భారత్ అణుశక్తి బిల్లు: దేశ అవసరాలు

భారత్ ఇంధన రంగాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసే ఒక మైలురాయి అయిన సస్టైనబుల్ హార్నెసింగ్ అండ్ అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ ఫర్ ట్రాన్స్‌ఫార్మింగ్ ఇండియా (శాంతి) బిల్లు 2025ను లోక్‌సభ ఇటీవల ఆమోదించింది. ప్రతిపక్షాల వాకౌట్ మధ్య ఈ చట్టం ప్రవేశపెట్టబడింది. శాస్త్ర సాంకేతిక శాఖ మంత్రి జితేంద్ర సింగ్ ప్రవేశపెట్టిన ఈ బిల్లు, 1962 అణు శక్తి చట్టం, 2010 పౌర అణు నష్ట పరిహార చట్టాలను రద్దు చేసి, ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యానికి తలుపులు తెరుస్తోంది. స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్ల (ఎస్‌ఎమ్‌ఆర్‌లు) ప్రోత్సాహం, బాధ్యత నిబంధనల సడలింపుతో ఈ బిల్లు భారత్‌ను స్వచ్ఛమైన, నమ్మదగిన ఇంధన మార్గంలో ముందుకు తీసుకెళ్తుందని ప్రభుత్వం ఆశిస్తోంది. అయితే, ఈ ఉత్సాహం మధ్య కీలక ప్రశ్నలు ఉత్పన్నమవుతున్నాయి: ఇది దీర్ఘకాలిక ఇంధన భద్రతకు దార్శనిక అడుగా లేక భద్రత, జవాబుదారీతనం, పర్యావరణ పరిరక్షణలో అనవసర ప్రమాదాలకు గురిచేస్తుందా?

శాంతి బిల్లు భారత్ అభివృద్ధి ప్రయాణంలో కీలక సంధి క్షణంలో వచ్చింది. ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద ఇంధన వినియోగదారుగా ఉన్న భారత్, వేగంగా పెరుగుతున్న విద్యుత్ డిమాండ్, అంతర్జాతీయ వాతావరణ హామీలు, దిగుమతి ఇంధనాలపై ఆధారపడటంతో సతమతమవుతోంది. ప్రస్తుతం అణు విద్యుత్ భారత్ మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో కేవలం 3 శాతం మాత్రమే ఉంది – ఫ్రాన్స్ (70 శాతం), అమెరికా (20 శాతం)తో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. ఈ బిల్లు న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (ఎన్‌ఇఆర్‌ఏఐ) అనే కొత్త ఏకీకృత నియంత్రణ సంస్థను ఏర్పాటు చేసి, లైసెన్సింగ్, పర్యవేక్షణను సులభతరం చేస్తుంది. ఇప్పటివరకు అణు ప్లాంట్ల నిర్మాణం, నిర్వహణలో ప్రైవేట్ కంపెనీలకు నిషేధం ఉండగా, ఇకపై వారు పెట్టుబడులు పెట్టవచ్చు. ముఖ్యంగా ఎస్‌ఎమ్‌ఆర్‌లలో నూతనత్వం తెచ్చి, భారత్ 2070 నాటికి నెట్-జీరో ఉద్గారాల లక్ష్యం సాధించడంలో సహాయపడతాయని ప్రభుత్వం వాదిస్తోంది. బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్‌పై ఆధారపడటం తగ్గి, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల మధ్య ఇంధన స్వావలంబన పెరుగుతుంది.

పైకి చూస్తే శాంతి బిల్లు ప్రయోజనాలు అనివార్యంగా కనిపిస్తాయి. సౌర, వాయు వంటి పునరుత్పాదక ఇంధనాలు వేగంగా విస్తరిస్తున్నా, అవి అస్థిరత్వం (ఇంటర్‌మిటెన్సీ) సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నాయి – సూర్యుడు అస్తమించినా, గాలులు ఆగినా విద్యుత్ ఆగిపోతుంది. అణు శక్తి మాత్రం బేస్‌లోడ్ పవర్ – 24 గంటలు నిరంతరం స్థిరమైన విద్యుత్. పారిశ్రామిక వృద్ధి, నగర విస్తరణకు ఇది అవసరం. ఎస్‌ఎమ్‌ఆర్‌ల ప్రాధాన్యతతో అణు సాంకేతికతను డెమోక్రటైజ్ చేయవచ్చు – దూరపు ప్రాంతాల్లో కూడా తక్కువ మౌలిక సదుపాయాలతో నిర్మాణం సాధ్యం. ఆర్థికంగా లక్షలాది ఉద్యోగాలు, వెస్టింగ్‌హౌస్, రోసాటమ్ వంటి అంతర్జాతీయ సరఫరాదారుల నుంచి పెట్టుబడులు ఆకర్షణ. జైటాపూర్ ప్రాజెక్టు వంటి ఆలస్యమైన ఒప్పందాలు ఊపందుకోవచ్చు. 2010 సివిల్ లయబిలిటీ చట్టం కారణంగా విదేశీ సరఫరాదారులు వెనుకాడుతున్న నేపథ్యంలో బాధ్యత సడలింపు కీలకం.

అయితే ఈ బాధ్యత సడలింపే విమర్శలకు కారణం. సరఫరాదారుల బాధ్యతను "ఉద్దేశపూర్వక తప్పు"కు మాత్రమే పరిమితం చేయడం ద్వారా లోపభూయిష్ట పరికరాల వల్ల ప్రమాదాలకు "ఫ్రీ పాస్" ఇస్తోందని విమర్శకులు అంటున్నారు. పర్యావరణవేత్తలు, ప్రతిపక్ష ఎంపీలు భోపాల్ విషవాయు దురంతం (1984)ను గుర్తుచేస్తూ, కార్పొరేట్ బాధ్యత నుంచి తప్పించుకోవడం ప్రమాదకరమని ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. తారాపూర్, కక్రపార్ ప్లాంట్లలో రేడియేషన్ లీకులు జరిగిన చరిత్ర ఉంది. ఫుకుషిమా (2011), చెర్నోబిల్ (1986) దురంతాలు అణు ప్రమాదాలు సరిహద్దులు దాటి తరతరాలకు ప్రభావం చూపుతాయని హెచ్చరిస్తున్నాయి. వాతావరణ మార్పుల వల్ల తీవ్ర వాతావరణ సంఘటనలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో హిమాలయాల వంటి భూకంప ప్రాంతాల్లో ఎస్‌ఎమ్‌ఆర్‌లు కూడా ప్రమాదాల నుంచి తప్పవు.

ప్రైవేటీకరణ ఈక్విటీ, పారదర్శకత సమస్యలను లేవనెత్తుతోంది. లాభాపేక్షలో భద్రతను పక్కనపెడతారా? అణు శక్తి నియంత్రణ మండలి (ఏఇఆర్‌బి) పారదర్శకత లోపం, సిబ్బంది కొరత ఆరోపణలు ఉన్నాయి. కొత్త ఎన్‌ఇఆర్‌ఏఐ స్వతంత్రత హామీ ఇవ్వబడినా, క్రోనీ క్యాపిటలిజం చరిత్ర ఉన్న దేశంలో సందేహాలు తప్పవు. అణు వ్యర్థాల నిర్వహణపై బిల్లు స్పష్టత లేదు – భవిష్యత్ తరాలపై రేడియోధార్మిక భారం మోపుతుంది. పునరుత్పాదక ఇంధనాలు చౌకగా, వేగంగా అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు అణు శక్తి అవసరమా? సౌర ధరలు 2010 నుంచి 89 శాతం తగ్గాయి. 2030 నాటికి 500 జీడబ్ల్యూ పునరుత్పాదక లక్ష్యం సాధ్యమే.

విశ్లేషణాత్మకంగా చూస్తే శాంతి బిల్లు రెండంచుల కత్తి.ఒకవైపు దశాబ్దాలుగా అడ్డుపడుతున్న బ్యూరోక్రటిక్ అడ్డంకులను తొలగిస్తూ ఆత్మనిర్భర భారత్ దృష్టికి అనుగుణంగా ఉంది. డీకార్బనైజేషన్ రేసులో అణు శక్తి బ్రిడ్జ్ పాత్ర పోషిస్తుంది. మరోవైపు బాధ్యత సడలింపు అతి వేగంలో తీసుకున్న నిర్ణయంగా కనిపిస్తోంది. అంతర్జాతీయ భద్రత ప్రమాణాలు, పారదర్శక ఆడిట్‌లు, పైలట్ ఎస్‌ఎమ్‌ఆర్ ప్రాజెక్టులతో దశలవారీ ప్రైవేటీకరణ మంచిది. అణు, పునరుత్పాదక ఇంధనాలను పోటీదారులుగా కాకుండా పరస్పర పూరకాలుగా చూడాలి.

చివరికి శాంతి బిల్లు విజయం అమలుపై ఆధారపడి ఉంది. బలమైన భద్రతలతో అమలైతే 1.4 బిలియన్ ప్రజలకు స్వచ్ఛమైన ఇంధనం అందిస్తుంది. లేకపోతే ప్రమాదాలు పెరిగి ప్రజా విశ్వాసం కోల్పోతుంది. బిల్లు పేరులోని శాంతి నిజమైన శాంతి కావాలంటే జాగ్రత్త, జవాబుదారీతనం అవసరం. భారత్‌కు శక్తివంతమైన, భద్రత ఉన్న ఇంధన భవిష్యత్ అవసరం.