మంచు తెరల వెనుక మౌన రాగం: చిక్కుల ముగ్గులో చిలకల పలుకులు

పచ్చని పొలాల మధ్య నుండి పలకరించే పల్లేరు పూవులా... తెల్లవారుజామునే ముంగిలిని ముద్దాడే గొబ్బెమ్మలా... సంక్రాంతి మళ్ళీ వచ్చేసింది. కానీ ఈసారి వచ్చే పండుగ మునుపటిలా కేవలం సంబరంగా మాత్రమే లేదు. ఒక నిగూఢమైన అంతర్మథనంగా అనిపిస్తోంది. కాలం తన గమనాన్ని మార్చుకుంటున్న వేళ, మన సంస్కృతికి వెన్నెముకగా నిలిచిన కొన్ని పాత్రలు తమ అస్తిత్వం కోసం మౌనంగా పోరాడుతున్నాయి.

హరిదాసు అక్షయపాత్రలో పడే బియ్యం గింజల చప్పుడులో ఇప్పుడు ఒక రకమైన తడబాటు వినిపిస్తోంది. గంగిరెద్దుల సన్నాయి రాగంలో పాత తరం జ్ఞాపకాల తాలూకు బరువు కనిపిస్తోంది. రంగురంగుల ముగ్గులు దిద్దే ఆడపిల్ల వేళ్లలో కళాత్మకతతో పాటు ‘లైకుల’ కోసం ఆరాటపడే ఆధునిక ఆవేదన కనిపిస్తోంది. పందెం కోళ్ల పౌరుషం వెనుక మనుషుల స్వార్థానికి బలైపోతున్న మూగజీవుల మూగవేదన దాగి ఉంది.

ప్రకృతి తన పాత చర్మం వదిలి కొత్త రూపాన్ని సంతరించుకుంటున్న ఈ ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలంలో... పల్లె తల్లి ఒడిలోని ఈ పాత్రలన్నీ మనతో ఏదో చెప్పాలని చూస్తున్నాయి. తమ గతాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ, వర్తమానాన్ని విశ్లేషించుకుంటూ, మసకబారుతున్న తమ ఉనికిని కాపాడుకోవాలని తాపత్రయపడుతున్నాయి. ఆత్మీయతకూ, ఆధునికతకూ మధ్య నలుగుతున్న ఈ సంక్రాంతి జీవన చిత్రపటంలోని ఆర్తిని, ఆవేదనను ఒక్కసారి మనసు పెట్టి ఆలకిద్దాం...

సంక్రాంతి వేళ పల్లెటూరు ఒక రంగుల లోకం. హరిదాసుల గొంతులో గోవింద నామం, గంగిరెద్దుల సన్నాయి రాగం, ఆకాశంలో రెక్కలు విదుల్చుకుంటున్న పతంగులు.. ఇవన్నీ ఒక ఎత్తయితే, ఆ పండుగ వెనుక ఉన్న ప్రతి పాత్రలోనూ ఒక గెలుపు గుర్రం, ఒక ఆశ, ఒక ఆవేదన దాగి ఉన్నాయి. కాలం దక్షిణాయనం నుంచి ఉత్తరాయణానికి మారుతున్న వేళ, మనుషుల మనసుల్లోనూ ఏదో తెలియని మార్పు మొదలవుతోంది.

ముగ్గుల లోకంలో సోషల్ మీడియా

తెలుగింటి ఆడపిల్ల అక్షరాల కంటే ముందే ముగ్గులు దిద్దుకుంటుంది. ఆ అమ్మాయితో పాటే ఆమె చేతి ముగ్గూ ఎదుగుతుంది. సంక్రాంతి వచ్చిందంటే చాలు, వీధి అరుగు మీద వంగి ముగ్గు వేస్తున్నప్పుడు ఆ అమ్మాయికి అది కేవలం బియ్యపు పిండితో వేసే అలంకారం కాదు, తన అంతరంగ ఆవిష్కరణ.

"చుక్కలు కలుపుతుంటే బతుకులోని చిక్కులన్నీ వీడిపోతున్నట్టు ఉంటుంది" అనిపిస్తుంది ఆమెకు. కమలం ముగ్గు వేస్తున్నప్పుడు ఆమె కమలాక్షిగా మారుతుంది. చిలకల ముగ్గు వేస్తున్నప్పుడు తనే ఒక కలికి చిలకగా మురిసిపోతుంది. కానీ, నేటి కాలంలో ఆ ముగ్గు కేవలం ఇంటి ముందు అందానికే పరిమితం కాలేదు. అది ‘లైకుల’ లెక్కల్లోకి చేరిపోయింది. వాట్సాప్ గ్రూపుల ప్రశంసలు, ఇన్‌స్టా రీల్స్ వ్యూస్, ఫేస్‌బుక్ లైకులు.. ఇవే ఆమె కొత్త లక్ష్యాలు.

అమ్మమ్మల కాలం నాటి పాత ముగ్గుల్ని సేకరించి, వాటిని 'కరెంట్ అఫైర్స్' కు ముడిపెట్టడంలో ఆమె సిద్ధహస్తురాలు. అయోధ్య రామాలయం వార్తల్లో ఉన్నప్పుడు బాలరాముడి ముగ్గు, సరిహద్దుల్లో ఉద్రిక్తతలు ఉన్నప్పుడు మువ్వన్నెల ముగ్గు.. ఇలా కాలాన్ని ముగ్గులో బంధిస్తూ ఆమె ఒక 'ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్' గా ఎదిగిపోతోంది. ఆమె ఆవేదన ఒక్కటే.. "నా ముగ్గుకు సాటిపోటీ ఉండకూడదు, ఊరంతా నా ముచ్చటే చెప్పుకోవాలి."

పందెం కోడి ఆవేదన

మరోవైపు ఊరి శివార్లలో పందెం కోళ్ల హడావుడి. బాదం పిస్తాలు తిని, మసాజ్‌లతో కసరత్తులు చేసి సిద్ధమైన పందెం కోడి మనసులో మాత్రం వింతైన ఆందోళన. అది పబ్లిక్ పరీక్షలకు వెళ్లే విద్యార్థిలా టెన్షన్ పడిపోతోంది. దాని దృష్టిలో సంక్రాంతి అంటే తన ఉనికికి పరీక్ష.

"మేం పందెంలో గెలిస్తే యజమాని జేబు నిండుతుంది, ఓడిపోతే పొట్ట నిండుతుంది" అన్నది ఆ మూగజీవి వేదాంతం. మనుషుల అహంకారం ముందు తన ప్రాణం ఎంత అని అది ప్రశ్నిస్తోంది. తన చుట్టూ చేరి కేకలు వేసే జనాన్ని చూసి దానికి జాలి కలుగుతోంది. తన సొంత జీవితంలో గెలవలేక, కోళ్ల పందెం ద్వారా గెలుపుని వెతుక్కునే మనుషుల వ్యసనాన్ని చూసి అది నవ్వుకుంటోంది. "మాకు ఏడాదికోసారే గండం, మీ జీవితాలు దినదినగండాలు" అంటూ అది వేసే వ్యంగ్యాస్త్రం మన సమాజానికి ఒక కనువిప్పు.

క్యూఆర్ కోడ్ కాలంలో కృష్ణార్పణం

సంక్రాంతి వెలుగుల్లో గొంతెత్తి పాడుతూ, నెత్తిన అక్షయపాత్రతో వచ్చే హరిదాసు కనిపిస్తేనే పల్లెకు నిండైన కళ. కానీ, కాలం మారిపోయింది. గింజలు పోసే ఇల్లాళ్లు తగ్గారు, భక్తి కంటే 'షో' ఎక్కువైంది. అందుకే హరిదాసు వారసత్వాన్ని అందుకున్న కుమారుడు ఇప్పుడు హైటెక్ అయ్యాడు.

పాత తరం హరిదాసు తన వైభవం మసకబారిందని చింతిస్తుంటే, కొత్త తరం హరిదాసు భుజాన తంబూరా పట్టుకుని, చేతిలో క్యూఆర్ కోడ్ స్కాన్ చేయమంటున్నాడు. "గింజల్లేవు, నగదు లేదు" అనే సాకులు వినకుండా డిజిటల్ పేమెంట్స్ తీసుకుంటున్నాడు. సెల్ఫీల కోసం వందలు వసూలు చేస్తూ సంప్రదాయాన్ని ఒక 'బిజినెస్ మోడల్' గా మార్చేశాడు. ఇది మార్పా? లేక సంప్రదాయం తన ఉనికిని కాపాడుకోవడానికి పడుతున్న పాట్లా? అన్నది కాలమే చెప్పాలి.

మనిషికీ జీవానికీ మధ్య యుగాల స్నేహం

చివరగా, సన్నాయి వాయిస్తూ బసవన్నను ఆడించే గంగిరెద్దులవాడు. ముత్తాతల నాటి ఇత్తడి కమ్మలు, పాతబడిన తెల్లచొక్కా మీద చిరుగుల కోటు తగిలించుకుని అతను వీధుల్లోకి వస్తుంటే ఒక రాజసం ఉట్టిపడుతుంది. అతనికీ బసవన్నకీ మధ్య ఉన్నది యజమాని-జంతువు బంధం కాదు, అది యుగాల స్నేహం.

"నీలాంటి వాళ్లు మూగజీవాల్ని హింసిస్తున్నారు" అని అరిచే జంతు హక్కుల కార్యకర్తలకు అతని దగ్గర ఒకే సమాధానం ఉంది. "తల్లిలా సాకే బసవన్నను నేను ఎందుకు హింసిస్తాను స్వామీ? మా ఇంట్లో మనుషులు పస్తులున్నా బసవన్నకు గ్రాసం తక్కువ కానివ్వను." తన బసవన్న ముసలిదైపోతుంటే, తన ఆఖరి సంక్రాంతి ఇదేనేమోనని అతను పడే ఆవేదనలో ఒక ఆర్తి ఉంది. బసవన్న చనిపోతే మనిషిలాగే అంత్యక్రియలు చేసే ఆ సంస్కారం ఈనాడు ఎక్కడ కనిపిస్తుంది?

ఆశల పతంగి

సంక్రాంతి అంటే కేవలం భోగి మంటలు, పిండివంటలు మాత్రమే కాదు. అది గతాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ, వర్తమానాన్ని విశ్లేషించుకుంటూ, భవిష్యత్తు వైపు సాగే ప్రయాణం. ముగ్గులు వేసే చిన్నది, పందెం కోడి, హరిదాసు, గంగిరెద్దులవాడు.. వీరందరిలోనూ ఒక పిసరంత ఆందోళన ఉన్నా, అంతలోనే ఆశ అనే పతంగి రెక్కలు విదుల్చుకుని ఆకాశంలోకి ఎగురుతోంది.

భోగిమంటలతో చీకటిని తరిమేసినట్టు, ధాన్యపు రాశులతో దరిద్రాన్ని సాగనంపినట్టు, మనిషి తనలోని ఆత్మవిశ్వాసంతో జీవిత సవాళ్లను ఎదుర్కోవాలన్నదే ఈ పండుగ ఇచ్చే గొప్ప సందేశం. ఈ సంక్రాంతి మనందరి జీవితాల్లోనూ కొత్త వెలుగులు నింపాలని, సంప్రదాయాలు సోషల్ మీడియా లైకులకు అతీతంగా మన గుండెల్లో పదిలంగా ఉండాలని కోరుకుందాం.

సంక్రాంతి అంటే కేవలం కాలం మారడం కాదు, అది మన మూలాలు మనల్ని మళ్ళీ పలకరించే సమయం. హరిదాసుల కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల సన్నాయి రాగాలు, ఆడపిల్లల అపురూపమైన ముగ్గులు, పందెం కోళ్ల పౌరుషం... ఇవన్నీ వేర్వేరు రూపాలే కావచ్చు, కానీ వీటన్నింటి వెనుక ఉన్నది ఒకటే ఆవేదన, "తమ ఉనికిని కాలగర్భంలో కలిసిపోనివ్వకూడదు" అని.

ముగ్గులు డిజిటల్ స్క్రీన్ల మీద లైకుల కోసం ఎదురుచూస్తున్నా, హరిదాసు తన పాత్ర మీద క్యూఆర్ కోడ్ అతికించుకున్నా... ఆ మార్పు వెనుక ఉన్నది మనుగడ కోసం పడుతున్న పాట్లు. ప్రపంచం ఎంత వేగంగా దూసుకుపోతున్నా, ఆ వేగంలో మన సంప్రదాయాల సారాన్ని వదిలేయకూడదనే ఈ పాత్రల అంతర్మథనం మనకు గుర్తుచేస్తోంది.

పక్షులు గూటికి చేరినట్టు, సంక్రాంతికి మనందరం మళ్ళీ పల్లె బాట పడతాం. అక్కడ మనం చూసేది కేవలం వినోదాన్ని కాదు, తరతరాల వారసత్వాన్ని. భోగి మంటల్లో పాత చింతలు తగులబడిపోయి, సంక్రాంతి వెలుగుల్లో కొత్త ఆశలు చిగురించాలి. ఆ ఆశ పతంగిలా ఆకాశమంత ఎత్తుకు ఎదగాలి.

రేపటి తరం సంక్రాంతిని కేవలం పుస్తకాల్లోనో, యూట్యూబ్ వీడియోల్లోనో చూడకూడదు అంటే... ఈనాడు ఆ సంప్రదాయాల్లోని ఆత్మను మనం గౌరవించాలి. అప్పుడే, ఆ హరిదాసు అక్షయపాత్ర నిండుగా ఉంటుంది, ఆ బసవన్న మువ్వల చప్పుడు ప్రతి ఏటా మన ముంగిట వినిపిస్తూనే ఉంటుంది. బతుకు పందెంలో గెలుస్తూనే, మన సంస్కృతిని కాపాడుకుందాం. ఇదే సంక్రాంతి ఇచ్చే అసలైన సందేశం.