భారత గగనతలంపై 60 ఏళ్ల ధ్రువతార - మిగ్-21!
భారత వైమానిక దళ (ఐఏఎఫ్) చరిత్రలో కొన్ని విమానాలు కేవలం యంత్రాలుగా కాక, వీరోచిత గాథలకు గుర్తుగా నిలిచాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనది, ఆరు దశాబ్దాలకు పైగా భారత గగనతలాన్ని కాపాడుతూ వచ్చిన 'మిగ్-21' ఫైటర్ జెట్. దీనికి 'ఫ్లయింగ్ కాఫిన్' (ఎగిరే శవపేటిక) అనే అపప్రద ఉన్నా, ఇది సాధించిన ఘనతలు మాత్రం దేనికీ తీసిపోవు. అత్యంత వేగంతో శత్రువుల గుండెల్లో గుబులు రేపిన ఈ 'వజ్రం'... ఇప్పుడు నెమ్మదిగా కనుమరుగు కాబోతోంది. ఈ నేపథ్యంలో, మిగ్-21 ప్రత్యేక ప్రయాణం, దాని పుట్టుక నుంచి వైదొలగే వరకు పూర్తి కథనం.
ఆయుధశాలలో 'అగ్ని' పుట్టుక (1960ల కథ)
ప్రతి గొప్ప యుద్ధ విమానం వెనుక ఒక ప్రత్యేకమైన చరిత్ర ఉంటుంది. మిగ్-21 కూడా ఇందుకు మినహాయింపు కాదు.
సోవియట్ యూనియన్ సృష్టి
మిగ్-21 ను సోవియట్ యూనియన్ (నేటి రష్యా) లోని మిఖోయాన్-గురేవిచ్ డిజైన్ బ్యూరో తయారు చేసింది. 1950లలో తొలిసారిగా ఇది ఆకాశంలోకి దూసుకెళ్లింది. దీని అసలు పేరు 'బాలా లైకా' (రష్యన్ సంగీత వాయిద్యం), ఎందుకంటే దీని ఆకారం ఆ వాయిద్యంలాగే ఉంటుంది. ఇది సన్నని, పొడవాటి, సూదిమొన ఆకృతిలో ఉండటం వల్ల, శబ్ద వేగాన్ని మించిన వేగంతో ప్రయాణించడానికి వీలయ్యేది.
భారతదేశానికి రాక
భారతదేశం 1960ల ప్రారంభంలో, ముఖ్యంగా 1962లో చైనాతో జరిగిన యుద్ధం తర్వాత, తన వైమానిక దళాన్ని బలోపేతం చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. అప్పటి ప్రధాని జవహర్లాల్ నెహ్రూ నాయకత్వంలో, సోవియట్ యూనియన్తో ఒక చారిత్రక ఒప్పందం కుదిరింది. 1963లో తొలిసారిగా మిగ్-21 విమానాలు భారత వైమానిక దళంలో చేరాయి. కేవలం కొనుగోలు చేయడమే కాకుండా, లైసెన్స్పై భారత్లోనే వీటిని తయారు చేసే హక్కును కూడా సోవియట్ యూనియన్ కల్పించింది.
'మేడ్ ఇన్ ఇండియా' ఘనత
ఈ ఒప్పందం కారణంగా, హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL) కర్ణాటకలోని నాసిక్, ఒజార్తో సహా వివిధ ప్లాంట్లలో మిగ్-21 విమానాలను తయారు చేయడం ప్రారంభించింది. ఇది భారతదేశ రక్షణ రంగంలో ఒక మైలురాయి. ఇలా స్వదేశంలో తయారైన మిగ్-21 విమానాలు ఆ తరువాతి దశాబ్దాల్లో ఐఏఎఫ్కు వెన్నెముకగా నిలిచాయి. ఒక ఫైటర్ జెట్ ఇన్ని దశాబ్దాలు పాటు ఒకే దేశ సైన్యంలో పనిచేయడం ప్రపంచంలోనే అరుదైన విషయం.
భారత యుద్ధాలలో మిగ్-21 పాత్ర
మిగ్-21 కేవలం శిక్షణ కోసం వచ్చిన విమానం కాదు, అత్యంత కీలకమైన యుద్ధాలలో తన సామర్థ్యాన్ని రుజువు చేసుకుంది. ఇది భారత సైనిక చరిత్రలో నిలిచిపోయే మూడు ముఖ్య ఘట్టాల్లో పాల్గొంది.
1971 ఇండో-పాక్ యుద్ధం (విజయాన్ని అందించిన రథం)
మిగ్-21 తన పదునైన పంజాను చూపించిన మొదటి పెద్ద యుద్ధం 1971లో జరిగింది. ఈ యుద్ధంలో, మిగ్-21 పైలట్లు పాకిస్తాన్ వైమానిక దళానికి చెందిన అనేక అమెరికన్ మేడ్ F-86 సాబర్ జెట్లను, ముఖ్యంగా 'కెనడా సాబర్'లను సమర్థంగా కూల్చివేశారు. భారత నౌకాదళం, భూసేనకు సహాయంగా ఇది అందించిన ఎయిర్ కవర్ అద్భుతం. పాకిస్తాన్ వైమానిక దళం (పీఏఎఫ్) బలహీనపడటంలో ఈ మిగ్-21 పాత్ర చాలా కీలకం. తూర్పు పాకిస్తాన్ను బంగ్లాదేశ్గా విముక్తి చేయడంలో మిగ్-21 పోరాట పటిమను ప్రపంచం చూసింది.
కార్గిల్ యుద్ధం
1999లో జరిగిన కార్గిల్ యుద్ధం ఎత్తైన పర్వత ప్రాంతాలలో జరిగింది. ఇక్కడ మిగ్-21లు నేరుగా వైమానిక పోరాటాల్లో పాల్గొనకపోయినా, అవి తమ నిఘా సామర్థ్యంతో, భూసేనపై బాంబుల వర్షం కురిపించడంలో సహాయపడ్డాయి. దీని అత్యధిక వేగం, పైకి ఎగబాగే సామర్థ్యం ఎత్తైన కొండల్లో శత్రువుల స్థావరాలను ఛేదించడానికి బాగా ఉపయోగపడింది.
బాలాకోట్ ప్రతిస్పందన - అభినందన్ వీరగాథ
మిగ్-21 పేరును మళ్లీ ప్రపంచమంతా మార్మోగేలా చేసింది 2019లో జరిగిన బాలాకోట్ వైమానిక దాడి తర్వాత జరిగిన వైమానిక పోరాటం. భారత వైమానిక దళం పాకిస్తాన్లోని జైష్-ఎ-మహ్మద్ స్థావరాలపై బాంబు దాడి చేసిన తర్వాత, పాకిస్తాన్ ఎయిర్ఫోర్స్ (పీఏఎఫ్) భారత గగనతలంలోకి దూసుకురావడానికి ప్రయత్నించింది. ఆ సమయంలో, అప్పటి వింగ్ కమాండర్ అభినందన్ వర్ధమాన్, పాతతరం 'మిగ్-21 బైసన్' విమానాన్ని నడుపుతూ, అధునాతన పాకిస్తానీ F-16 ఫైటర్ జెట్ను కూల్చివేశారు.
ఇది ప్రపంచ సైనిక చరిత్రలోనే ఒక అద్భుతమైన సంఘటన. పాత విమానంతో, కొత్త విమానాన్ని కూల్చడం అభినందన్ నైపుణ్యానికి, మిగ్-21 సామర్థ్యానికి నిదర్శనంగా నిలిచింది. ఈ సంఘటన తర్వాత మిగ్-21 పేరు 'బైసన్' ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు అందుకుంది.
వివాదం - 'ఎగిరే శవపేటిక'
మిగ్-21 సాధించిన విజయాలు ఎంత గొప్పవో, దాని చుట్టూ అల్లుకున్న వివాదాలు, ప్రమాదాలు కూడా అంతే విషాదకరమైనవి.
ప్రమాదాల పరంపర
గత కొన్నేళ్లుగా, మిగ్-21 విమానాలు అధిక సంఖ్యలో ప్రమాదాలకు గురవుతున్నాయి. దీనివల్ల అనేక మంది అనుభవజ్ఞులైన పైలట్లు, గ్రౌండ్ సిబ్బంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఈ ప్రమాదాల కారణంగానే దీనికి 'ఫ్లయింగ్ కాఫిన్' (ఎగిరే శవపేటిక) లేదా 'ది విడో మేకర్' (వితంతువులను చేసేది) అనే బాధాకరమైన పేర్లు వచ్చాయి.
ప్రమాదాలకు గల కారణాలు
ప్రమాదాలకు ప్రధానంగా రెండు కారణాలు చెబుతుంటారు:
పాతబడిన సాంకేతికత
మిగ్-21 డిజైన్ చాలా పాతది. దాదాపు ఆరు దశాబ్దాల కిందటి డిజైన్. దీనికి ఉపయోగించిన పరికరాలు, ఎలక్ట్రానిక్స్ నేటి ఆధునిక విమానాలతో పోలిస్తే నాసిరకంగా ఉన్నాయి. సుదీర్ఘకాలం పాటు సేవలందించడం వల్ల విమానంలో లోపాలు తలెత్తే అవకాశాలు ఎక్కువయ్యాయి.
పైలట్ల శిక్షణ - 'హాట్ కాక్పిట్’
మిగ్-21 విమానం నడపడానికి చాలా కష్టం. ఇది టేకాఫ్, ల్యాండింగ్ సమయంలో చాలా వేగంగా ప్రయాణించాలి. చిన్నపాటి పొరపాటు జరిగినా పెద్ద ప్రమాదం అవుతుంది. పైలట్లు దీని కాక్పిట్ను 'హాట్ కాక్పిట్' అని పిలుస్తారు అంటే దీనిని నడపడం ఒక పరీక్ష లాంటిదని అర్థం. తరచుగా యువ పైలట్లకు దీనిపై శిక్షణ ఇస్తుంటారు.
ప్రభుత్వ స్పందన
ప్రతి ప్రమాదం జరిగినప్పుడు, పార్లమెంట్లోనూ, దేశవ్యాప్తంగానూ విమర్శలు వెల్లువెత్తుతాయి. ప్రభుత్వం కూడా ఈ ప్రమాదాలను అరికట్టడానికి ప్రయత్నాలు చేసింది. పాత విమానాలను పూర్తిగా నిలిపివేయాలని, వాటి స్థానంలో కొత్త తరాల విమానాలను చేర్చాలని నిర్ణయించింది.
మిగ్-21 'బైసన్'గా రూపాంతరం
ప్రమాదాలు జరుగుతున్నా, మిగ్-21ని వెంటనే పూర్తిగా తొలగించడం ఐఏఎఫ్కు సాధ్యపడలేదు. ఎందుకంటే, భారత వైమానిక దళంలో ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నది ఈ విమానాలే. అందుకే వీటిని ఆధునీకరించి, వాటి జీవితకాలాన్ని పొడిగించాలని నిర్ణయించారు.
మిగ్-21 'బైసన్'
2000వ దశకం ప్రారంభంలో, మిగ్-21కు భారీ ఎత్తున అప్గ్రేడ్లు చేశారు. ఇందులో అత్యంత ముఖ్యమైనది 'మిగ్-21 బైసన్' వెర్షన్. ఈ ఆధునీకరణలో భాగంగా:
కొత్త రాడార్
శత్రు విమానాలను దూరం నుంచే గుర్తించగలిగే శక్తివంతమైన కొత్త రాడార్ను అమర్చారు.
గ్లాస్ కాక్పిట్
పాత అనలాగ్ మీటర్ల స్థానంలో, రంగుల డిజిటల్ స్క్రీన్లు (గ్లాస్ కాక్పిట్) ఏర్పాటు చేశారు, దీనివల్ల పైలట్ సమాచారాన్ని త్వరగా, స్పష్టంగా చూడగలిగేవాడు.
మెరుగైన ఆయుధ వ్యవస్థ
అధునాతన మిస్సైల్స్, ముఖ్యంగా విజువల్ రేంజ్ దాటి కూడా ప్రయోగించగలిగే మిస్సైల్స్ (BVR) ను ఉపయోగించే సామర్థ్యాన్ని దీనికి కల్పించారు.
ఈ అప్గ్రేడ్ తర్వాత, మిగ్-21 బైసన్ పనితీరు చాలా మెరుగుపడింది. 2019లో వింగ్ కమాండర్ అభినందన్ F-16ను కూల్చడానికి ఈ ఆధునీకరణే కీలకంగా పనిచేసింది.
వీడ్కోలుకు వేళాయె - మిగ్-21 ముగింపు
ఇన్ని దశాబ్దాలు భారత గగనతలానికి రక్షణ కల్పించిన ఈ పాత వీరుడిని గౌరవంగా పంపించేందుకు ఐఏఎఫ్ ప్రణాళికలు సిద్ధం చేసింది.
స్కార్డ్రన్ల రద్దు
మిగ్-21 విమానాలు సాధారణంగా ఒక ఫైటర్ స్కార్డ్రన్లో (సుమారు 16-18 విమానాలు) భాగంగా ఉంటాయి. ఐఏఎఫ్ నెమ్మదిగా ఒక్కో స్కార్డ్రన్ను రద్దు చేస్తూ వస్తోంది. 2022లో శ్రీనగర్లోని 51వ స్కార్డ్రన్ రద్దు కావడం, 2023లో రాజస్థాన్లోని ఉత్తరాలై స్కార్డ్రన్ రద్దు కావడం ఈ వీడ్కోలు ప్రణాళికలో భాగమే.
పూర్తి తొలగింపు లక్ష్యం
ఐఏఎఫ్ లక్ష్యం ప్రకారం, మిగ్-21 స్కార్డ్రన్లను 2025-2026 నాటికి పూర్తిగా తొలగించాలి. ఆ తర్వాత మిగ్-21 భారత వైమానిక దళంలో ఇక కనిపించదు. ఈ నిర్ణయం కొత్త తరం ఫైటర్ జెట్ల అవసరాన్ని నొక్కి చెబుతోంది.
భర్తీ చేసే విమానాలు
మిగ్-21 స్థానాన్ని భర్తీ చేయడానికి భారత ప్రభుత్వం కొత్త విమానాల కొనుగోలు, తయారీపై దృష్టి సారించింది:
తేజస్
స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారైన తేజస్ విమానాలు మిగ్-21 కంటే ఎంతో ఆధునికమైనవి, సురక్షితమైనవి. వీటిని ఐఏఎఫ్ పెద్ద సంఖ్యలో కొనుగోలు చేస్తోంది.
రఫేల్
ఫ్రాన్స్ నుంచి కొనుగోలు చేసిన రఫేల్ విమానాలు ఆధునికతలో మిగ్-21 కంటే చాలా రెట్లు మెరుగైనవి.
ఎంఆర్సీఏ
మధ్యస్థ బహుళ పాత్ర పోషించే యుద్ధ విమానాల (మీడియం మల్టీ రోల్ కంబాట్ ఏయిర్ క్రాఫ్ట్) కొనుగోలు ప్రక్రియ కూడా కొనసాగుతోంది.
ఈ కొత్త విమానాలు భారత వైమానిక దళ యుద్ధ సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచుతాయి. మిగ్-21 వెళ్లినా, భారత గగనతల రక్షణ భవిష్యత్తు సురక్షితంగానే ఉంది.
పైలట్ల కడసారి వీడ్కోలు
ఒక భావోద్వేగ ఘట్టం
ఒక పైలట్కు తన విమానం కేవలం యంత్రం కాదు, ప్రాణం. దశాబ్దాలుగా మిగ్-21 నడిపిన వేలాది మంది పైలట్లకు దీని వీడ్కోలు ఒక భావోద్వేగ ఘట్టం.
మిగ్-21 భారత వైమానిక దళానికి ఒక గొప్ప శిక్షణా పాఠశాల. ఈ విమానాన్ని విజయవంతంగా నడిపిన పైలట్లు, అత్యంత క్లిష్టమైన పరిస్థితుల్లో కూడా యుద్ధ విమానాలను నడపగలమనే ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పొందుతారు. దీనికి కారణం, దీని వేగం, దీనిని నడిపేందుకు కావాల్సిన అపారమైన నైపుణ్యం.
నడపడం చాలా కష్టం..
మిగ్-21 నడిపిన సీనియర్ పైలట్లు దీనిని 'ఒక కష్టమైన విమానం'గా అభివర్ణిస్తారు. దీనిని నేర్చుకోవడంలో ఉన్న కష్టం, తర్వాత ఏ విమానాన్ని అయినా సులభంగా నడపడానికి ఉపయోగపడుతుందని అంటారు. ఈ విమానాన్ని నడిపిన అనుభవం లేని ఏ వైమానిక దళ పైలట్ కూడా ఉండడు.
గౌరవ వందనం
మిగ్-21 స్కార్డ్రన్ రద్దు అయినప్పుడు, మిగిలిన పైలట్లు ఆకాశంలో 'ఫార్మేషన్ ఫ్లైట్' (సమూహ విహారం) చేసి గౌరవ వందనం సమర్పిస్తారు. ఇది ఒక సాంప్రదాయం. చివరిసారిగా ఆ విమానాన్ని నడిపే పైలట్ కళ్ళల్లో గర్వం, విషాదం రెండూ కనిపిస్తాయి.
చరిత్రలో మిగిలే మిగ్-21 వారసత్వం
మిగ్-21 ఒకప్పుడు భారత వైమానిక దళానికి లైఫ్లైన్ (ప్రాణధార)గా ఉండేది. అతి తక్కువ ఖర్చుతో, వేగంతో యుద్ధాలను ప్రభావితం చేయగల సామర్థ్యం దీని సొంతం. ఇది దాదాపు 1000కి పైగా విమానాలుగా భారత దళంలో సేవలు అందించింది.
ఒక వైపు ప్రమాదాల కారణంగా విమర్శలు ఎదురైనా, మరోవైపు 1971 యుద్ధంలో విజయం, 2019లో ఎఫ్-16ను కూల్చిన ఘనత వంటి వీరోచిత చరిత్రను ఇది భారత సైన్యానికి అందించింది. అందుకే మిగ్-21 కేవలం 'ఎగిరే శవపేటిక' కాదు, 'యుద్ధ వీరుడి'గా, భారత వైమానిక దళ 'ధ్రువతార'గా చరిత్రలో నిలిచిపోతుంది. దీని నుంచి నేర్చుకున్న పాఠాలు, దీని స్థానాన్ని భర్తీ చేయనున్న తేజస్ లాంటి దేశీయ విమానాలకు మార్గదర్శకంగా ఉంటాయి.
ఇలా ఆరు దశాబ్దాల పాటు భారత ఆకాశాన్ని కాపాడుతూ వచ్చిన ఈ పాతతరం 'ఎగిరే బాణం' కథ ముగిసిపోయింది. భారత గగనతలాన్ని శత్రువుల నుంచి రక్షించడంలో దీని సేవలు మరువలేనివి. భారత వైమానిక దళం ఈ లెజెండరీ ఫైటర్కు గౌరవపూర్వక వీడ్కోలు పలికింది.