భారత్ చైనా మధ్య మళ్లీ విమాన సర్వీసులు - సంబంధాలు

దాదాపు ఐదు సంవత్సరాల విరామం తర్వాత భారత్–చైనా మధ్య నేరుగా ప్రయాణికుల విమాన సర్వీసులు పునఃప్రారంభం కావడం సాధారణమైన సంఘటనలా కనిపించినా, ఇది అంత సాదాసీదా పరిణామం కాదు. ఇరుదేశాల సంబంధాల చరిత్రను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఈ చిన్న అడుగే భవిష్యత్తు వైపు జాగ్రత్తగా వేసిన పెద్ద అడుగుగా భావించవచ్చు.

1947లో స్వాతంత్ర్యం పొందిన భారత్‌ చైనాలో 1949లో చోటుచేసుకున్న విప్లవాన్ని సానుకూలంగా చూసింది. జవహర్లాల్ నెహ్రూ “ఆసియా సోదరత్వం” అనే భావనతో హిందీ–చీని భాయ్–భాయ్ అనే నినాదాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకువచ్చారు. 1954లో సంతకం చేసిన పంచశీల ఒప్పందం శాంతియుత సహజీవనానికి ప్రతీకగా నిలిచింది.

అయితే 1962లో జరిగిన సరిహద్దు యుద్ధం ఈ స్నేహానికి గట్టి దెబ్బ కొట్టింది. ఆ యుద్ధం తర్వాత చైనా భారత్‌కు స్నేహితుడిగా కాకుండా ఒక ప్రత్యర్థిగా కనిపించసాగింది. 1976లో తిరిగి రాయబారి స్థాయి సంబంధాలు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. 1988లో రాజీవ్ గాంధీ చైనా పర్యటనతో కొత్త దశ ప్రారంభమైంది. అప్పటి నుంచి ఇరుదేశాలు సరిహద్దు శాంతి కోసం పలు ఒప్పందాలు కుదుర్చుకున్నాయి. వ్యాపార సంబంధాలు కూడా వేగంగా పెరిగాయి 2010 దశకంలో చైనా భారత్‌కి ముఖ్య వాణిజ్య భాగస్వామిగా మారింది. అయినా 2017లోని డోక్లాం ఉద్రిక్తత, 2020లో గాల్వాన్ లోయ ఘటన ఆ నమ్మకాన్ని మళ్లీ బలహీనపరిచాయి. సరిహద్దు వద్ద చైనా దూకుడుతో భారత ప్రజాభిప్రాయం కఠినంగా మారింది.

2025లో తిరిగి ప్రారంభమైన విమాన సర్వీసులు ఈ నేపథ్యంలో వాస్తవ రాజకీయ దృక్పథంతో చూడాలి. రెండు దేశాలు ఆర్థిక పునరుజ్జీవన దశలో ఉన్నందున, ప్రజల మధ్య సాన్నిహిత్యాన్ని పెంచే చర్యలు అవసరం. భారత్ తన విదేశాంగంలో మల్టీ-అలైన్మెంట్ విధానంను అనుసరిస్తోంది ఒకవైపు అమెరికా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియా దేశాలతో క్వాడ్ ద్వారా భాగస్వామ్యం చేస్తూనే, మరోవైపు చైనాతో సంభాషణ కొనసాగిస్తోంది. సంపూర్ణ విభేదం ఏ దేశానికీ ప్రయోజనకరం కాదు.

భారత్–చైనా మధ్య శాంతి, సహకారం సిద్ధాంతం కాదు అవసరం. ప్రపంచ జనాభాలో మూడవ వంతు ప్రజలు ఈ రెండు దేశాల్లో నివసిస్తున్నారు. వీరి మధ్య ఆర్థిక, వాణిజ్య, సాంకేతిక సహకారం ఆసియాలో అభివృద్ధికి పునాదిగా నిలుస్తుంది. ప్రాచీన కాలంలో బౌద్ధం, సిల్క్ రోడ్ వంటి మార్గాల ద్వారా ఇరుదేశాల మధ్య సంస్కృతి, వాణిజ్యం వికసించాయి. ఆత్మీయత, పరస్పర గౌరవం పునరుద్ధరించబడితే, నేటి రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు తగ్గవచ్చు. చర్చలు కొనసాగించడం ద్వారా ఎల్‌ఏసీ వద్ద ఆకస్మిక ఘర్షణలు నివారించవచ్చు. అంతర్జాతీయ వేదికల్లో భారత్ తన అభిప్రాయాన్ని మరింత బలంగా చెప్పగలదు.

స్నేహంగానే అప్రమత్తత

స్నేహపూర్వక వైఖరి అవసరం, కానీ అది అజాగ్రత్తగా ఉండటానికి కారణం కాకూడదు.

1. సరిహద్దు మౌలిక సదుపాయాల బలోపేతం – హిమాలయ సరిహద్దు వద్ద రహదారులు, రక్షణ వ్యవస్థలు ఆధునికీకరించాలి.

2. వాణిజ్య ఆధారితాన్ని తగ్గించడం – ఎలక్ట్రానిక్స్, ఔషధ రంగాల్లో చైనా ఆధిపత్యం తగ్గించాలి.

3. ప్రజాస్వామ్య దేశాలతో భాగస్వామ్యం – క్వాడ్, ఇండో–పసిఫిక్ బంధాలు సమతుల్య రీతిలో కొనసాగించాలి.

4. సైబర్ భద్రత – భవిష్యత్తులో యుద్ధం సైబర్ రంగంలోనూ జరగొచ్చు. అందుకే స్వదేశీ సాంకేతికతకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

దౌత్యం - తొలి రక్షణ పంక్తి

విమాన సర్వీసుల పునఃప్రారంభం ఒక చిన్న సంకేతం మాత్రమే కానీ అది చర్చలకు,స్నేహానికి తలుపులు ఇంకా తెరిచి ఉందనే నమ్మకాన్ని ఇస్తుంది. భారత్ చైనా పట్ల తన విధానంలో సమతుల్యత, వివేకం పాటించాలి. విరోధం అవసరం లేదు, కానీ అజాగ్రత్త కూడా క్షమించరానిది.

ప్రాచీన నాగరికతలైన ఈ రెండు దేశాలు శాంతియుత సహజీవనానికి ఆదర్శంగా నిలవాలి. ప్రతి చిన్న చర్య అది ఒక సమావేశమో, ఒక ఒప్పందమో, లేదా ఒక విమాన సర్వీసో భవిష్యత్తులో విశ్వాసానికి విత్తనమవుతుంది. ఒక విమానం మళ్లీ ఆకాశంలో ఎగురుతుంటే, అది కేవలం ప్రయాణికులను మాత్రమే కాకుండా సంభాషణను పునఃప్రారంభించే ఆశను కూడా మోస్తుంది