మతమార్పిడి – షెడ్యూల్డ్ కుల హోదా: నేటి సుప్రీంకోర్టు తీర్పు

ఈ రోజు సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన చారిత్రాత్మక తీర్పులో షెడ్యూల్డ్ కులానికి చెందిన వ్యక్తి హిందూ, సిక్కు లేదా బౌద్ధ మతాలను విడిచి ఇతర మతాలలోకి మారితే అతనికి లేదా ఆమెకు షెడ్యూల్డ్ కుల హోదా కొనసాగదని చెప్పింది. ముఖ్యంగా క్రైస్తవం లేదా ఇస్లాం వంటి మతాలకు మారిన వ్యక్తులు షెడ్యూల్డ్ కుల రిజర్వేషన్లు లేదా ఎస్సీ/ఎస్టీ అట్రాసిటీ చట్టం కింద రక్షణ కోరలేరని కోర్టు చెప్పింది. ఈ తీర్పు కొత్తగా చట్టాన్ని సృష్టించలేదు; అయితే రాజ్యాంగంలోని 1950 షెడ్యూల్డ్ కులాల ఆర్డర్‌లో ఉన్న నిబంధనలను మరోసారి పునరుద్ఘాటించింది. అయినప్పటికీ ఇది భారతదేశంలో మతమార్పిడి, కులవ్యవస్థ, సామాజిక న్యాయం మధ్య ఉన్న సంక్లిష్ట సంబంధాలపై మళ్లీ చర్చను రేకెత్తించింది.

భారతదేశ చరిత్రలో “అంటరానితనం” అనే సామాజిక దుష్ప్రభావం శతాబ్దాలుగా కొనసాగింది. కొన్ని వర్గాల ప్రజలను తక్కువగా చూడటం, వారిని దేవాలయాల్లోకి అనుమతించకపోవడం, వారి నివాసాలను గ్రామాల అంచుల్లోనే పరిమితం చేయడం, తాగునీటి బావులు వాడనివ్వకపోవడం వంటి ఎన్నో అన్యాయాలు జరిగాయి. ఈ వ్యవస్థ వల్ల కోట్లాది మంది మానవ గౌరవాన్ని కోల్పోయి సామాజికంగా, ఆర్థికంగా వెనుకబడ్డారు. విద్య, ఉద్యోగాలు, ఆస్తి సేకరణ వంటి అవకాశాలు దాదాపు లేకుండా పోయాయి. భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ కాలంలోనే ఈ సమస్యను సామాజిక సంస్కరణకారులు తీవ్రంగా ప్రస్తావించారు.

ఈ నేపథ్యంలోనే స్వాతంత్ర్యం తర్వాత భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ప్రత్యేక రక్షణ చర్యలను అవసరమని భావించారు. డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ వంటి నాయకులు అంటరానితనాన్ని పూర్తిగా నిర్మూలించాలంటే కేవలం నైతిక బోధనలు సరిపోవని, చట్టపరమైన రక్షణలు అవసరమని వాదించారు. అందుకే రాజ్యాంగంలో అంటరానితనాన్ని నిషేధించే ఆర్టికల్ 17, అలాగే విద్యా మరియు ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్ల రూపంలో ప్రత్యేక అవకాశాలు కల్పించే విధానాలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఈ చర్యల లక్ష్యం సమాజంలో శతాబ్దాలుగా నలిగిపోయిన వర్గాలను ప్రధాన ప్రవాహంలోకి తీసుకురావడం.

ఈ నేపథ్యంతోనే 1950లో “కాన్స్టిట్యూషన్ (షెడ్యూల్డ్ కాస్ట్స్) ఆర్డర్” జారీ చేయబడింది. ఈ ఆర్డర్ ప్రకారం హిందూ మతంలో ఉన్న కొన్ని కులాలను మాత్రమే షెడ్యూల్డ్ కులాలుగా గుర్తించారు. కారణం ఏమిటంటే అంటరానితనం అనే సామాజిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా హిందూ సమాజ నిర్మాణంలోనే ఏర్పడిందని అప్పటి పాలకులు భావించారు. తరువాత 1956లో సిక్కు మతాన్ని, 1990లో బౌద్ధ మతాన్ని కూడా ఇందులో చేర్చారు. కానీ క్రైస్తవం లేదా ఇస్లాం వంటి ఇతర మతాలను ఇందులో చేర్చలేదు. ఆ ఆర్డర్‌లోని మూడో పేరాగ్రాఫ్ ప్రకారం హిందూ, సిక్కు లేదా బౌద్ధ మతాలను అనుసరించని వ్యక్తిని షెడ్యూల్డ్ కులంగా పరిగణించలేమని స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది.

కాలక్రమంలో ఈ నిబంధనపై పలు న్యాయపోరాటాలు జరిగాయి. 1985లో వచ్చిన సూసాయి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసు ఈ విషయంలో కీలకమైన తీర్పుగా నిలిచింది. క్రైస్తవ మతంలోకి మారిన దళితులకు కూడా షెడ్యూల్డ్ కుల రిజర్వేషన్లు ఇవ్వాలని పిటిషనర్ వాదించారు. అయితే సుప్రీంకోర్టు ఈ వాదనను తిరస్కరించింది. రాజ్యాంగంలోని 1950 ఆర్డర్‌ను మార్చే అధికారం కోర్టులకు లేదని, అది పార్లమెంటుకు మాత్రమే ఉందని స్పష్టం చేసింది. అంతేకాకుండా మతమార్పిడి జరిగితే సామాజిక పరిస్థితులు మారుతాయని భావన అప్పటి చట్టసృష్టిలో ఉందని కూడా కోర్టు పేర్కొంది.

ఇంకో ముఖ్యమైన తీర్పు కైలాష్ సోన్కర్ వర్సెస్ మాయాదేవి (1984) కేసులో వచ్చింది. ఇందులో ఒక వ్యక్తి ఇతర మతానికి మారి తర్వాత తిరిగి హిందూమతంలోకి వచ్చినప్పుడు అతనికి షెడ్యూల్డ్ కుల హోదా తిరిగి వస్తుందా అనే ప్రశ్న ఎదురైంది. సుప్రీంకోర్టు ఈ సందర్భంలో ఒక ముఖ్యమైన సూత్రాన్ని వెల్లడించింది: ఒక వ్యక్తి తిరిగి హిందూ సమాజంలోకి చేరి, ఆ సమాజం అతన్ని స్వీకరిస్తే అతని పూర్వపు కుల హోదా పునరుద్ధరించబడవచ్చు. అంటే మతమార్పిడి వల్ల హోదా కోల్పోయినా, తిరిగి చేరితే కొన్ని పరిస్థితుల్లో అది పునరుద్ధరించవచ్చని కోర్టు తెలిపింది.

ఇటీవల సంవత్సరాల్లో కూడా పలు హైకోర్టులు ఇదే సూత్రాన్ని అనుసరించాయి. ఉదాహరణకు మద్రాస్ హైకోర్టు ఒక కేసులో క్రైస్తవ మతాన్ని అనుసరించే వ్యక్తి ఎస్సీ రిజర్వేషన్ స్థానానికి పోటీ చేయడం రాజ్యాంగాన్ని మోసం చేయడమేనని వ్యాఖ్యానించింది. ఇలాంటి తీర్పులు అన్నీ ఒకే దిశగా సూచిస్తున్నాయి: ప్రస్తుతం ఉన్న చట్టాల ప్రకారం షెడ్యూల్డ్ కుల హోదా మతంతో అనుసంధానమై ఉంది.

అయితే ఈ అంశంపై దేశంలో విభిన్న అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. షెడ్యూల్డ్ కుల హోదాను క్రైస్తవ లేదా ముస్లిం దళితులకు కూడా ఇవ్వాలని కోరేవారు ఒక ముఖ్యమైన వాదనను ముందుకు తెస్తున్నారు. వారి అభిప్రాయం ప్రకారం కులవ్యవస్థ కేవలం మతంతో మాత్రమే సంబంధం కలిగినది కాదు; అది సామాజిక నిర్మాణంలో లోతుగా స్థిరపడిపోయింది. అందువల్ల మతం మారినా సామాజిక వివక్ష కొనసాగుతుందని వారు చెబుతున్నారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో క్రైస్తవ సమాజంలో కూడా కుల ఆధారిత విభజనలు ఉన్నాయని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయని వారు పేర్కొంటున్నారు. ఈ కారణాల వల్ల రిజర్వేషన్లు మతానికి కాకుండా సామాజిక వెనుకబాటుతనానికి అనుసంధానమై ఉండాలని వారు వాదిస్తున్నారు.

మరోవైపు ఈ డిమాండ్‌కు వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు కూడా బలమైన వాదనలు చేస్తున్నారు. షెడ్యూల్డ్ కుల రిజర్వేషన్లు అసలు ఉద్దేశ్యం అంటరానితనం అనే ప్రత్యేక సామాజిక సమస్యను పరిష్కరించడం అని వారు చెబుతున్నారు. ఈ సమస్య ప్రధానంగా హిందూ సమాజ నిర్మాణంలోనే ఉద్భవించింది. ఇస్లాం మరియు క్రైస్తవం వంటి మతాలు సిద్ధాంతపరంగా కులవ్యవస్థను అంగీకరించవు. కాబట్టి ఆ మతాలకు మారిన తర్వాత కూడా అదే హోదాను కొనసాగించడం రాజ్యాంగ ఉద్దేశ్యానికి విరుద్ధమని వారు వాదిస్తున్నారు. అంతేకాకుండా రిజర్వేషన్ల పరిధిని విస్తరించడం వల్ల ఇప్పటికే ఉన్న షెడ్యూల్డ్ కులాల వాటా తగ్గే ప్రమాదం ఉందని కూడా వారు చెబుతున్నారు.

ఈ వివాదాన్ని పరిశీలించేందుకు గతంలో కొన్ని కమిషన్లు కూడా ఏర్పాటయ్యాయి. రంగనాథ మిశ్రా కమిషన్ వంటి సంస్థలు దళిత క్రైస్తవులు మరియు ముస్లింలకు కూడా షెడ్యూల్డ్ కుల హోదా ఇవ్వాలని సిఫారసు చేశాయి. అయితే ఈ సిఫారసులు అమలులోకి రాలేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వం కూడా ఈ అంశంపై మరింత అధ్యయనం అవసరమని చెప్పి పలు కమిటీలను ఏర్పాటు చేసింది. దీనివల్ల ఈ విషయం ఇంకా పూర్తిగా పరిష్కారానికి రాలేదు.

ఇలాంటి నేపథ్యంలో నేటి సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ప్రస్తుత చట్టవ్యవస్థను మరోసారి స్పష్టంగా గుర్తు చేసింది. కోర్టు పేర్కొన్నది ఏమిటంటే – షెడ్యూల్డ్ కుల హోదా ఇవ్వడం లేదా దాని పరిధిని విస్తరించడం ఒక పాలసీ నిర్ణయం, అది పార్లమెంట్ పరిధిలోకి వస్తుంది. న్యాయస్థానాలు చట్టాన్ని అమలు చేయగలవు కానీ కొత్త కేటగిరీలను సృష్టించలేవు. అందువల్ల ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న 1950 ఆర్డర్‌ను అనుసరించడం తప్ప మరో మార్గం లేదని కోర్టు చెప్పింది.

ఈ తీర్పును విశ్లేషించినప్పుడు ఒక ముఖ్యమైన అంశం స్పష్టమవుతుంది. భారత రాజ్యాంగం సామాజిక న్యాయం కోసం ప్రత్యేక రక్షణలు కల్పించింది. కానీ ఆ రక్షణలు ఒక నిర్దిష్ట చారిత్రక అన్యాయాన్ని సరిదిద్దడానికే రూపొందించబడ్డాయి. వాటి పరిధిని విస్తరించడం లేదా మార్చడం అనేది ప్రజాస్వామ్య విధానాల ద్వారా జరిగే రాజకీయ నిర్ణయం కావాలి. న్యాయస్థానాలు చట్టం ఇచ్చిన పరిధిలోనే పనిచేయాలి.

మొత్తంగా చూస్తే నేటి సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఒక ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ సూత్రాన్ని మరోసారి గుర్తు చేసింది: చట్టం ఎలా ఉందో అలా అమలు చేయడం న్యాయస్థానాల బాధ్యత. షెడ్యూల్డ్ కుల హోదా మతంతో అనుసంధానమై ఉందనే ప్రస్తుత నిబంధనను కోర్టు కచ్చితంగా అమలు చేసింది. భవిష్యత్తులో సమాజం లేదా పార్లమెంట్ వేరే విధంగా నిర్ణయిస్తే అది వేరే విషయం. కానీ ప్రస్తుతం ఉన్న చట్టం ప్రకారం ఈ తీర్పు రాజ్యాంగ ఆత్మకు అనుగుణంగానే ఉందని చెప్పాలి. సామాజిక న్యాయం లక్ష్యాన్ని కాపాడుతూ చట్టపరమైన స్పష్టతను నిలబెట్టిన ఈ తీర్పు భారత న్యాయవ్యవస్థ యొక్క సమతుల్య దృష్టిని ప్రతిబింబిస్తుంది.