బడ్జెట్ సరైన ఆర్థిక సమతౌల్యాన్ని సాధించిందా?

ఈరోజు ప్రవేశపెట్టిన కేంద్ర బడ్జెట్, భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ ఒక సున్నితమైన మలుపు వద్ద నిలిచిన సమయంలో వచ్చింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆర్థిక అనిశ్చితి, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో మందగమన సంకేతాలు కనిపిస్తున్న వేళ, దేశీయంగా వృద్ధిని కొనసాగించాల్సిన అవసరం ఎంత ఉందో, అదే స్థాయిలో ఆర్థిక క్రమశిక్షణను (fiscal prudence) కాపాడుకోవడం కూడా అత్యంత కీలకం. ఈ నేపథ్యంలో, ఈ బడ్జెట్ వృద్ధి లక్ష్యాలు మరియు ఆర్థిక నియంత్రణ మధ్య సరైన సమతౌల్యాన్ని సాధించిందా అనే ప్రశ్న కీలకంగా మారింది.

బడ్జెట్ మొదటి చూపులోనే ఒక ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ప్రభుత్వం వృద్ధి ఆధారిత అభివృద్ధికే ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నట్లు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా మౌలిక వసతుల రంగంలో (ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్) ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు పెంచడం ద్వారా ఆర్థిక వ్యవస్థను ముందుకు నడిపించాలనే వ్యూహాన్ని మరోసారి పునరుద్ఘాటించింది. రహదారులు, రైల్వేలు, నౌకాశ్రయాలు, లాజిస్టిక్స్, గృహనిర్మాణం, డిజిటల్ మౌలిక వసతులు వంటి రంగాలకు కేటాయింపులు పెరగడం దీనికి నిదర్శనం.

ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు ఆర్థిక వ్యవస్థపై బహుళ ప్రభావాన్ని (multiplier effect) చూపుతాయన్న నమ్మకమే ఈ విధానానికి ఆధారం. ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు పూర్తిస్థాయిలో ముందుకు రాని పరిస్థితుల్లో, ప్రభుత్వ క్యాపెక్స్ వృద్ధికి ఇంజిన్‌లా పనిచేస్తుందని పాలకులు భావిస్తున్నారు. ఉపాధి అవకాశాలు పెరగడం, ఉత్పాదకత మెరుగవడం, దీర్ఘకాలిక వృద్ధికి పునాదులు వేయడం వంటి లక్ష్యాలతో ఈ దిశగా అడుగులు వేయడం సమంజసమే.

అయితే, వృద్ధి కోసం ఏ ధర చెల్లించాల్సి వచ్చినా సరే అన్న దృక్పథం ప్రమాదకరం. ఒక బడ్జెట్ విశ్వసనీయత దాని ఆర్థిక లెక్కలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం ఆర్థిక లోటును క్రమంగా తగ్గించే మార్గపటాన్ని మరోసారి ప్రతిపాదించింది. ఫిస్కల్ డెఫిసిట్‌ను నియంత్రించడంపై తన నిబద్ధతను పునరుద్ఘాటించడం ద్వారా మార్కెట్లకు, పెట్టుబడిదారులకు, రేటింగ్ ఏజెన్సీలకు ఒక బాధ్యతాయుత సంకేతాన్ని పంపించింది.

అయితే, ఆర్థిక క్రమశిక్షణను కేవలం లోటు శాతం సంఖ్యలతోనే కొలవలేం. ఖర్చుల నాణ్యత, ఆదాయ అంచనాల వాస్తవికత కూడా అంతే ముఖ్యం. క్యాపిటల్ ఎక్స్‌పెండిచర్ ఆదాయ వ్యయాలకంటే ఉత్పాదకమైనదైనా, ఆ నిధులు భూమిపై ఎంత సమర్థవంతంగా ఖర్చవుతున్నాయన్నదే అసలు ప్రశ్న. గత అనుభవాలను పరిశీలిస్తే, పెద్ద కేటాయింపులు ఉన్నప్పటికీ, ప్రాజెక్టుల అమల్లో జాప్యం, వ్యయవృద్ధి, పరిపాలనా అడ్డంకులు కనిపించాయి. ఇవి వృద్ధిపై ఆశించిన ప్రభావాన్ని తగ్గించే ప్రమాదం ఉంది.

ఇక ఆదాయ వర్గానికి వస్తే, బడ్జెట్ పన్నుల వసూళ్లపై ఆశావహ అంచనాలనే ఆధారంగా తీసుకున్నట్లు కనిపిస్తుంది. ప్రత్యక్ష పన్నుల వసూళ్లు గత కొన్నేళ్లుగా మెరుగ్గా ఉన్నప్పటికీ, ఇది నిరంతరం కొనసాగుతుందన్న హామీ లేదు. పరోక్ష పన్నులు వినియోగ డిమాండ్‌పై ఆధారపడి ఉంటాయి. వినియోగం మందగిస్తే లేదా అంతర్జాతీయ పరిస్థితులు ప్రతికూలిస్తే, ఆదాయ లక్ష్యాలు నెరవేరకపోవచ్చు. అప్పుడు ఫిస్కల్ లోటు అంచనాలకన్నా పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. క్రమశిక్షణ అంటే ఆశలపై కాదు, సంయమనంతో కూడిన అంచనాలపై ఆధారపడాలి.

వృద్ధి–క్రమశిక్షణ సమతౌల్యంలో మరో కీలక అంశం సంక్షేమ వ్యయం. ఈ బడ్జెట్ కొత్తగా పెద్ద సంక్షేమ పథకాలను ప్రకటించకుండా, ఇప్పటికే అమలులో ఉన్న పథకాలను కొనసాగించడంపైనే దృష్టి పెట్టింది. లక్ష్యిత సంక్షేమం (targeted welfare), డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ వంటి విధానాల ద్వారా లీకేజీలను తగ్గించాలన్న ప్రయత్నం కనిపిస్తుంది. ఇది ఆర్థిక క్రమశిక్షణ దృష్ట్యా సరైనదే.

అయితే, పెరుగుతున్న అసమానతలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కొనసాగుతున్న ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు, కొన్ని రంగాల్లో వాస్తవ వేతనాల స్థిరత్వం వంటి అంశాలను దృష్టిలో ఉంచుకుంటే, సంక్షేమ వ్యయం సరిపోతుందా అనే సందేహాలు తలెత్తుతాయి. డిమాండ్ బలహీనంగా ఉన్న సమయంలో, సంక్షేమ వ్యయం వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించే కీలక పాత్ర పోషించగలదు. ఈ విషయంలో బడ్జెట్ కొంత సంయమనాన్ని పాటించినట్లు కనిపిస్తుంది.

మధ్యతరగతి విషయానికి వస్తే, ప్రత్యక్షంగా పెద్ద పన్ను ఉపశమనాలు లేకపోవడం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆదాయ వృద్ధిని కాపాడుకోవాలన్న ఉద్దేశంతో ప్రభుత్వం ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నా, వినియోగ ఆధారిత వృద్ధికి ఇది ఒక అడ్డంకిగా మారే అవకాశముంది. సరఫరా పక్ష సంస్కరణలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తూ, తక్షణ వినియోగ ప్రోత్సాహాన్ని పరిమితం చేయడం ఒక వ్యూహాత్మక ఎంపిక. అయితే, దీని ఫలితాలు కాలానుగుణంగా మాత్రమే తెలుస్తాయి.

ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణ కూడా వృద్ధి–క్రమశిక్షణ మధ్య కీలక కడియం. అధిక ప్రభుత్వ వ్యయం ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచితే, కేంద్ర బ్యాంకు కఠిన ద్రవ్య విధానాలను అనుసరించాల్సి వస్తుంది. ఈ బడ్జెట్‌లో కనిపిస్తున్న ఆర్థిక సంయమనం, ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణకు సహకరించే అంశంగా చూడవచ్చు. ఇది స్థిరమైన వృద్ధికి అవసరమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించగలదు. అయితే, కఠిన క్రమశిక్షణ వృద్ధిని అణిచివేసే స్థాయికి వెళ్లకూడదన్నదే సవాలు.

సమాఖ్య వ్యవస్థ కోణంలో కూడా ఈ సమతౌల్యం ప్రభావం చూపుతుంది. రాష్ట్రాలు మౌలిక వసతులు, సంక్షేమం అమలు చేసే ప్రధాన భూమికలో ఉంటాయి. కానీ వాటి ఆర్థిక స్థలం పరిమితంగా ఉంది. కేంద్రం నుంచి వచ్చే నిధులు, ప్రోత్సాహకాలు సరిపోతాయా? రాష్ట్రాలకు తగిన స్వేచ్ఛ, వనరులు లభిస్తున్నాయా? అన్న ప్రశ్నలు ఇంకా మిగిలే ఉన్నాయి.

మొత్తానికి, ఈ బడ్జెట్ ఒక సన్నని తాడుపై నడిచే ప్రయత్నంలా కనిపిస్తుంది. నిర్లక్ష్యమైన ప్రజాప్రియతకు దూరంగా, అతిశయ కఠినతకు వెళ్లకుండా, మధ్యమార్గాన్ని ఎంచుకుంది. క్యాపెక్స్‌పై దృష్టి, క్రమంగా లోటు తగ్గింపు, లక్ష్యిత సంక్షేమం ఇవి ఈ వ్యూహానికి మూలస్తంభాలు.

ఈ సమతౌల్యం సరైనదా కాదా అన్నది బడ్జెట్ ప్రసంగంతో కాదు, దాని అమలుతో, ఆర్థిక ఫలితాలతో నిర్ణయించబడుతుంది. వృద్ధి వేగవంతమవుతుందా? ద్రవ్యోల్బణం అదుపులో ఉంటుందా? రుణభారం నియంత్రణలో ఉంటుందా? అన్న ప్రశ్నలకు రానున్న కాలమే సమాధానం చెబుతుంది.

చివరగా, ఈ బడ్జెట్ ఒక వాస్తవిక ఆలోచనకు ప్రతిరూపంగా కనిపిస్తుంది. వృద్ధి అవసరం, విశ్వసనీయత అవసరం రెండింటినీ సమన్వయం చేయాలన్న ప్రయత్నం ఇందులో స్పష్టంగా ఉంది. ఆశయం మరియు లెక్కల మధ్య సమతౌల్యమే దీని అసలైన పరీక్ష. ఆ సమతౌల్యం దేశాన్ని దీర్ఘకాలిక, స్థిరమైన అభివృద్ధి దిశగా నడిపిస్తుందా అన్నదే అసలు ప్రశ్న.