భారత యువ జనాభా: అభివృద్ధికి వరంగా మారుతుందా, భారంగా మిగులుతుందా?

భారతదేశం నేడు ఒక చారిత్రక జనసాంఖ్యిక మలుపు వద్ద నిలబడి ఉంది. ప్రపంచంలోనే అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశంగా మారిన భారత్‌కు, అదే సమయంలో ప్రపంచంలోనే అత్యంత యువ జనాభా కలిగిన దేశంగా ఉండటం విశేషం. ఈ యువతే దేశ అభివృద్ధికి ఇంధనంగా మారుతుందా? లేక విధాన వైఫల్యాల వల్ల కోల్పోయిన అవకాశంగా మిగిలిపోతుందా? అన్న ప్రశ్నే ఈరోజు విధాన నిర్ణేతల ముందున్న ప్రధాన సవాలు.

జనసాంఖ్యిక లాభం (Demographic Dividend) అంటే – పని చేయగల వయసు గల జనాభా శాతం అధికంగా ఉండి, ఆధారపడే పిల్లలు, వృద్ధుల శాతం తక్కువగా ఉండే దశ. ఈ దశలో సరైన విధానాలు అమలు చేస్తే, వేగవంతమైన ఆర్థిక వృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. భారతదేశం ప్రస్తుతం ఆ ‘స్వీట్ స్పాట్’లోకి ప్రవేశిస్తోంది.

భారతదేశం యువతలో ప్రపంచంతో పోలిక

భారతదేశపు సగటు వయస్సు సుమారు 29 ఏళ్లు. ఇదే సమయంలో చైనా సగటు వయస్సు 40 ఏళ్లకు చేరుతోంది. జపాన్‌లో అది 48 ఏళ్లకు పైగా ఉంది. యూరప్‌లోని చాలా దేశాలు వృద్ధ జనాభా సమస్యతో ఇబ్బంది పడుతున్నాయి. అమెరికా కూడా నెమ్మదిగా వృద్ధ సమాజంగా మారుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో భారత యువతే రాబోయే దశాబ్దాల్లో ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను ముందుకు నడిపించే ప్రధాన శక్తిగా మారే అవకాశముంది.

ఒకప్పుడు చైనా తన యువ జనాభాను పరిశ్రమలు, తయారీ రంగం, ఎగుమతుల ద్వారా సమర్థంగా వినియోగించుకుంది. ఫలితంగా అది ప్రపంచ కర్మాగారంగా ఎదిగింది. కానీ ఇప్పుడు అక్కడ జనాభా తగ్గుదల, వృద్ధుల సంఖ్య పెరుగుదల కొత్త సవాళ్లుగా మారాయి. జపాన్, దక్షిణ కొరియా, యూరోప్ దేశాలు రోబోటిక్స్, ఆటోమేషన్‌పై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితికి చేరాయి. ఈ దేశాల అనుభవం భారత్‌కు ఒక హెచ్చరిక కూడా.

యువత సంఖ్యే కాదు, నైపుణ్యమే అసలు ప్రశ్న

భారతదేశానికి యువత సంఖ్యలో ఉన్న ఆధిక్యం మాత్రమే సరిపోదు. ఆ యువత ఎంత నైపుణ్యం కలిగి ఉంది? ఉద్యోగాలకు తగిన శిక్షణ పొందిందా? ఆరోగ్యంగా ఉందా? అన్న ప్రశ్నలే అసలు కీలకం. నేటి పరిస్థితిలో భారత్‌లో యువ నిరుద్యోగం గణనీయంగా ఉంది. చదువుకున్న యువత కూడా సరైన ఉపాధి అవకాశాలు లేక ఇబ్బంది పడుతోంది.

అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు తమ జనసాంఖ్యిక లాభాన్ని విద్య, ఆరోగ్యం, నైపుణ్యాల అభివృద్ధితో కలిపి వినియోగించుకున్నాయి. దక్షిణ కొరియా, తైవాన్, సింగపూర్ వంటి దేశాలు విద్యా వ్యవస్థను పరిశ్రమల అవసరాలకు అనుగుణంగా మార్చి, యువతను ఉత్పాదక శక్తిగా తీర్చిదిద్దాయి. భారత్ ఈ దిశగా ఇంకా చాలా దూరం ప్రయాణించాల్సి ఉంది.

ప్రాంతాల మధ్య జనసాంఖ్యిక అసమానతలు

భారతదేశంలో జనసాంఖ్యిక పరిస్థితి అన్ని రాష్ట్రాల్లో ఒకేలా లేదు. ఉత్తర భారతంలోని కొన్ని రాష్ట్రాలు ఇంకా అధిక జనన రేటుతో యువ జనాభా అధికంగా కలిగి ఉన్నాయి. దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలు మాత్రం ఇప్పటికే జనసాంఖ్యిక మార్పు చివరి దశకు చేరుతున్నాయి. ఈ అసమానతలు ఒకే విధమైన విధానాలు సరిపోవని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

ఒకవైపు యువత అధికంగా ఉన్న రాష్ట్రాలకు విద్య, ఉపాధి, ఆరోగ్య మౌలిక వసతులపై భారీ పెట్టుబడులు అవసరం. మరోవైపు వృద్ధ జనాభా పెరుగుతున్న రాష్ట్రాలకు సామాజిక భద్రత, ఆరోగ్య సంరక్షణ విధానాలు అవసరం. ఈ సమతుల్యత సాధించడమే కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ముందున్న సవాలు.

మహిళల పాత్ర లేకుండా జనసాంఖ్యిక లాభం అసంపూర్ణం

భారతదేశంలో మహిళల కార్మిక భాగస్వామ్యం ప్రపంచ సగటుతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. యువ మహిళలు విద్య పొందినా, ఉపాధి రంగంలోకి రాకపోవడం వల్ల దేశం తన పూర్తి సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతోంది. చైనా, వియత్నాం వంటి దేశాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యం అధికంగా ఉండటం అక్కడి వృద్ధికి కీలకంగా మారింది.

మహిళలకు భద్రమైన పని వాతావరణం, సమాన అవకాశాలు, శిశు సంరక్షణ సౌకర్యాలు కల్పిస్తేనే జనసాంఖ్యిక లాభం సంపూర్ణంగా మారుతుంది. ఇది కేవలం సామాజిక న్యాయ ప్రశ్న కాదు, ఆర్థిక అవసరం కూడా.

డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్ – కాలపరిమితి ఉన్న అవకాశం

జనసాంఖ్యిక లాభం శాశ్వతం కాదు. ఇది ఒక నిర్దిష్ట కాలానికి మాత్రమే లభించే అవకాశం. అంచనాల ప్రకారం 2035 తర్వాత భారత్‌లో కూడా వృద్ధ జనాభా శాతం పెరగడం మొదలవుతుంది. అప్పటికి ఈ రోజు ఉన్న యువతే రేపటి వృద్ధులవుతారు. అప్పటివరకు సరైన ఉపాధి, ఆదాయం, పొదుపు లేకపోతే, అదే జనాభా భారంగా మారుతుంది.

లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికాలోని కొన్ని దేశాలు జనసాంఖ్యిక లాభాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోలేకపోయాయి. ఫలితంగా నిరుద్యోగం, అసమానతలు, సామాజిక అశాంతి పెరిగింది. భారత్ ఆ తప్పును చేయకూడదు.

భారత యువ జనాభా నిజంగా అభివృద్ధికి వరంగా మారాలంటే –

విద్యను ఉద్యోగావకాశాలతో అనుసంధానం చేయాలి.

నైపుణ్యాభివృద్ధిని కాగితాలకే పరిమితం చేయకుండా అమలు చేయాలి.

పరిశ్రమలు, తయారీ రంగం, సేవారంగంలో పెద్ద ఎత్తున ఉపాధి సృష్టించాలి.

యువతను ఉద్యోగార్థులుగా మాత్రమే కాక, ఉపాధి సృష్టికర్తలుగా తీర్చిదిద్దాలి.

భారత యువత ఒక గణాంకం కాదు. అది ఒక అవకాశం. ఆ అవకాశాన్ని వినియోగించుకుంటే భారత్ ప్రపంచ ఆర్థిక శక్తిగా ఎదుగుతుంది. నిర్లక్ష్యం చేస్తే అదే యువత రేపటి సవాలుగా మారుతుంది. నిర్ణయం నేటి విధానాల చేతుల్లోనే ఉంది.