భారతీయ రైల్వేల్లో పరిశుభ్రత

భారతీయ రైల్వే వ్యవస్థ ప్రపంచంలో అత్యంత పెద్ద ప్రజా రవాణా నెట్‌వర్క్‌లలో ఒకటి. రోజూ 2.3 కోట్ల మంది గ్రామీణ ప్రాంతాలనుండి మహానగరాల వరకు ప్రయాణిస్తున్నారు. ఈ స్థాయి ప్రయాణాన్ని చూసే వ్యవస్థలో పరిశుభ్రత ఒక ఆప్షన్ కాదు, అనివార్యం. కానీ నీరు లేని టాయిలెట్లు, చెత్తతో నిండిన బోగీలు, దుర్వాసనతో ఉన్న ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు ఇలాంటి సమస్యలు సాధారణ దృశ్యాలుగా మారిపోయాయి. ఎన్నో సంస్కరణలు తీసుకొచ్చినా, శుభ్రత ఇంకా రైల్వేలకు చిరకాల సమస్యగానే ఉంది.

విస్తరించిన వ్యవస్థ తగ్గిన నిర్వహణ

భారతీయ రైల్వేలు కాలక్రమేణా విస్తరించాయి. కానీ విస్తరణకు తగ్గట్టుగా పరిశుభ్రత నిర్వహణ సామర్థ్యం పెరగలేదు. లక్షల మందితో నిండే రైళ్లు, 24 గంటలు కిక్కిరిసే స్టేషన్లు, ఎడతెగని తప్పని మలిన నీటి ప్రవాహం ఇవి అన్నీ శుభ్రతను క్లిష్టమైన సమస్యగా మార్చాయి. OBHS (On-Board Housekeeping Services) వంటి పద్ధతులు ప్రవేశపెట్టినా, చాలా రైళ్లలో అవి పేరుకు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. కొన్ని రైళ్లు బయలుదేరే సమయంలో కొంత శుభ్రంగా ఉన్నా, కొద్ది గంటల్లోనే పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోతుంది.

ఈ సమస్య యొక్క అసలు మూలం ఏమిటంటే వ్యవస్థ మారింది, కానీ మన శుభ్రత ప్రమాణాలు మారలేదు.రైల్వే టాయిలెట్లు అతి బలహీన ప్రదేశం. ప్రయాణికులు ఎక్కువగా ఎదుర్కొనే అసౌకర్యం టాయిలెట్లదే. బయో-టాయిలెట్లు ప్రవేశపెట్టడం పర్యావరణానికి మంచిదే అయినా, రోజువారీ వినియోగంలో అవి పెద్దగా ఉపయోగపడటం లేదు. నీటి కొరత, సరిగా పనిచేయని ఫ్లష్‌లు, దెబ్బతిన్న తలుపులు, క్లాగింగ్ సమస్యలు ఇవి ప్రతిరోజూ ప్రయాణికులను బాధిస్తున్నాయి. 'సూపర్‌ఫాస్ట్', 'ఎక్స్‌ప్రెస్', 'వందే భారత్' వంటి రైళ్లలో కూడా టాయిలెట్ల నిర్వహణలో పెద్ద మార్పు కనిపించకపోవడం అత్యంత ఆందోళనకరం.శుభ్రమైన టాయిలెట్ అనేది విలాసం కాదు; అది ప్రయాణికుడు గౌరవంగా భావించాల్సిన మౌలిక హక్కు.

స్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు వ్యవస్థ యొక్క నిజమైన ప్రతిబింబం.దేశంలోని అనేక స్టేషన్లలో ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల పరిస్థితి విచారకరం. చెత్తతో నిండిన బుట్టలు, మిగిలిన ఆహార ప్యాకెట్లు , ప్లాస్టిక్ కప్పులు, ట్రాక్‌లో పడిన వ్యర్థాలు ఇవి అన్నీ శుభ్రతలోని లోపాలను బహిరంగంగా చూపిస్తున్నాయి. హాకర్లు, అనధికార స్టాళ్లు, ప్రయాణికుల నిర్లక్ష్యం ఇవి కలిసి సమస్యను మరింత పెంచుతున్నాయి. స్టేషన్ల ఆధునికీకరణ కార్యక్రమాలు వేగంగా సాగుతున్నా, ఆ ఆధునిక స్టేషన్లలో కూడా పరిశుభ్రత ప్రధాన బలహీనతగానే ఉంది. కొత్త భవనం, అందమైన గోడలు, మెరిసే రంగుల దీపాలు పరిశుభ్రత లేకపోతే ఇవన్నీ ఎందుకూ కొరగావు.

పునరుద్ధరణలో పరిశుభ్రతకు రెండో స్థానమా?

భారతీయ రైల్వేలు ప్రస్తుతం భారీ మార్పుల్లో ఉన్నాయి. వందే భారత్ రైళ్లు, స్టేషన్ రీడెవలప్‌మెంట్ ప్రాజెక్టులు, హైస్పీడ్ కారిడార్లు అన్నీ అభివృద్ధికి సంకేతాలు. కానీ ఈ అభివృద్ధిలో పరిశుభ్రత ఎందుకు వెనుకబడింది?రైలు ఆధునికమై ఉండొచ్చు; కానీ అది శుభ్రంగా లేకపోతే, ప్రయాణ అనుభవం మాత్రం పాతదే. స్టేషన్ అద్భుతంగా ఉండవచ్చు; కానీ టాయిలెట్‌లోకి వెళ్లిన ప్రయాణికుడు అసంతృప్తితో బయటకు వస్తే, ఆ అద్భుతం అర్ధాంతరంగా మారిపోతుంది.

విశాఖపట్టణం, మైసూరు, గాంధీనగర్, వడోదరా వంటి కొన్ని స్టేషన్లు పరిశుభ్రతలో దేశానికి ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నాయి. ఇవి చూపిస్తున్న సందేశం స్పష్టంగా ఉంది “పరిశుభ్రత సాధ్యం. సరైన ప్రణాళిక, సమగ్ర పర్యవేక్షణ, ప్రయాణికుల సహకారం ఉంటే ఫలితాలు తప్పనిసరిగా వస్తాయి.”

కానీ ఇలాంటి ప్రమాణాలు దేశవ్యాప్తంగా సమానంగా అమలు కావడం లేదు.

పరిశుభ్రత కోసం ఏం చేయాలి?

భారతీయ రైల్వేలు శుభ్రతను చిన్న సమస్యగా చూస్తే, ప్రయాణికుల నమ్మకం తగ్గిపోతుంది. దీన్ని మూలాంతం నుంచి సరిదిద్దడానికి కొన్ని కీలక చర్యలు అవసరం:

1. ప్రతి రైలు, ప్రతి స్టేషన్‌కు నిత్య పరిశుభ్రత ఆడిట్ - జోన్‌లు తమ తమ ప్రాంతాల్లో ప్రత్యక్ష బాధ్యత వహించాలి.

2. రైళ్లలో అదనపు హౌస్‌కీపింగ్ సిబ్బంది - 800–1,200 కిమీ దూరం ప్రయాణించే రైళ్లలో శుభ్రత బృందాలు పెద్దవి కావాలి.

3. రైల్వే టాయిలెట్లను కొత్తగా రూపకల్పన - తగ్గిన నిర్వహణతో పనిచేసే స్టీల్ ఫిట్టింగ్స్, 24 గంటల నీటి సరఫరా, సులభంగా శుభ్రం చేయగల డిజైన్‌లు అవసరం.

4. వ్యాపారులపై ఖచ్చితమైన వ్యర్థ నిర్వహణ నిబంధనలు - స్టాల్ ఉన్న ప్రతి చోట ప్రత్యేక చెత్తపార్టీలు తప్పనిసరి కావాలి.

5. టెక్నాలజీ ఆధారిత మానిటరింగ్ - GPS ఆధారిత క్లీనింగ్ ట్రాకింగ్, QR కోడ్ ఫీడ్‌బ్యాక్ సిస్టమ్ ప్రయోజనకరం.

6. ప్రయాణికుల బాధ్యత - స్వచ్ఛత కోసం రైల్వేలు ఎంత ప్రయత్నించినా, ప్రయాణికులు జాగ్రత్తగా వ్యవహరించకపోతే మార్పు పూర్తికాదు.

పరిశుభ్రత - దేశ గౌరవం

రైల్వేలు కేవలం రవాణా కాదు; ఇవి దేశ ముఖచిత్రం. ఒక విదేశీయుడు భారతదేశాన్ని మొదట చూసేది రైల్వే స్టేషన్‌లోనే. ఒక సాధారణ భారతీయుడు రోజూ అత్యధిక సమయం వెచ్చించే ప్రజా స్థలం కూడా ఇదే. కనుక పరిశుభ్రత అనేది ఆరోగ్యానికి మాత్రమే కాదు దేశ ప్రతిష్ఠకు సంబంధించిన అంశం. భారతదేశం రైళ్లను ఆధునికం చేయగలిగింది. స్టేషన్లను ప్రపంచ ప్రమాణాలకు తీసుకెళ్లగలిగింది. అదే దృఢ సంకల్పంతో పరిశుభ్రతను కూడా సేవా ప్రమాణంగా మార్చగలదని ఆశిద్దాం.అందుకు కోసం కావాల్సింది మరొక ప్రచార కార్యక్రమం కాదు సంస్కృతి మార్పు.

శుభ్రతను అదనపు సేవగా కాదు, ప్రధాన సేవగా భావించే దశ ఎప్పుడు వస్తే, అప్పుడు మాత్రమే భారతీయ రైల్వేల ప్రయాణం నిజమైన అర్ధంలో ముందుకు సాగుతుంది.