మధ్యప్రాచ్యంలో ముదురుతున్న యుద్ధం: ఇజ్రాయెల్పై యెమెన్ తొలి క్షిపణి దాడి
మధ్యప్రాచ్యంలో కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలు శనివారం తెల్లవారుజామున మరో ప్రమాదకరమైన మలుపు తిరిగాయి. యెమెన్ నుండి తమ దేశంపైకి మొదటిసారిగా ఒక క్షిపణి దూసుకువచ్చిందని ఇజ్రాయెల్ సైన్యం అధికారికంగా ప్రకటించింది. ఇప్పటివరకు హౌతీ తిరుగుబాటుదారులు కేవలం డ్రోన్లతోనే దాడులు చేయగా, నేరుగా క్షిపణిని ప్రయోగించడం ఇదే మొదటిసారి. ఈ పరిణామం యుద్ధం కేవలం ఇజ్రాయెల్-ఇరాన్ మధ్యే కాకుండా, ప్రాంతీయంగా ఇతర దేశాలకు వేగంగా విస్తరిస్తోందని స్పష్టం చేస్తోంది. ఇజ్రాయెల్ రక్షణ వ్యవస్థలు ఈ క్షిపణిని గుర్తించి అప్రమత్తమయ్యాయి.
అణు పరిశోధనా కేంద్రం లక్ష్యంగా దాడులు
శుక్రవారం రాత్రి నుండి శనివారం ఉదయం వరకు ఇజ్రాయెల్లోని బీర్ షెబా నగరంలోని ప్రధాన అణు పరిశోధనా కేంద్రం సమీపంలో వరుసగా మూడుసార్లు ప్రమాద హెచ్చరిక సైరన్లు మోగాయి. ఇరాన్, లెబనాన్కు చెందిన హిజ్బుల్లా గ్రూపులు రాత్రంతా ఇజ్రాయెల్పై దాడులు కొనసాగించాయి. ముఖ్యంగా అణు కేంద్రం ఉన్న ప్రాంతాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవడం అంతర్జాతీయ సమాజంలో తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తోంది. గత వారాంతంలో కూడా ఇవే ప్రాంతాలపై ఇరాన్ దాడులు చేయడంతో డజన్ల కొద్దీ ప్రజలు గాయపడిన సంగతి తెలిసిందే.
రంగంలోకి హౌతీ తిరుగుబాటుదారులు
యెమెన్ రాజధాని సనాను 2014 నుండి తమ ఆధీనంలో ఉంచుకున్న హౌతీలు, ఇరాన్ మద్దతుతో నడుస్తున్న బలమైన సాయుధ ముఠా. ఇన్నాళ్లూ వీరు సౌదీ అరేబియాతో ఉన్న కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం కారణంగా ఈ యుద్ధానికి దూరంగా ఉన్నారు. అయితే, తాజాగా ఇరాన్ విదేశాంగ విధానానికి మద్దతుగా తాము కూడా యుద్ధంలో నేరుగా పాల్గొంటామని వారు ప్రకటించారు. "మా వేళ్లు ట్రిగ్గర్పైనే ఉన్నాయి" అని హౌతీ ప్రతినిధి బ్రిగేడియర్ జనరల్ యాహ్యా సారీ హెచ్చరించారు. ఇరాన్పై ఇజ్రాయెల్ దాడులు పెంచితే తాము నేరుగా సైనిక జోక్యం చేసుకుంటామని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
మరోవైపు, ఇజ్రాయెల్ తన హెచ్చరికలను అమలు చేస్తూ శుక్రవారం ఇరాన్ లోపల ఉన్న కీలక అణు కేంద్రాలపై దాడులు నిర్వహించింది. అరాక్లోని 'షాహిద్ ఖొందాబ్' హెవీ వాటర్ కాంప్లెక్స్, యాజ్ద్ ప్రావిన్స్లోని 'అర్దాకాన్' ఎల్లోకేక్ ఉత్పత్తి కర్మాగారాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నట్లు ఇరాన్ అణుశక్తి సంస్థ ధృవీకరించింది. ఈ దాడుల వల్ల ప్రాణనష్టం జరగలేదని, రేడియోధార్మికత వ్యాపించే ప్రమాదం లేదని ఇరాన్ ప్రకటించినప్పటికీ, ఇజ్రాయెల్ మాత్రం ఇరాన్ అణు కార్యక్రమానికి ఇది పెద్ద దెబ్బ అని పేర్కొంది.
ఎర్ర సముద్రంపై ప్రభావం
ఈ యుద్ధం కారణంగా ప్రపంచ వాణిజ్యానికి కీలకమైన ఎర్ర సముద్రం మార్గంలో నౌకాయానం అతలాకుతలమైంది. ఏటా సుమారు 1 ట్రిలియన్ డాలర్ల విలువైన వస్తువులు ఈ మార్గం గుండా వెళ్తుంటాయి. గతంలో హౌతీలు 100కు పైగా వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు చేసి, రెండు నౌకలను ముంచేయడమే కాకుండా నలుగురు నావికులను చంపారు. ఇప్పుడు మళ్లీ వారు యుద్ధంలోకి రావడంతో గ్లోబల్ షిప్పింగ్ రంగం వణికిపోతోంది. ఇప్పటికే హార్ముజ్ జలసంధిపై ఇరాన్ పట్టు బిగించడంతో చమురు, సహజ వాయువు సరఫరాకు తీవ్ర అంతరాయం ఏర్పడింది.
అమెరికా స్థావరాలపై దాడులు - గాయపడిన సైనికులు
సౌదీ అరేబియాలోని 'ప్రిన్స్ సుల్తాన్' ఎయిర్ బేస్పై ఇరాన్ జరిపిన దాడిలో సుమారు 10 మంది అమెరికన్ సైనికులు గాయపడ్డారు. వీరిలో ఇద్దరి పరిస్థితి విషమంగా ఉన్నట్లు సమాచారం. ఈ దాడిలో అమెరికాకు చెందిన పలు రీఫ్యూయలింగ్ విమానాలు కూడా దెబ్బతిన్నాయి. తన సైనికులపై దాడులు జరగడంతో అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ తీవ్రంగా స్పందించారు. ఇరాన్ వెంటనే తన వైఖరి మార్చుకోకపోతే కఠిన చర్యలు తప్పవని హెచ్చరించారు.
ట్రంప్ దౌత్య ప్రయత్నాలు - అబ్రహం ఒప్పందాలు
అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ మయామిలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో మాట్లాడుతూ, ఇజ్రాయెల్, సౌదీ అరేబియా మధ్య సంబంధాలను సాధారణీకరించాలని మళ్లీ పిలుపునిచ్చారు. 'అబ్రహం ఒప్పందాల' ద్వారా మధ్యప్రాచ్యంలో శాంతి తీసుకురావాలని ఆయన ప్రయత్నిస్తున్నారు. అయితే, పాలస్తీనాకు ప్రత్యేక దేశం హోదా ఇచ్చే వరకు ఇజ్రాయెల్తో సంబంధాలు పెట్టుకోబోమని సౌదీ అరేబియా స్పష్టం చేస్తోంది. ఇరాన్ ముప్పును ఎదుర్కోవాలంటే ఈ రెండు దేశాలు కలవడం తప్పనిసరి అని ట్రంప్ భావిస్తున్నారు.
మరోవైపు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎరువుల వాణిజ్యంలో మూడో వంతు, చమురు రవాణాలో ఐదో వంతు హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారానే జరుగుతుంది. ఇరాన్ ఈ మార్గాన్ని మూసివేయడంతో కేవలం చమురు ధరలే కాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆహార భద్రతకు కూడా ముప్పు ఏర్పడింది. ఎరువుల తయారీకి అవసరమైన ముడి పదార్థాల సరఫరా నిలిచిపోవడంతో వ్యవసాయ రంగం సంక్షోభంలో పడే అవకాశం ఉంది. ఐక్యరాజ్యసమితి విజ్ఞప్తి మేరకు కేవలం మానవతా సాయం, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను అనుమతించేందుకు ఇరాన్ అంగీకరించడం స్వల్ప ఊరటనిచ్చే అంశం.
యుద్ధం తీవ్రతరం కావడంతో అమెరికా స్టాక్ మార్కెట్లు భారీగా పతనమయ్యాయి. ఎస్ అండ్ పి 500, నాస్డాక్, డౌ జోన్స్ వరుసగా ఐదవ వారం కూడా నష్టాల్లో ముగిశాయి. మరోవైపు చమురు ధరలు ఆకాశాన్నంటుతున్నాయి. అమెరికాలో గ్యాసోలిన్ ధర గ్యాలన్కు 4 డాలర్లకు చేరువలో ఉంది. దీనివల్ల సామాన్యులపై భారం పడుతుండటంతో ఫెడరల్ గ్యాస్ ట్యాక్స్ను రద్దు చేయాలనే డిమాండ్లు వినిపిస్తున్నాయి. ఏప్రిల్ 6 లోపు ఇరాన్ జలసంధిని తెరవకపోతే వారి ఇంధన ప్లాంట్లపై దాడులు చేస్తామని ట్రంప్ అల్టిమేటం జారీ చేశారు.
టెల్ అవీవ్లో విధ్వంసం
శుక్రవారం రాత్రి ఇరాన్ ప్రయోగించిన క్షిపణుల దాడిలో టెల్ అవీవ్లో 52 ఏళ్ల వ్యక్తి మరణించాడు. నగరంలోని 11 వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో క్షిపణులు పడి పేలుళ్లు సంభవించాయి. దీనికి ప్రతికారంగా ఇజ్రాయెల్ రక్షణ మంత్రి ఇజ్రాయెల్ కాట్జ్ స్పందిస్తూ, "ఈ యుద్ధ నేరానికి ఇరాన్ భారీ మూల్యం చెల్లించుకోక తప్పదు" అని హెచ్చరించారు. టెహ్రాన్ నడిబొడ్డున ఉన్న క్షిపణి తయారీ కేంద్రాలు, పశ్చిమ ఇరాన్లోని లాంచర్ల పై ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడులు చేసింది.
ఈ యుద్ధ ప్రభావం కేవలం ఇజ్రాయెల్, ఇరాన్లకే పరిమితం కాలేదు. సౌదీ అరేబియా రాజధాని రియాద్పైకి వచ్చిన క్షిపణులను అక్కడి సైన్యం కూల్చివేసింది. లెబనాన్లో ఇద్దరు వ్యక్తులు మరణించారు. కువైట్లోని కీలక ఓడరేవులు కూడా దాడులకు గురయ్యాయి. విశేషమేమిటంటే, చైనా యొక్క 'బెల్ట్ అండ్ రోడ్' చొరవలో భాగంగా నిర్మిస్తున్న ముబారక్ అల్ కబీర్ పోర్ట్ కూడా దెబ్బతింది. చైనాకు ఇరాన్ చమురు సరఫరా చేస్తున్నప్పటికీ, వారి ప్రాజెక్టులపై దాడులు జరగడం గమనార్హం.
పరిస్థితిని అదుపు చేసేందుకు అమెరికా సుమారు 2,500 మంది మెరైన్లను, 82వ ఎయిర్బోర్న్ డివిజన్కు చెందిన 1,000 మంది పారాట్రూపర్లను మధ్యప్రాచ్యానికి పంపింది. శత్రువుల ప్రాంతాల్లోకి చొచ్చుకుపోయి కీలక స్థావరాలను స్వాధీనం చేసుకోవడంలో వీరు నిపుణులు. అయితే, అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో మాట్లాడుతూ, క్షేత్రస్థాయిలో సైనికులను దింపకుండానే తాము లక్ష్యాలను సాధించగలమని, కేవలం అత్యవసర పరిస్థితులను ఎదుర్కోవడానికే ఈ బలగాలను పంపినట్లు తెలిపారు.
పెను మానవతా సంక్షోభం
యుద్ధం కారణంగా ఇరాన్లో సుమారు 82,000 భవనాలు, ఆసుపత్రులు, ఇళ్లు ధ్వంసమయ్యాయి. దాదాపు 1.8 లక్షల మంది నిరాశ్రయులయ్యారు. యుద్ధం ఇలాగే కొనసాగితే లక్షలాది మంది ప్రజలు శరణార్థులుగా ఇతర దేశాలకు వలస వెళ్లాల్సి వస్తుందని నార్వేజియన్ రెఫ్యూజీ కౌన్సిల్ ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. ఇది ఇప్పటికే ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్న పొరుగు దేశాలపై తీవ్ర భారాన్ని మోపుతుందని అంతర్జాతీయ సంస్థలు హెచ్చరిస్తున్నాయి.
ఈ యుద్ధంలో ఇప్పటివరకు ఇరాన్లో 1,900 మందికి పైగా, లెబనాన్లో 1,100 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఇజ్రాయెల్లో 19 మంది పౌరులు, లెబనాన్ సరిహద్దులో నలుగురు సైనికులు మరణించారు. అమెరికాకు చెందిన 13 మంది సైనికులు ప్రాణాలు కోల్పోగా, ఇరాక్ భద్రతా దళాల్లో 80 మంది మరణించారు. గల్ఫ్ దేశాలు, వెస్ట్ బ్యాంక్లో కూడా ప్రాణనష్టం సంభవించింది. ఇది ఆధునిక కాలంలో మధ్యప్రాచ్యంలో జరుగుతున్న అత్యంత రక్తపాత యుద్ధంగా మారుతోంది.
ప్రస్తుతానికి దౌత్యపరమైన చర్చలు విఫలమవుతున్నాయి. పాకిస్తాన్, టర్కీ వంటి దేశాలు అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య మధ్యవర్తిత్వం వహించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ, ఇరు దేశాలు పట్టువీడటం లేదు. అమెరికా పెట్టిన 15 డిమాండ్ల జాబితాను ఇరాన్ తిరస్కరించింది. ఏప్రిల్ 6 గడువు సమీపిస్తుండటంతో, రాబోయే రోజుల్లో యుద్ధం మరింత తీవ్ర రూపం దాల్చే అవకాశం కనిపిస్తోంది. గ్లోబల్ మార్కెట్ ఇన్వెస్టర్లతో పాటు సాధారణ ప్రజానీకం ఈ ఉద్రిక్తతలు ఎప్పుడు తగ్గుతాయా అని ఆందోళనతో ఎదురుచూస్తున్నారు.