భాస్కర క్షేత్రం...అరసవల్లి
భారతీయ సనాతన ధర్మంలో సూర్యుడు కేవలం ఒక ఖగోళ వస్తువు మాత్రమే కాదు, ఆయన 'ప్రత్యక్ష దైవం'. కంటికి కనిపించే దైవంగా, సమస్త జీవరాశికి ప్రాణాధారమైన శక్తిని ప్రసాదించే మూలపురుషుడు. భారతదేశంలో సూర్య భగవానుడికి అంకితం చేయబడిన క్షేత్రాలు వేళ్ల మీద లెక్కపెట్టవచ్చు. వాటిలో ఆంధ్రప్రదేశ్లోని శ్రీకాకుళం జిల్లాలో వెలసిన అరసవల్లి శ్రీ సూర్యనారాయణ స్వామి దేవాలయం అత్యంత ప్రాచీనమైనది, శక్తివంతమైనది. ఈ క్షేత్రం కేవలం భక్తికి నిలయం మాత్రమే కాదు, ప్రాచీన భారతీయ విజ్ఞానానికి, వాస్తుశాస్త్రానికి, ఖగోళ గణితానికి అద్దం పట్టే ఒక అద్భుత కళాఖండం.
పురాణ మూలాలు: కశ్యప మహర్షి ప్రతిష్ఠ
పద్మ పురాణం ప్రకారం, అరసవల్లి క్షేత్రానికి ఉన్న పురాణ నేపథ్యం అత్యంత పవిత్రమైనది. లోక కల్యాణం కోసం, మానవాళిని అనారోగ్యాల నుండి రక్షించడం కోసం కశ్యప మహర్షి స్వయంగా ఇక్కడ సూర్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించారని ప్రాచీన గ్రంథాలు చెబుతున్నాయి. సూర్యుడు కశ్యప గోత్రానికి చెందినవాడు కావడంతో, ఇక్కడ స్వామివారిని దర్శించుకోవడం వల్ల పితృదేవతల ఆశీస్సులు లభిస్తాయని భక్తుల నమ్మకం. సూర్యుడిని 'గ్రహరాజు' అని పిలుస్తారు, అందుకే నవగ్రహ దోషాలతో బాధపడేవారు ఇక్కడికి వచ్చి శాంతి పూజలు నిర్వహిస్తుంటారు.
దేవేంద్రుని గర్వభంగం, ఆలయ స్థాపన
స్థల పురాణం ప్రకారం, ఈ ఆలయ స్థాపనకు ఇంద్రుడికి సంబంధం ఉంది. ద్వాపర యుగంలో ఇంద్రుడు అహంకారంతో శివుని దర్శనం కోసం సమయం కాని సమయంలో వెళ్లగా, నందీశ్వరుడు అతడిని అడ్డుకున్నాడు. నంది కాలితో తన్నడంతో ఇంద్రుడు స్పృహ కోల్పోయి దూరంగా పడిపోయాడు. తన తప్పు తెలుసుకున్న ఇంద్రుడు, ఆరోగ్యం శక్తి కోసం సూర్యభగవానుడిని ప్రార్థించాడు. సూర్యుడి అనుగ్రహంతో కోలుకున్న ఇంద్రుడు, కృతజ్ఞతగా ఇక్కడ ఆలయాన్ని నిర్మించి, స్వామివారిని ప్రతిష్ఠించాడు. ఈ గాథ అహంకారాన్ని వీడి దైవానికి శరణాగతి చెందాలనే సందేశాన్ని ఇస్తుంది.
కళింగ రీతిలో ఖగోళ అద్భుతం
చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, ఈ ఆలయాన్ని క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దంలో కళింగ రాజవంశానికి చెందిన దేవేంద్ర వర్మ నిర్మించారు. ఆలయ గోడలపై ఉన్న శిలాశాసనాలు ఈ విషయాన్ని ధృవీకరిస్తున్నాయి. ఈ శాసనాలు కేవలం నిర్మాణం గురించి మాత్రమే కాకుండా, నాటి సామాజిక స్థితిగతుల గురించి కూడా వివరిస్తాయి. ముఖ్యంగా, వేద విద్యార్థుల కోసం పాఠశాలలు, నిరంతర దీపారాధన కోసం భూదానాలు చేసినట్లు శాసనాల్లో పేర్కొనబడింది. 18వ శతాబ్దంలో ఈ ఆలయం పునర్నిర్మాణానికి లోనై, నేడు మనం చూస్తున్న వైభవాన్ని సంతరించుకుంది.
అరసవల్లి ఆలయం కళింగ వాస్తుశిల్ప శైలికి నిలువుటద్దం. ఒడిశాలోని కోనార్క్, పూరీ జగన్నాథ ఆలయాలను పోలి ఉండే 'రేఖాగణిత' శైలిలో ఇది నిర్మించబడింది. గర్భాలయం పైన ఉన్న శిఖరం, మండపాలు అత్యంత సుందరంగా ఉంటాయి. ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, సూర్యోదయ కిరణాలు నేరుగా గర్భాలయంలోని స్వామివారి పాదాలను తాకడం. ఇది నాటి శిల్పులకు సూర్యుని గమనంపై ఉన్న అపారమైన అవగాహనకు నిదర్శనం. ఆధునిక పరికరాలు లేని కాలంలోనే ఇలాంటి ఖగోళ అద్భుతాన్ని సృష్టించడం విస్మయానికి గురిచేస్తుంది.
ఏడాదికి రెండుసార్లు జరిగే కిరణ స్పర్శ
ఏటా మార్చి 9 నుండి 11 వరకు, అక్టోబర్ 1 నుండి 3 వరకు ఒక అద్భుతం ఇక్కడ ఆవిష్కృతమవుతుంది. తెల్లవారుజామున ఉదయించే సూర్య కిరణాలు ఆలయ ఐదు ద్వారాల గుండా ప్రయాణించి, సరిగ్గా మూలవిరాట్ పాద పద్మాలపై పడతాయి. ఈ కిరణ స్పర్శ కొన్ని నిమిషాల పాటు భక్తులకు కనువిందు చేస్తుంది. ఈ దృశ్యాన్ని చూడటం వల్ల జన్మ ధన్యమవుతుందని భక్తులు భావిస్తారు. సౌర గమనం ఉత్తరాయణం నుండి దక్షిణాయణానికి మారే సంధికాలంలో ఈ వింత చోటుచేసుకుంటుంది.
పంచాయతన దైవం
అరసవల్లి ఆలయంలోని మరో విశిష్టత 'పంచాయతన' పద్ధతి. ఇక్కడ కేవలం సూర్యుడు మాత్రమే కాకుండా, ఒకే శిలపై ఐదుగురు దేవతలు కొలువై ఉంటారు. ఆదిత్య (సూర్యుడు), అంబిక (పార్వతి), విష్ణువు, గణేశుడు, మహేశ్వరుడు (శివుడు). ఇది హిందూ ధర్మంలోని వివిధ శాఖల మధ్య సమన్వయాన్ని, దైవమంతా ఒక్కటే అనే భావనను చాటిచెబుతుంది. శివకేశవులకు భేదం లేదని చెప్పే ఈ సంప్రదాయం భక్తులలో ఐక్యతా భావాన్ని నింపుతుంది.
మూలవిరాట్ స్వరూపం: సప్త అశ్వాల రథం
గర్భాలయంలోని స్వామివారి విగ్రహం అత్యంత శోభాయమానంగా ఉంటుంది. ఏడు గుర్రాలు లాగే రథంపై సూర్యభగవానుడు కొలువై ఉంటారు. ఈ ఏడు గుర్రాలు వారంలోని ఏడు రోజులకు, సూర్యకాంతిలోని ఏడు రంగులకు ప్రతీకలు. స్వామివారి చేతుల్లో పద్మాలు, శిరస్సుపై కిరీటం, కర్ణకుండలాలు ధరించి అభయ ముద్రలో కనిపిస్తారు. ఆయన రథసారథి అనూరుడు రథాన్ని నడిపిస్తుండగా, పింగళ, మాతరలు ద్వారపాలకులుగా సేవలు అందిస్తారు.
ఇంద్ర పుష్కరిణి
ఆలయం ఎదురుగా ఉన్న ఇంద్ర పుష్కరిణికి గొప్ప చరిత్ర ఉంది. ఇంద్రుడు తన వజ్రాయుధంతో ఈ కొలనును తవ్వాడని ప్రతీతి. రథసప్తమి వంటి పర్వదినాల్లో భక్తులు ఈ పుష్కరిణిలో స్నానం చేసి స్వామివారిని దర్శించుకుంటారు. ఇక్కడ స్నానం చేయడం వల్ల చర్మ వ్యాధులు నయమవుతాయని, గ్రహ దోషాలు తొలగిపోతాయని గట్టి నమ్మకం. ఈ పుష్కరిణిలోని నీరు ఎల్లప్పుడూ పవిత్రంగా, స్వచ్ఛంగా ఉంటుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
ఆరోగ్య ప్రదాత: ఆదిత్య హృదయం
"ఆరోగ్యం భాస్కరాదిచ్ఛేత్" అనే నానుడి ప్రకారం, సూర్యుడు ఆరోగ్యానికి అధిదేవత. కంటి చూపు సమస్యలు, చర్మ వ్యాధులు, దీర్ఘకాలిక అనారోగ్యాలతో బాధపడేవారు అరసవల్లికి వచ్చి 'క్షీరాన్నం' నివేదిస్తారు. ఆదివారం రోజున స్వామివారికి చేసే సూర్య నమస్కారాలు, ఆదిత్య హృదయ పారాయణం శరీరానికి నూతన ఉత్తేజాన్ని ఇస్తాయి. సూర్యరశ్మి ద్వారా లభించే విటమిన్-డి, ఇక్కడి భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక,శారీరక, మానసిక బలాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.
రథసప్తమి
మాఘ శుద్ధ సప్తమి రోజున జరిగే రథసప్తమి వేడుకలు ఇక్కడ అంబరాన్నంటుతాయి. ఇది స్వామివారి పుట్టినరోజుగా భావిస్తారు. ఈ రోజున లక్షలాది మంది భక్తులు దేశం నలుమూలల నుండి తరలివస్తారు. తెల్లవారుజాము నుండే భక్తులు ఇంద్ర పుష్కరిణిలో స్నానాలు చేసి, స్వామివారి నిజరూప దర్శనం కోసం వేచి ఉంటారు. రథసప్తమి రోజున చేసే చక్రస్నానం అత్యంత పుణ్యప్రదమని భక్తుల నమ్మకం.
నిత్య సేవలు, పూజా సంప్రదాయాలు
ఆలయంలో ప్రతిరోజూ వేద మంత్రాల ఘోషతో పూజలు జరుగుతాయి. అరుణం, మహా సౌరం వంటి వేద మంత్రాలను పఠిస్తూ స్వామివారికి అభిషేకాలు నిర్వహిస్తారు. ఆదివారాల్లో భక్తుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉంటుంది. భక్తులు తమ మొక్కుబడులు తీర్చుకోవడానికి అన్నదానం, తులాభారం వంటి సేవల్లో పాల్గొంటారు. ఆలయ ప్రాంగణంలో లభించే ప్రసాదం, ముఖ్యంగా క్షీరాన్నం ఎంతో రుచికరంగా ఉంటుంది.
అరసవల్లి కేవలం పూజా పునస్కారాలకే పరిమితం కాకుండా, విజ్ఞాన కేంద్రంగా కూడా విరాజిల్లుతోంది. ప్రాచీన కాలం నుండి ఇక్కడ వేద పాఠశాలలు నిర్వహించబడేవి. నేటికీ ఆలయ కమిటీ అనేక సామాజిక కార్యక్రమాలను చేపడుతోంది. భక్తులకు వసతి సౌకర్యాలు, వైద్య సహాయం అందజేస్తూ ఈ ప్రాంతాన్ని ఆధ్యాత్మిక పర్యాటక కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దుతున్నారు. శ్రీకాకుళం పర్యటనలో ఈ క్షేత్రం ఒక ముఖ్యమైన భాగం.
శ్రీకాకుళం పట్టణానికి కేవలం 1 కి.మీ దూరంలో ఉండటం వల్ల భక్తులకు రవాణా సౌకర్యాలు చాలా సులభంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం నుండి సుమారు 100 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఈ ఆలయానికి రైలు, రోడ్డు మార్గాల ద్వారా చేరుకోవచ్చు. ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలకే కాకుండా, పొరుగున ఉన్న ఒడిశా ప్రజలకు కూడా అరసవల్లి ఒక ఆరాధ్య క్షేత్రం.
రవాణా, వసతి
హైదరాబాద్ నుండి అరసవల్లి పర్యటనకు రవాణా సౌకర్యాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. రైలు మార్గంలో వెళ్లాలనుకుంటే, సికింద్రాబాద్ లేదా నాంపల్లి నుండి విశాఖపట్నం మీదుగా వెళ్లే ఫలక్నుమా, కోణార్క్ లేదా ఈస్ట్ కోస్ట్ వంటి ఎక్స్ప్రెస్ రైళ్లలో ప్రయాణించి 'శ్రీకాకుళం రోడ్' (ఆముదాలవలస) స్టేషన్లో దిగాలి. అక్కడి నుండి ఆలయం కేవలం 15 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది. విమాన ప్రయాణం అయితే విశాఖపట్నం విమానాశ్రయంలో దిగి, అక్కడి నుండి కారు లేదా బస్సు ద్వారా 110 కి.మీ. ప్రయాణించి 2-3 గంటల్లో అరసవల్లి చేరుకోవచ్చు.
వసతి, దర్శనం విషయానికి వస్తే, అరసవల్లి దేవస్థానం వారి ఆధ్వర్యంలో నడిచే యాత్రి నివాస్, ఏసీ/నాన్-ఏసీ వసతి గృహాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇవి కాకుండా శ్రీకాకుళం పట్టణంలో అనేక ప్రైవేట్ హోటళ్లు, లాడ్జీలు తక్కువ ధరకే లభిస్తాయి. ఉదయం 6 గంటల నుండి మధ్యాహ్నం 12:30 వరకు, తిరిగి సాయంత్రం 3:30 నుండి రాత్రి 8 గంటల వరకు స్వామివారిని దర్శించుకోవచ్చు. ఆదివారాల్లో రద్దీ ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి, ముందస్తుగా ఆన్లైన్ ద్వారా లేదా నేరుగా వసతిని బుక్ చేసుకోవడం ఉత్తమం.
అరసవల్లి శ్రీ సూర్యనారాయణ స్వామి క్షేత్రం భారతీయ సంస్కృతికి, ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతికి చిహ్నం. చీకటిని చీల్చుకుంటూ వచ్చే సూర్య కిరణంలా, భక్తుల జీవితాల్లోని కష్టాలను తొలగించి వెలుగులు నింపే శక్తి ఈ క్షేత్రానికి ఉంది. ప్రకృతిని దైవంగా భావించి పూజించే అద్భుత సంప్రదాయానికి అరసవల్లి ఒక నిలువుటద్దం. ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, ఆత్మజ్ఞానం కోరుకునే ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక దర్శించాల్సిన దివ్యధామం ఈ అరసవల్లి.