులోకి అనవసరంగా, ఇష్టం లేకపోయినా, పదే పదే వచ్చే ఆలోచనలు, ఊహలు లేదా భయాలు. ఈ ఆలోచనలు ఎంత ప్రయత్నించినా ఆపడం సాధ్యం కాదు, ఇవి వ్యక్తికి తీవ్రమైన ఆందోళనను కలిగిస్తాయి.

అబ్సెషన్స్ ఉదాహరణలు:

మురికి భయం: "నాకు మురికి అంటుకుంది, నాకు రోగాలు వస్తాయి" అనే ఆలోచనలు.

కీడు జరుగుతుందనే భయం: "నేను చేసిన చిన్న పొరపాటు వల్ల మా కుటుంబానికి పెను ప్రమాదం జరుగుతుంది" అనే బలమైన భయం.

క్రమబద్ధత: ఏదైనా కచ్చితంగా, వరుస క్రమంలో, సంపూర్ణంగా ఉండాలి అనే నిరంతర ఆలోచన.

2. కంపల్షన్స్

ఇవి అబ్సెషన్స్ వల్ల కలిగే భయం లేదా ఆందోళనను తాత్కాలికంగా తగ్గించుకోవడానికి వ్యక్తి పదేపదే చేసే పనులు లేదా కర్మలు. ఈ పనులు చేయడం వల్ల ఆందోళన తగ్గుతుందని వ్యక్తి నమ్ముతాడు.

కంపల్షన్స్ ఉదాహరణలు:

తనిఖీ చేయడం: గ్యాస్ స్టవ్, తలుపులు, విద్యుత్ స్విచ్‌లను పదేపదే లెక్కించి మరీ సరిచూడటం.

శుభ్రం చేయడం : చేతులు, వస్తువులు, శరీరాన్ని అవసరం లేకపోయినా ఎక్కువ సేపు శుభ్రం చేయడం.

మానసిక కర్మలు : చెడు జరగకుండా ఉండటానికి కొన్ని అంకెలను పదే పదే మనసులో లెక్కించడం లేదా కొన్ని పదాలను చెప్పడం.

ఓసీడీ ఒక చక్రం :

బలవంతపు ఆలోచన (అబ్సెషన్) → ఆందోళన → బలవంతపు పని (కంపల్షన్) → తాత్కాలిక ఉపశమనం → తిరిగి అబ్సెషన్ మొదలు.

లక్షణాలు ఎలా గుర్తించాలి?

ఓసిడి లక్షణాలు వ్యక్తిని బట్టి మారినప్పటికీ, ఈ కింది రకాలు తరచుగా కనిపిస్తాయి:

శుభ్రత, కాలుష్య భయం: మురికి, సూక్ష్మజీవులు లేదా అంటువ్యాధులు సోకుతాయనే తీవ్ర భయం. అందువల్ల, అవసరం లేకపోయినా అతిగా శుభ్రం చేయడం.

తనిఖీ చేసే లక్షణం: తాళాలు, వంటగ్యాస్, స్విచ్‌లు వంటి భద్రతా అంశాలను పదేపదే తనిఖీ చేయడం వల్ల సమయం వృథా కావడం.

క్రమబద్ధత, పరిపూర్ణత: వస్తువులను ఒక నిర్దిష్ట పద్ధతిలో, సంపూర్ణ సిమెట్రీ (సమరూపత) తో అమర్చడానికి ఎక్కువ సమయం వెచ్చించడం.

హానికరమైన ఆలోచనలు: మతపరమైన, లైంగికపరమైన లేదా ఇతరులకు హాని కలిగించే భయంకరమైన ఆలోచనలు మనసులోకి రావడం. ఈ ఆలోచనలు వారి వ్యక్తిత్వానికి పూర్తి విరుద్ధంగా ఉంటాయి.

నిర్ధారణ

ఒక వ్యక్తికి ఓసిడి ఉందా లేదా అని తెలుసుకోవడానికి నిపుణులు వారి లక్షణాల తీవ్రతను, రోజువారీ జీవితంపై దాని ప్రభావాన్ని పరిశీలిస్తారు. బలవంతపు ఆలోచనలు, పనుల కోసం వ్యక్తి రోజుకు కనీసం ఒక గంట కంటే ఎక్కువ సమయం వృథా చేస్తున్నారా లేదా వారి జీవితం తీవ్రంగా ప్రభావితం అవుతుందా అనే అంశాల ఆధారంగా డీఎస్ఎమ్-5 మార్గదర్శకాల ప్రకారం నిర్ధారణ చేస్తారు.

కారణాలు

ఓసిడి అనేది ఒకే ఒక్క కారణం వల్ల వచ్చేది కాదు. ఇది ఈ కింది అంశాల సంక్లిష్ట కలయిక:

1. జీవపరమైన అంశాలు

• సెరొటోనిన్ లోపం: మెదడులోని రసాయన సందేశాలు (న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్లు) సరిగా పనిచేయకపోవడం వల్ల ఓసిడి వస్తుందని శాస్త్రవేత్తలు నమ్ముతున్నారు. ముఖ్యంగా, సెరొటోనిన్ అనే రసాయనం ఆలోచనలు, ఆందోళన, మానసిక స్థితిని నియంత్రించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. దీని స్థాయిలో తేడా వస్తే ఓసిడి లక్షణాలు పెరుగుతాయి.

• జెనెటిక్ ఫ్యాక్టర్స్ : కుటుంబంలో ఎవరికైనా ఓసిడి ఉంటే, ఆ వ్యక్తికి కూడా ఓసిడి వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ వ్యాధి జన్యుపరంగా సంక్రమించే అవకాశం ఉంది.

• మెదడు నిర్మాణంలో మార్పులు: ఓసిడి ఉన్నవారి మెదడులోని కొన్ని ప్రాంతాలు (ముఖ్యంగా ప్రవర్తన, నిర్ణయాలను నియంత్రించే భాగాలు) సాధారణ వ్యక్తుల కంటే భిన్నంగా పనిచేస్తాయని అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి.

2. మానసిక అంశాలు

• అపాయాన్ని అతిగా అంచనా వేయడం: ఓసిడి ఉన్నవారు తమ ఆలోచనల వల్ల లేదా చిన్న పొరపాటు వల్ల కలిగే నష్టాన్ని అతిగా ఊహించుకుంటారు.

• తప్పుగా నేర్చుకున్న ప్రవర్తన: ఆందోళన కలిగినప్పుడు, బలవంతపు పని (కంపల్షన్) చేయడం ద్వారా తాత్కాలిక ఉపశమనం లభిస్తుందని మెదడు 'నేర్చుకుంటుంది'. ఈ విధంగా, బలవంతపు పని ఒక అలవాటుగా మారిపోతుంది.

3. సామాజిక అంశాలు

• తీవ్ర ఒత్తిడి, గాయాలు: జీవితంలో సంభవించిన ఏదైనా తీవ్ర ఒత్తిడితో కూడిన సంఘటన, లేదా చిన్ననాటి గాయాలు తర్వాత ఓసిడి లక్షణాలు మొదలవ్వచ్చు లేదా తీవ్రమవ్వచ్చు.

• బాల్యపు అంటువ్యాధులు: అరుదుగా, బాల్యంలో కొన్ని రకాల అంటువ్యాధులు మెదడును ప్రభావితం చేయడం వల్ల పిల్లలలో ఓసిడి లక్షణాలు అకస్మాత్తుగా మొదలవ్వచ్చు.

ఓసిడి చికిత్స మార్గాలు

ఓసిడి ని పూర్తిగా నయం చేయడం కష్టమైనప్పటికీ, సరైన చికిత్సతో లక్షణాలను సమర్థవంతంగా నియంత్రించవచ్చు, సాధారణ జీవితం గడపవచ్చు.

1. మానసిక చికిత్స

• కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ : ఇది ఓసిడి కి అత్యంత సమర్థవంతమైన చికిత్సగా పరిగణించబడుతుంది. ఇందులో రోగి యొక్క తప్పు ఆలోచనా విధానాలను గుర్తించి, వాటిని మార్చేలా సహాయం చేస్తారు.

• ఎక్స్‌పోజర్ అండ్ రెస్పాన్స్ ప్రివెన్షన్ : ఇది సీబీటీలో అత్యంత కీలకమైన భాగం, ఓసిడి కి గోల్డ్ స్టాండర్డ్ చికిత్స. ఇందులో నిపుణులు రోగిని తమ భయానికి కారణమయ్యే పరిస్థితికి ఎక్స్‌పోజ్ (గురిచేసి) చేస్తారు. ఆందోళన కలిగినా, దానికి ప్రతిస్పందనగా బలవంతపు పని (కంపల్షన్) చేయకుండా నిరోధించడం నేర్పుతారు. ఈ విధంగా, భయం, ఆందోళన నెమ్మదిగా తగ్గుతాయని మెదడు తెలుసుకుంటుంది.

2. మందులు

• ఎస్.ఎస్.ఆర్.ఐలు: సెరొటోనిన్ స్థాయిలను పెంచే మందులు ఓసిడి చికిత్సకు ఉపయోగిస్తారు. ఇవి బలవంతపు ఆలోచనల యొక్క తీవ్రతను, ఆందోళనను తగ్గిస్తాయి. ఈ మందులను మానసిక వైద్యులు (సైకియాట్రిస్ట్) మాత్రమే సూచిస్తారు. థెరపీతో పాటు ఈ మందులు వాడితే మెరుగైన ఫలితాలు ఉంటాయి.

అవగాహనే ఆయుధం, భయాన్ని వీడాలి

ఓసిడి అనేది ఒక బలహీనత కాదు, అది మెదడుకు వచ్చిన ఒక వ్యాధి. దురదృష్టవశాత్తు, మన సమాజంలో మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలను సామాజిక(సోషల్) స్టిగ్మా (కళంకం)గా చూస్తారు. 'ఇదంతా నీ పిచ్చి', 'దెయ్యం పట్టింది', 'మనసులోంచి తీసేయ్' వంటి మాటలు బాధితులను మరింత కృంగదీస్తాయి. ఈ వైఖరి మారాలి.

ఓసిడి తో బాధపడుతున్న వ్యక్తికి కావలసింది దండన కాదు, సహాయం, సానుభూతి.

మీరు లేదా మీకు తెలిసిన ఎవరైనా ఈ లక్షణాలతో బాధపడుతుంటే:

భయపడకండి: ఇది నియంత్రణలోకి తెచ్చుకోదగిన వ్యాధి అని గుర్తించండి.

నిపుణుడిని సంప్రదించండి: ధైర్యంగా మానసిక వైద్యులు లేదా థెరపిస్ట్‌లను కలవండి.

చికిత్సకు వెనుకాడకండి: ఈఆర్‌పీ మందుల ద్వారా లక్షణాల తీవ్రతను సమర్థవంతంగా తగ్గించుకోవచ్చు.

మానసిక ఆరోగ్యం కూడా శారీరక ఆరోగ్యం లాంటిదే. దానికి సరైన చికిత్స అవసరం. ఓసిడి పై అవగాహన పెంచి, మన చుట్టూ ఉన్న వారికి సహాయం అందిద్దాం, తద్వారా వారు తమ జీవితాన్ని ఆందోళన రహితంగా జీవించేలా ప్రోత్సహిద్దాం!