బంగ్లాదేశ్ మాజీ ప్రధాని ఖలీదా జియా కన్నుమూత
బంగ్లాదేశ్ రాజకీయాల్లో ఒక శకం ముగిసింది. ఆ దేశ మాజీ ప్రధానమంత్రి, బంగ్లాదేశ్ నేషనలిస్ట్ పార్టీ (బీఎన్పీ) అధ్యక్షురాలు బేగం ఖలీదా జియా (80) మంగళవారం ఉదయం కన్నుమూశారు. గత కొంతకాలంగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న ఆమె, ఢాకాలోని ఎవర్కేర్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ తుదిశ్వాస విడిచారు.
ఖలీదా జియా అంత్యక్రియలు నేడు (బుధవారం) ఢాకాలో జరగనున్నాయి. మానిక్ మియా అవెన్యూలో జోహర్ ప్రార్థనల అనంతరం, పార్లమెంట్ సమీపంలోని జియా ఉద్యాన్లో ఆమె భర్త జియావుర్ రెహమాన్ సమాధి పక్కనే ఖననం చేస్తారు. ఈ అంత్యక్రియలకు భారతదేశం తరఫున కేంద్ర విదేశాంగ మంత్రి జైశంకర్ హాజరుకానున్నారు. ఆమె మృతికి గుర్తుగా బీఎన్పీ పార్టీ 7 రోజుల పాటు దేశవ్యాప్త సంతాప దినాలను ప్రకటించింది.
ప్రపంచ నాయకుల స్పందన
బంగ్లాదేశ్ మాజీ ప్రధాని ఖలీదా జియా మృతి పట్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రముఖులు సంతాపం వ్యక్తం చేస్తున్నారు. భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ ఆమె మరణం పట్ల విచారం వ్యక్తం చేస్తూ, భారత్-బంగ్లాదేశ్ సంబంధాల అభివృద్ధిలో ఆమె పాత్రను గుర్తుచేసుకున్నారు. 2015లో ఆమెతో జరిగిన భేటీని ఆయన స్మరించుకున్నారు. బంగ్లాదేశ్ మధ్యంతర ప్రభుత్వ ముఖ్య సలహాదారు ముహమ్మద్ యూనస్ ఆమెను ఖలీదా జియాను "ప్రజాస్వామ్య రక్షకురాలు"గా అభివర్ణించారు. బాలికల ఉచిత విద్య కోసం ఆమె చేసిన కృషిని కొనియాడారు. ఆమె చిరకాల రాజకీయ ప్రత్యర్థి షేక్ హసీనా కూడా సంతాపం తెలుపుతూ, రాజకీయ విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ, బంగ్లాదేశ్ తొలి మహిళా ప్రధానిగా దేశానికి ఆమె చేసిన సేవలు చిరస్మరణీయమని పేర్కొన్నారు.
ఎవరీ ఖలీదా జియా?
ఖలీదా జియా 1945లో జన్మించారు. ఆమె బంగ్లాదేశ్ మాజీ అధ్యక్షుడు జియావుర్ రెహమాన్ సతీమణి. బంగ్లాదేశ్ చరిత్రలో తొలి మహిళా ప్రధానమంత్రిగా ఆమె రికార్డు సృష్టించారు. ముస్లిం దేశాల్లో బెనజీర్ భుట్టో తర్వాత ప్రధాని పదవి చేపట్టిన రెండో మహిళా నాయకురాలు ఈమె. ఆమెను అభిమానులు, అనుచరులు గౌరవంగా "దేశనేత్రి" అని పిలుచుకుంటారు.
రాజకీయాల్లోకి ఎలా వచ్చారు?
ఖలీదా జియా రాజకీయాల్లోకి రావడం అనుకోకుండా జరిగింది. మొదట్లో ఆమె కేవలం గృహిణిగానే ఉండేవారు. అయితే, 1981లో ఆమె భర్త, అప్పటి అధ్యక్షుడు జియావుర్ రెహమాన్ సైనిక తిరుగుబాటులో హత్యకు గురయ్యారు. ఆ క్లిష్ట సమయంలో పార్టీని కాపాడుకోవడానికి, భర్త ఆశయాలను ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి ఆమె రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టారు. 1982లో పార్టీ ప్రాథమిక సభ్యురాలిగా చేరిన ఆమె, తక్కువ సమయంలోనే పార్టీ ఉపాధ్యక్షురాలిగా, ఆ తర్వాత 1984లో పార్టీ చైర్పర్సన్గా ఎదిగారు. ఆ పదవిలో ఆమె మరణించే వరకూ కొనసాగారు.
అధికారంలోకి..
ఖలీదా జియా ప్రస్థానం పోరాటాలతో మొదలైంది. 1982లో జనరల్ హెచ్.ఎం. ఎర్షాద్ సైనిక తిరుగుబాటు ద్వారా అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ప్రజాస్వామ్యాన్ని పునరుద్ధరించేందుకు ఖలీదా జియా ఉద్యమాలు ప్రారంభించారు. 1986లో జరిగిన అధ్యక్ష ఎన్నికలను బీఎన్పీ బహిష్కరించడంతో ఆమె ప్రజాదరణ మరింత పెరిగింది. 1990లో ఎర్షాద్ పాలన కూలిన తర్వాత, 1991లో జరిగిన ఎన్నికల్లో బీఎన్పీ విజయం సాధించింది. దీంతో ఖలీదా జియా బంగ్లాదేశ్ తొలి మహిళా ప్రధానిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.
ఆమె తొలి పాలనలో (1991-1996) దేశం అధ్యక్ష విధానం నుంచి పార్లమెంటరీ విధానానికి మారింది. 1996లో మరోసారి అధికారంలోకి వచ్చినప్పటికీ, కేవలం 12 రోజుల్లోనే ప్రభుత్వం కూలిపోయింది. అయితే అదే ఏడాది జరిగిన ఎన్నికల్లో బీఎన్పీ 116 సీట్లు గెలిచి, దేశ చరిత్రలోనే అతిపెద్ద ప్రతిపక్షంగా నిలిచింది. 2001లో నాలుగు పార్టీల కూటమితో ఆమె మళ్లీ ప్రధాని అయ్యారు. 2006లో అధికారాన్ని కేర్టేకర్ ప్రభుత్వానికి అప్పగించారు.
ఖలీదా జియా ప్రధానిగా ఉన్న సమయంలో బాలికల విద్య కోసం ఎంతో కృషి చేశారు. 10వ తరగతి వరకు బాలికలకు ఉచిత విద్యను ప్రవేశపెట్టారు. దేశంలో ప్రైవేటు పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించి, ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. బంగ్లాదేశ్లో అధ్యక్ష పాలన పోయి, పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం రావడంలో ఆమె కీలక పాత్ర పోషించారు.
ఒడిదొడుకులు, జైలు జీవితం
ఖలీదా జియా రాజకీయ ప్రస్థానం విజయాలతో పాటు ఎన్నో సవాళ్లు, వ్యక్తిగత ఇబ్బందులతో సాగింది. 2007లో అవినీతి ఆరోపణలపై అరెస్టయిన ఆమె, 2018లో జియా ఆర్ఫనేజ్ ట్రస్ట్ కేసులో జైలు శిక్ష అనుభవించారు; అయితే ఈ కేసులన్నీ రాజకీయ కక్షసాధింపు చర్యలని ఆమె పార్టీ వాదించింది. ఆరోగ్యం క్షీణించడంతో చాలా కాలం పాటు గృహనిర్బంధంలోనే చికిత్స పొందిన ఆమెకు, 2024లో షేక్ హసీనా ప్రభుత్వం పడిపోయిన తర్వాత రాష్ట్రపతి క్షమాభిక్ష లభించి పూర్తి స్వేచ్ఛ లభించింది. జైలు నుంచి విడుదలైన వెంటనే భారీ ర్యాలీతో రాజకీయాల్లోకి తిరిగి వచ్చి తన పార్టీకి కొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపినప్పటికీ, కాలేయ సమస్యలు, మధుమేహం వంటి అనారోగ్య కారణాలతో 80 ఏళ్ల వయసులో ఆమె తుదిశ్వాస విడిచారు. ఆమె మరణం బంగ్లాదేశ్ రాజకీయాల్లో ఒక పెద్ద వెలితిని మిగిల్చింది.
భారత్తో సంబంధాలు
ఖలీదా జియా హయాంలో భారత్-బంగ్లాదేశ్ సంబంధాలు అనేక ఒడిదొడుకులను ఎదుర్కొన్నాయి. ఆమె మొదటిసారి ప్రధానిగా ఉన్నప్పుడు గంగా నదీ జలాల పంపకం, సరిహద్దు వివాదాల వంటి కీలక అంశాలపై ఇరు దేశాల మధ్య తీవ్ర ఉద్రిక్తతలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఆమె ప్రభుత్వం "లుక్ ఈస్ట్" విధానాన్ని అనుసరిస్తూ చైనా, ఇస్లామిక్ దేశాలతో సన్నిహితంగా ఉండటానికి మొగ్గు చూపింది, దీనివల్ల భారత్తో కొంత దూరం పెరిగింది. ముఖ్యంగా ఆమె రెండోసారి అధికారంలో ఉన్నప్పుడు ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలు, సరిహద్దు చొరబాట్ల విషయంలో న్యూఢిల్లీ తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేయడంతో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు కనిష్ట స్థాయికి పడిపోయాయి. అయినప్పటికీ, ఆమె తన పదవీ కాలంలో రెండుసార్లు భారత్లో పర్యటించి వాణిజ్యం, భద్రత వంటి అంశాలపై ఒప్పందాలు చేసుకోవడం గమనార్హం.
రాజకీయంగా ఎన్నో ఎత్తుపల్లాలు చూసినప్పటికీ, ప్రజల్లో ఖలీదా జియాకు ఉన్న ఆదరణ అపారమైనది. ఆమె పోటీ చేసిన ఏ నియోజకవర్గంలోనూ ఇప్పటివరకు ఓటమిని చవిచూడలేదు. ఖలీదా జియా మరణంతో బంగ్లాదేశ్ రాజకీయాల్లో ఒక శక్తివంతమైన అధ్యాయం ముగిసినట్టయింది. ఆమె జీవితం, పోరాటాలు, రాజకీయ ప్రయాణం బంగ్లాదేశ్ చరిత్రలో ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోతాయి.