భారత్ ‘చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల నివారణ చట్టం’ అమలులో విజయవంతమవుతుందా !
ఉగ్రవాదాన్ని ఎదుర్కోవడంలో భారతదేశం నిబద్ధత ప్రశ్నాతీతం. సరిహద్దు దాడులు, వ్యవస్థీకృత తీవ్రవాద నెట్వర్క్లు, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా సాగుతున్న తీవ్రవాద ధోరణులను ఎదుర్కోవడానికి దేశానికి పటిష్టమైన చట్టపరమైన సాధనాలు అవసరం. ఈ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికే 'చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల నివారణ చట్టం' (యుఏపిఏ ) రూపొందించబడింది. అయితే, దీని విస్తృత వినియోగం ఒక ప్రాథమిక రాజ్యాంగ ఆందోళనను లేవనెత్తుతోంది. ఉగ్రవాదం పరిధిలోకి రాని కేసుల కోసం ఈ అసాధారణ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చట్టాన్ని సాధారణ చట్టంలా వాడుతున్నారా అంటే సమాధానం వేతకాల్సిందే …
పెరుగుతున్న అరెస్టులు, మందగించిన తీర్పులు
మంత్రిత్వ శాఖ పార్లమెంటు ముందు ఉంచిన గణాంకాలు యుఏపిఏ అమలులో ఉన్న అసమతుల్యతను స్పష్టం చేస్తున్నాయి. 2019, 2023 మధ్య కాలంలో దేశవ్యాప్తంగా మొత్తం 10,440 మందిని ఈ చట్టం కింద అరెస్టు చేశారు. అధికారిక రికార్డుల ప్రకారం, ఇదే కాలంలో కేవలం 335 శిక్షలు మాత్రమే నమోదయ్యాయి, అంటే శిక్షా రేటు సుమారు 3.2 శాతం మాత్రమే.
ప్రాంతాల వారీగా చూస్తే ఈ ఆందోళన మరింత తీవ్రంగా ఉంది. గత ఐదేళ్లలో జరిగిన మొత్తం యుఏపిఏ అరెస్టులలో కేవలం జమ్మూ కాశ్మీర్లోనే 35 శాతానికి పైగా (3,662 అరెస్టులు) నమోదయ్యాయి. కానీ, అక్కడ ఆ కాలంలో కేవలం 23 మందికి మాత్రమే శిక్షలు పడ్డాయి.
ఈ ధోరణి ఇటీవలి కాలంలోనూ కొనసాగుతోంది. 2023లో 2,914 మందిని అరెస్టు చేయగా, జాతీయ శిక్షా రేటు కేవలం 4 శాతంగా ఉంది. ఈ గణాంకాలు చూస్తుంటే, ఈ చట్టం ఉగ్రవాదాన్ని అరికట్టే సాధనం కంటే, విచారణకు ముందే నిందితులను సుదీర్ఘకాలం జైలులో ఉంచే ఒక సాధనంగా మారుతోందనే అభిప్రాయం బలపడుతోంది.
యుఏపిఏ సరైన రీతిలో పనిచేసిన సందర్భాలు
2008 ముంబై ఉగ్రదాడుల కేసులో అజ్మల్ కసబ్పై విచారణ యుఏపిఏ చట్టబద్ధమైన అవసరమైన వినియోగానికి ఒక బెంచ్మార్క్గా నిలిచింది. ఆ కేసులో పట్టుబడ్డ ఉగ్రవాది, భారీ పౌర మరణాలు, స్పష్టమైన సంస్థాగత సంబంధాలు, తిరుగులేని సాక్ష్యాధారాలు ఉన్నాయి. అలాగే, ఇండియన్ ముజాహిదీన్ వంటి వ్యవస్థీకృత ఉగ్రవాద నెట్వర్క్లపై సాధించిన శిక్షలు, బాంబు దాడులు, ఉగ్రవాద నిధుల సేకరణ వంటి కుట్రలను ఛేదించడంలో ఈ చట్టం ప్రాముఖ్యతను చాటిచెప్పాయి.
గీత దాటుతున్న సందర్భాలు
భాషణం, నిరసన ప్రదర్శనలు లేదా సైద్ధాంతిక ప్రచారం వంటి అంశాలకు యుఏపిఏని వర్తింపజేసినప్పుడు ఆందోళనలు మొదలవుతున్నాయి.
ఉదాహరణకు భీమా కోరెగావ్ కేసు (2018) తీసుకుంటే ఈ కేసులో ఎనిమిది మంది నిందితులు యుఏపిఏ కింద 4 నుండి 5 ఏళ్ల పాటు జైలులో గడిపిన తర్వాతే బెయిల్ పొందారు, ఇప్పటికీ విచారణ పూర్తి కాలేదు.
అలాగే 2020 ఢిల్లీ హింసాకాండ చూస్తే ఉమర్ ఖాలిద్ 2020 నుండి జైలులోనే ఉన్నారు. నేరుగా హింసకు పాల్పడినట్లు ఆధారాలు లేకపోయినా, కుట్రలో భాగస్వామి అనే ఆరోపణలతో ఆయనకు బెయిల్ రావడం లేదు.
మరో కేసులో షర్జీల్ ఇమామ్ రెచ్చగొట్టే ప్రసంగాలు చేశారనే ఆరోపణలపై అరెస్టు అయ్యారు. సాధారణ చట్టాల కింద విచారించాల్సిన ఇలాంటి అంశాలను 'ఉగ్రవాదం'గా వర్గీకరించడం చట్టపరమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది.
మానవీయ మూల్యం
సఫూరా జర్గర్ కేసు యుఏపిఏ కఠినత్వాన్ని కళ్ళకు కడుతుంది. గర్భవతిగా ఉన్న సమయంలో ఆమెను అరెస్టు చేసి, మానవతా దృక్పథంతో బెయిల్ ఇచ్చే వరకు వారాల తరబడి జైలులోనే ఉంచారు. ఒక ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చట్టాన్ని యాంత్రికంగా అమలు చేసినప్పుడు, మానవీయ విలువలు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు ఎంతటి నష్టం జరుగుతుందో ఈ ఘటన నిరూపించింది.
బెయిల్ వైరుధ్యం
పోలీసుల వెర్షన్ ప్రాథమికంగా నిజమనిపిస్తే బెయిల్ నిరాకరించే అధికారం యుఏపిఏ ఇస్తుంది. నేషనల్ క్రైమ్ రికార్డ్స్ బ్యూరో డేటా ప్రకారం, మెజారిటీ కేసులు ఏళ్ల తరబడి విచారణలోనే ఉంటున్నాయి. "కేసు తీవ్రతను బట్టి ఒక వ్యక్తి యొక్క స్వేచ్ఛను నిరవధికంగా హరించలేము" అని సుప్రీంకోర్టు పదేపదే హెచ్చరించినప్పటికీ, విచారణకు ముందే జైలు శిక్ష అనుభవించడం ఇక్కడ ఆనవాయితీగా మారుతోంది.
భారీ హింస, వ్యవస్థీకృత కుట్రలు, సరిహద్దు ఉగ్రవాదం వంటి చోట్ల యుఏపిఏ అవశ్యం. కానీ, నిరసనలను లేదా ప్రసంగాలను ఉగ్రవాదంతో సమానం చేయడం వల్ల చట్టం యొక్క నైతిక బలం తగ్గుతుంది. ఒక బలమైన గణతంత్ర దేశం ఉగ్రవాదంపై రాజీలేని పోరాటం చేయాలి, అదే సమయంలో పౌర స్వేచ్ఛను కాపాడటంలో అంతే క్రమశిక్షణతో ఉండాలి.
భారతదేశ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చట్టం యొక్క విశ్వసనీయత అది ఎన్నిసార్లు ప్రయోగించబడిందనే దానిపై కాకుండా, ఎంత ఖచ్చితంగా, నిజాయితీగా, పొదుపుగా ఉపయోగించబడింది అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.