భారీ భద్రత మధ్య భోజ్‌శాలలో వసంత పంచమి పూజలు

వివాదాస్పద భోజ్‌శాల-కమల్ మౌలా మసీదు సముదాయంలో వసంత పంచమి వేడుకలు అత్యంత కట్టుదిట్టమైన భద్రత నడుమ ప్రారంభమయ్యాయి. హిందూ పండుగ, ముస్లింల శుక్రవారం ప్రార్థనలు ఒకే రోజు రావడంతో, సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల మేరకు యంత్రాంగం ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేసింది.

సూర్యోదయంతో మొదలైన అఖండ పూజ

శుక్రవారం ఉదయం సూర్యోదయ వేళకే భక్తులు భారీగా చేరుకోవడంతో భోజ్‌శాల ప్రాంగణం కాషాయ రంగు జెండాలు, పూల అలంకరణలతో ఆధ్యాత్మిక శోభను సంతరించుకుంది. భోజ్ ఉత్సవ్ సమితి ఆధ్వర్యంలో సరస్వతీ దేవి (మా వాగ్దేవి) ప్రతిమను ప్రతిష్టించి, వేద మంత్రోచ్ఛారణల మధ్య హవన కుండంలో ఆహుతులు సమర్పించి 'అఖండ పూజ'ను ప్రారంభించారు.

సుప్రీంకోర్టు సమయ విభజన

ఘర్షణలు తలెత్తకుండా అత్యున్నత న్యాయస్థానం స్పష్టమైన సమయ పట్టికను నిర్ణయించింది

హిందూ భక్తులు సూర్యోదయం నుంచి సూర్యాస్తమయం వరకు పూజలు నిర్వహించుకోవచ్చు. ముస్లిం సోదరులు మధ్యాహ్నం 1 గంట నుండి 3 గంటల వరకు నమాజ్ చేసుకోవడానికి అనుమతి ఉంది. అయితే, పూజా స్థలి వద్ద కాకుండా నమాజ్ కోసం ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాట్లు చేసినట్లు జిల్లా యంత్రాంగం పేర్కొంది.

8,000 మంది బలగాలతో నిఘా

ఎటువంటి అవాంఛనీయ సంఘటనలు జరగకుండా జిల్లా యంత్రాంగం నగరాన్ని ఏడు జోన్లుగా, వివాదాస్పద సముదాయాన్ని ఆరు సెక్టార్లుగా విభజించింది.

సుమారు 8,000 మంది పోలీసు మరియు పారామిలటరీ సిబ్బందిని మోహరించారు. డ్రోన్లు, సిసిటివి కెమెరాల ద్వారా ప్రతి వీధిని పర్యవేక్షిస్తున్నారు. సోషల్ మీడియాలో పుకార్లు వ్యాపించకుండా సైబర్ పోలీసులు నిఘా ఉంచారు.

నేపథ్యం

11వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ కట్టడం ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఆధీనంలో ఉంది. 2003 ఏప్రిల్ 7 నాటి ఏఎస్ఐ ఉత్తర్వుల ప్రకారం, ప్రతి మంగళవారం హిందువులకు, ప్రతి శుక్రవారం ముస్లింలకు ఇక్కడ ప్రార్థనలు చేసుకునే హక్కు ఉంది. ప్రస్తుత వసంత పంచమి పూజలు శాంతియుతంగా జరుగుతున్నాయని జిల్లా కలెక్టర్ ప్రియాంక్ మిశ్రా, ఎస్పీ మయాంక్ అవస్తీ ధృవీకరించారు.

చారిత్రక నేపథ్యం: రాజా భోజుడి కాలం

11వ శతాబ్దంలో (క్రీ.శ. 1000-1055) మాల్వా ప్రాంతాన్ని పాలించిన పరమార వంశ రాజు భోజుడు దీనిని నిర్మించారు. రాజా భోజుడు గొప్ప పండితుడు, కళా పోషకుడు. ఆయన ఇక్కడ ఒక గొప్ప సంస్కృత పాఠశాలను (విశ్వవిద్యాలయం), వాగ్దేవి (సరస్వతీ దేవి) ఆలయాన్ని నిర్మించారు. అందుకే దీనికి 'భోజ్‌శాల' అనే పేరు వచ్చింది.

వాగ్దేవి గా పిలుచుకునే, ఇక్కడ ఉన్న సరస్వతీ దేవి విగ్రహాన్ని 1875లో లండన్‌కు తరలించారు. ప్రస్తుతం అది 'బ్రిటిష్ మ్యూజియం'లో ఉంది. ఆ విగ్రహాన్ని తిరిగి తీసుకురావాలని హిందూ సంఘాలు చాలా కాలంగా డిమాండ్ చేస్తున్నాయి.

మసీదుగా మార్పు, వివాదం

14వ శతాబ్దంలో అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ దండయాత్రల సమయంలో, తదుపరి కాలంలో ఈ నిర్మాణం మసీదుగా మార్చబడిందని చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు. ముస్లింలు దీనిని కమల్ మౌలా మసీదు గా పిలుస్తారు. సూఫీ సెయింట్ కమల్-ఉద్-దిన్ జ్ఞాపకార్థం దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది. ఈ కట్టడంపై హిందూ దేవాలయ ముద్రలు (స్తంభాలపై శిల్పాలు, సంస్కృత శ్లోకాలు), ఇస్లామిక్ నిర్మాణం (గుమ్మటం, ప్రార్థన గదులు) రెండూ కనిపిస్తాయి.

ఏఎస్ఐ నిబంధనలు (2003 ఒప్పందం)

ఈ వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి 2003లో ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఒక మధ్యంతర ఏర్పాట్లు చేసింది. మంగళవారం, హిందువులు ఉదయం నుంచి సూర్యాస్తమయం వరకు పూజలు చేసుకోవచ్చు. అలాగే శుక్రవారం, ముస్లింలు మధ్యాహ్నం 1 నుండి 3 గంటల వరకు నమాజ్ చేసుకోవచ్చు. మిగిలిన రోజులు, పర్యాటకులు లోపలికి వెళ్లడానికి అనుమతి ఉంటుంది (రూ. 1 టికెట్ ద్వారా).

ప్రధాన వివాదాలు ఎప్పుడు వస్తాయి?

సాధారణ రోజుల్లో ఈ ఏర్పాటు సజావుగానే సాగుతుంది. కానీ, వసంత పంచమి శుక్రవారం వచ్చినప్పుడు, వసంత పంచమి నాడు హిందువులు రోజంతా 'అఖండ పూజ' చేయాలనుకుంటారు. అదే రోజు ముస్లింల శుక్రవారం నమాజ్ కూడా ఉంటుంది. ఇలాంటప్పుడు ఉద్రిక్తతలు ఏర్పడతాయి. 2006, 2013, 2016, ఇప్పుడు 2026లో కూడా ఇదే పరిస్థితి తలెత్తింది.

శాశ్వత పరిష్కారం:

హిందూ పక్షం ఈ స్థలాన్ని పూర్తిగా దేవాలయంగా గుర్తించాలని కోరుతుండగా, ముస్లిం పక్షం దశాబ్దాలుగా అక్కడ నమాజ్ చేస్తున్న హక్కును కోరుతోంది.

ప్రస్తుత పరిస్థితి (2024-2026 పరిణామాలు)

ఇటీవల మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు ఆదేశాల మేరకు ఏఎస్ఐ ఈ సముదాయంలో శాస్త్రీయ సర్వే నిర్వహించింది. జ్ఞాన్‌వాపి తరహాలోనే ఇక్కడ కూడా ఆధునిక సాంకేతికతతో తవ్వకాలు, పరిశోధనలు జరిపి, ఈ కట్టడం అసలు స్వభావం ఏమిటో కోర్టుకు నివేదిక సమర్పించాల్సి ఉంది.