బంగ్లాదేశ్ కోసం 'ఎస్' అనండి: యూనస్

బంగ్లాదేశ్ రాజకీయ చరిత్రలో మరో కీలక ఘట్టానికి తెరలేచింది. ఫిబ్రవరి 12న దేశంలో సార్వత్రిక ఎన్నికలతో పాటు రాజ్యాంగ సంస్కరణలపై నిర్వహించనున్న ‘రెఫరెండం’ (ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారింది. మధ్యంతర ప్రభుత్వ ప్రధాన సలహాదారు మహమ్మద్ యూనస్, సంస్కరణలకు మద్దతుగా ‘అవును’ అని ఓటు వేయాలని ప్రజలకు గట్టిగా పిలుపునిచ్చారు. సోమవారం అర్థరాత్రి ప్రచార గడువు ముగిసే కొద్ది గంటల ముందు ఆయన ఉన్నతాధికారులతో సమావేశమై ఈ కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు.

అసలేంటి ఈ రెఫరెండం?

రెఫరెండం అంటే ఒక కీలక నిర్ణయంపై ప్రజలందరి అభిప్రాయాన్ని నేరుగా సేకరించడం. గతేడాది షేక్ హసీనా ప్రభుత్వం పతనానికి దారితీసిన ‘జూలై విప్లవం’ స్ఫూర్తితో యూనస్ సర్కార్ ‘జూలై నేషనల్ చార్టర్-2025’ను రూపొందించింది. ఇందులో 84 రకాల సంస్కరణలను ప్రతిపాదించారు. పార్లమెంటును రెండు సభలుగా మార్చడం, ఒకే వ్యక్తి 10 ఏళ్లకు మించి ప్రధానిగా ఉండకుండా నిబంధన పెట్టడం, అధికారాల వికేంద్రీకరణ వంటివి ఇందులో ప్రధానమైనవి. ఈ సంస్కరణల ప్యాకేజీని ప్రజలు అంగీకరిస్తున్నారో లేదో తెలుసుకోవడమే ఈ రెఫరెండం ముఖ్య ఉద్దేశం.

ఎందుకీ పంతం.. ఎందుకు ముఖ్యం?

బంగ్లాదేశ్‌ను ‘అనాగరికత నుంచి నాగరిక సమాజం వైపు’ నడిపించడమే తన లక్ష్యమని యూనస్ చెబుతున్నారు. గతంలో అధికార దుర్వినియోగం జరిగిన తీరును మార్చాలంటే రాజ్యాంగ పరమైన మార్పులు తప్పనిసరని ఆయన భావిస్తున్నారు. ఈ రెఫరెండంలో ‘అవును’ అని మెజారిటీ ఓట్లు వస్తే, వచ్చే కొత్త ప్రభుత్వం కూడా ఈ సంస్కరణలను కచ్చితంగా అమలు చేయాల్సి ఉంటుంది. అందుకే యూనస్ ప్రభుత్వం బ్యాంకులు, ఎన్జీవోల ద్వారా కూడా ఈ ప్రచారాన్ని ముమ్మరం చేస్తూ.. ‘అవును’ ఓటుకు మద్దతు కూడగడుతోంది.

సామాన్యులకు కలిగే లాభం ఏమిటి?

ఈ సంస్కరణల వల్ల సామాన్యులకు రాజకీయ సుస్థిరత లభించే అవకాశం ఉంది. ప్రధానమంత్రి పదవీకాలంపై పరిమితి విధించడం వల్ల ఒకే వ్యక్తి నియంతగా మారకుండా అడ్డుకోవచ్చు. అలాగే అధికార వికేంద్రీకరణ జరిగితే పాలనలో జవాబుదారీతనం పెరుగుతుంది. చట్టసభల్లో మహిళలకు ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం వల్ల సామాజిక సమానత్వం చేకూరుతుంది. మొత్తానికి రాజకీయ వ్యవస్థలో పారదర్శకత పెరిగి, సామాన్యుల గొంతుకకు విలువిచ్చే 'నాగరిక సమాజం' ఏర్పడుతుందని ప్రభుత్వం వాదిస్తోంది.

అమలు ఎలా.. ఓటింగ్ ఎలా జరుగుతుంది?

ఫిబ్రవరి 12న సార్వత్రిక ఎన్నికల ఓటింగ్‌తో పాటే రెఫరెండం కూడా జరుగుతుంది. ఓటరుకు ఒక ప్రత్యేక బ్యాలెట్ పేపర్ ఇస్తారు. అందులో సంస్కరణల ప్యాకేజీని ఉద్దేశించి ఒకే ప్రశ్న ఉంటుంది. జూలై చార్టర్‌లోని ప్రతిపాదనలతో మీరు ఏకీభవిస్తే ‘అవును’ అని, విభేదిస్తే ‘కాదు’ అని మార్క్ చేయాల్సి ఉంటుంది. అత్యధిక శాతం ప్రజలు ఏ వైపు మొగ్గు చూపితే ఆ నిర్ణయాన్ని ప్రభుత్వం రాజ్యాంగబద్ధంగా గెజిట్ ద్వారా ఖరారు చేస్తుంది.

న్యాయ వివాదాలు.. చట్టబద్ధతపై ప్రశ్నలు

యూనస్ చేస్తున్న ఈ ప్రయత్నంపై న్యాయ నిపుణులు పెదవి విరుస్తున్నారు. బంగ్లాదేశ్ ప్రస్తుత రాజ్యాంగంలో ఇలాంటి రెఫరెండం నిర్వహించడానికి ఎక్కడా అవకాశం లేదని ప్రముఖ న్యాయవాది స్వదీన్ మాలిక్ హెచ్చరించారు. రాజ్యాంగాన్ని రద్దు చేయకుండా లేదా మార్షల్ లా అమలులో లేకుండా అధ్యక్షుడు ఇలాంటి గెజిట్‌పై సంతకం చేయడం చట్టవిరుద్ధమని ఆయన వాదిస్తున్నారు. అంతేకాకుండా, తటస్థంగా ఉండాల్సిన ప్రభుత్వం ఒకే పక్షానికి కొమ్ముకాయడం కూడా వివాదాస్పదమైంది.

విమర్శలు.. గందరగోళం

ప్రభుత్వ తీరుపై విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. చార్టర్‌లో ఉన్న 84 అంశాలలో కొన్ని ప్రజలకు నచ్చవచ్చు, కొన్ని నచ్చకపోవచ్చు. కానీ అన్నింటినీ కలిపి ఒకే ‘అవును’ లేదా ‘కాదు’ ఆప్షన్ ఇవ్వడం వల్ల ప్రజలు గందరగోళానికి గురయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ఈ రెఫరెండం కేవలం యూనస్ ప్రభుత్వం తన పద్ధతులను చట్టబద్ధం చేసుకోవడానికే వాడుకుంటోందని ప్రతిపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి. భారీ ప్రజాధనం వెచ్చించి నిర్వహిస్తున్న ఈ ‘ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ’ ఏ తీర్పు ఇస్తుందనేది ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉత్కంఠ రేపుతోంది.