ప్రపంచ పర్యాటకానికి కేంద్రమయ్యే దారిలో భారతదేశం
ప్రపంచ పర్యాటక రంగం మహమ్మారి తర్వాత మళ్లీ విస్తృత స్థాయిలో పుంజుకుంటున్న ఈ సమయంలో, భారతదేశం తనను అంతర్జాతీయ పర్యాటకానికి కేంద్రంగా రూపుదిద్దుకునే అరుదైన అవకాశాన్ని అందుకోవాలి. సంస్కృతి, చరిత్ర, భౌగోళిక వైవిధ్యం, ఆధ్యాత్మిక సంపత్తి, వారసత్వ కట్టడాలు, ప్రకృతి అద్భుతాలు ఇవన్నీ ఒకే దేశంలో ఇంత విస్తారంగా కనిపించడం దాదాపు అసాధ్యం. అయినప్పటికీ ఈ అపూర్వమైన సంపదను అంతర్జాతీయ వేదికలపై సమర్థంగా ప్రదర్శించడంలో భారత్ అలసత్వం ప్రదర్శించిందని గతంలో విమర్శలు వచ్చాయి. ఇప్పుడు పరిస్థితులు మారుతున్నాయి. ప్రభుత్వం, పరిశ్రమ, స్థానిక సంస్థలు కలిసి భారతదేశాన్ని ప్రపంచ పర్యాటక పటంలో నిలబెట్టేందుకు ముమ్మరంగా కృషి చేస్తున్నారు. ఈ మార్పులన్నీ సమష్టిగా భారత పర్యాటక రంగాన్ని ఒక కొత్త స్థితికి తీసుకెళ్లబోతున్నాయి.
భారతదేశ వైవిధ్యమే దీని అతిపెద్ద బలం. మంచుతో కప్పబడిన హిమాలయ పర్వతాలు, ఎడారుల మధ్య రాజకోటలు, దక్షిణ భారత తీర ప్రాంతాలు, కేరళ బ్యాక్వాటర్లు, గోవా సాంస్కృతిక ఉత్సవాలు, ఉత్తర తూర్పు రాష్ట్రాల పచ్చని లోయలు, వారణాసి ఘాట్ల ఆధ్యాత్మిక ప్రకాశం, ఖజురాహో శిల్ప వైభవం వంటి ఎన్నో రకాల అనుభవాలు ఒకే దేశంలో లభిస్తాయి. ప్రపంచ పర్యాటకులు ఇప్పుడు బహుముఖ అనుభవాలను కోరుకొంటున్నారు. ఒకే ప్రయాణంలో సహజసిద్ధమైన ప్రకృతిని, సంస్కృతిని, చరిత్రను, ఆధునికతను, ఆధ్యాత్మికతను ఒకేసారి చూసే అవకాశం లభించడం అరుదు. భారతదేశం ఈ అవసరాన్ని పూర్తిగా తీర్చగల శక్తి కలిగిన దేశంగా నిలుస్తోంది.
ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో మౌలిక వసతుల రంగంలో వచ్చిన పరిణామాలు భారత పర్యాటక రంగానికి మలుపుతిప్పేలా ప్రభావం చూపుతున్నాయి. ఆధునికీకరించిన విమానాశ్రయాలు, వేగవంతమైన హైవేలు, దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించిన రైల్వే మార్గాలు, చిన్న పట్టణాలను కనెక్ట్ చేసే విమానాల పెరుగుదల, మెరుగుపడిన పట్టణ రవాణా ఇవన్నీ ప్రయాణ అనుభవాన్ని ఎంతో సులభతరం చేస్తున్నాయి. పర్యాటకుడికి అత్యంత ముఖ్యమైనది ప్రయాణ సౌలభ్యం. దాన్ని భారత్ బలంగా అభివృద్ధి చేస్తోంది. ప్రపంచ పెట్టుబడిదారులు కూడా భారత్పై మరింత ఆసక్తి ప్రదర్శించడం ఈ మార్పులకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం.
వీసా విధానాల్లో వచ్చిన మార్పులు కూడా విదేశీ పర్యాటకుల సంఖ్యను పెంచడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. పూర్వంలాగా నెలల తరబడి అనుమతి కోసం ఎదురు చూడాల్సిన అవసరం తగ్గిపోయింది. ఈ-వీసా సౌకర్యం ద్వారా ఎక్కువ దేశాలకు సులభ ప్రవేశం లభిస్తోంది. డిజిటల్ ప్రాసెసింగ్ వేగవంతం కావడం, అనేకసార్లు ప్రవేశించే వీసాల లభ్యత, దేశం వారీగా ప్రత్యేక విధానాలు రూపొందించడం వంటి ప్రయత్నాలు భారతదేశాన్ని దక్షిణాసియాలో అత్యంత పర్యాటక అనుకూల దేశాల జాబితాలో ముందుకు తీసుకువస్తున్నాయి.
ఇక సుస్థిర పర్యాటక అభివృద్ధి వైపు దేశం తీసుకుంటున్న అడుగులు మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. ప్రపంచంలో వాతావరణ మార్పులపై ఉన్న ఆందోళన పెరుగుతున్న వేళ పర్యాటక రంగం కూడా ప్రకృతి పరిరక్షణతో పాటు అభివృద్ధి సాధించాలనే తపన పెరుగుతోంది. లడఖ్, హిమాచల్, ఉత్తర తూర్పు రాష్ట్రాలు, తీర ప్రాంతాలు వంటి పర్యావరణపరంగా సున్నితమైన ప్రాంతాల్లో బాధ్యతాయుత పర్యాటకాన్ని పెంపొందించేందుకు ప్రభుత్వం ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు చేపడుతోంది. పర్యాటకులు పర్యావరణం పట్ల జాగ్రత్తగా వ్యవహరించడం, స్థానిక సమాజాల భాగస్వామ్యం, ప్రకృతి రక్షణకు ఆర్థిక మద్దతు కల్పించడం వంటి చర్యలు భవిష్యత్తులో భారత పర్యాటక రంగాన్ని మరింత బలంగా నిలబెడతాయి.
భారతీయ సంస్కృతి ప్రపంచ మార్కెట్లో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. యోగా, ఆయుర్వేదం, శాస్త్రీయ నృత్య కళలు, ఆధ్యాత్మిక పర్యాటకం, పురాతన నగరాలు, దేవాలయాలు ఇవన్నీ ప్రపంచ పర్యాటకులను ఆకర్షించే శక్తులు. విదేశీయులు ఇప్పుడు అనుభవం ఆధారిత పర్యాటకాన్ని కోరుకుంటున్నారు. వారణాసిలో గంగాహారతి, కేరళలో కథాకళి ప్రదర్శనలు, తమిళనాడులోని దేవాలయ కళా సంపద, ఈశాన్య రాష్ట్రాల వైవిధ్య సంస్కృతి, ఢిల్లీ వారసత్వ నగరపు కథలు ఇవన్నీ భారతదేశాన్ని ప్రపంచం ముందుకు కథల రూపంలో తీసుకెళ్తున్నాయి. ఈ కథనాలను ప్రపంచానికి మరింత సమర్థంగా చేరవేయడానికి డిజిటల్ మార్కెటింగ్ శక్తిని భారత్ అధిక స్థాయిలో వినియోగించుకోవాలి.
యునెస్కో వారసత్వ స్థలాల సంఖ్య పెరగడం భారత పర్యాటక రంగానికి మరిన్ని అవకాశాలను తెచ్చిపెడుతోంది. తాజ్ మహల్, హంపి, అజంతా-ఎల్లోరా, రాజస్థాన్ కోటలు, బృహదీశ్వరాలయం వంటి కట్టడాలు అంతర్జాతీయ గుర్తింపును పొందిన తర్వాత అక్కడికి వచ్చే విదేశీ పర్యాటకుల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది. ఈ స్థలాలకు ఇచ్చే గైడెన్స్, కథన వివరణలు, పర్యాటక మార్గదర్శక సేవలు, నిర్వహణ ప్రమాణాలు మరింత మెరుగుపడితే ఇవి ప్రపంచ పర్యాటక కేంద్రాలుగా అవతరించే సమయం తక్కువే.
భారత్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పర్యాటక రంగం కీలక భాగస్వామిగా నిలుస్తోంది. ప్రస్తుతం జీడీపీకి దాదాపు పది శాతం వున్న ఈ రంగం వచ్చే దశాబ్దంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతుందని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. హోటల్ రంగం, రవాణా, రీటైల్, హస్తకళలు, గైడ్ సేవలు వంటి అనేక ఉపరంగాలు పర్యాటక రంగంతోపాటు ఎదుగుతున్నాయి. ఈ ఉద్యమం గ్రామీణ ప్రాంతాల అభివృద్ధికి కూడా దోహదపడుతోంది. చిన్న వ్యాపారాలు, హోం స్టేలు, స్థానిక కళాకారులు పెద్దఎత్తున లాభపడుతున్నారు.
ప్రభుత్వం కూడా పర్యాటక రంగాన్ని వ్యూహాత్మక రంగంగా పరిగణించి అనేక సంస్కరణలను ప్రవేశపెడుతోంది. దేశంలోని పురాతన నగరాలను పునరుద్ధరించడం, బుద్ధ సర్క్యూట్ను అభివృద్ధి చేయడం, గంగా టూరిజం ప్రాజెక్టులు, అడ్వెంచర్ టూరిజం నియమాలు, రాష్ట్రాలతో కలిసి సంయుక్త ప్రచార కార్యక్రమాలు ఇవన్నీ భారత్ను ప్రపంచమార్కెట్లో ప్రత్యేకంగా నిలబెడుతున్నాయి. 2030 నాటికి భారతదేశాన్ని ప్రపంచంలోని అయిదు అతిపెద్ద పర్యాటక గమ్యస్థానాల్లో ఒకటిగా నిలబెట్టాలనే లక్ష్యంతో దేశం ముందుకెళ్తోంది.
ఇక సోషల్ మీడియా యుగంలో డిజిటల్ ప్రచార శక్తి అపారంగా పెరిగింది. ఇన్ఫ్లూయెన్సర్ వీడియోలు, యూట్యూబ్ ట్రావెలాగులు, రీల్స్, 3D వర్చువల్ టూర్స్, గూగుల్ మ్యాప్స్లో యూనిక్ అనుభవాలు వంటి డిజిటల్ అంశాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా యువ పర్యాటకులను ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ఈ విభాగంలో భారత్ తీసుకునే అడుగులు దేశపు పర్యాటక ప్రచారాన్ని మరో మెట్టుకు తీసుకెళ్తాయి.
ఆధ్యాత్మిక పర్యాటకంలోని సామర్థ్యం భారతదేశానికి అందని వరంగా నిలుస్తోంది. కాశీ, అమృత్సర్, బోధ్గయ, శబరిమల, పూరి, తిరుమల వంటి ప్రదేశాలు ఇప్పటికే ప్రపంచ పర్యాటకుల దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్నాయి. ప్రపంచంలో దాదాపు ఒకటిన్నర బిలియన్ మంది ఆధ్యాత్మిక అనుభవాల కోసం ప్రయాణం చేయడానికి ఆసక్తి చూపుతున్నారని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో భారత ఆధ్యాత్మిక సర్క్యూట్ల అభివృద్ధి భారత పర్యాటక రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకురావచ్చు.
ఇదిలా ఉన్నప్పటికీ కొన్ని సవాళ్లు వాస్తవం. పర్యాటక రద్దీ, అధిక కమర్షియలైజేషన్, అపరిశుభ్రత, భద్రతా అంశాలు, సర్టిఫైడ్ గైడ్ల కొరత వంటి సమస్యలను త్వరగా పరిష్కారించాలి. భారతదేశం పర్యాటక శక్తిగా ఎదగాలంటే ఈ సమస్యలను వ్యవస్థాగత రీతిలో పరిష్కరించడం తప్పనిసరి.
మొత్తానికి భారత్ ప్రపంచ పర్యాటక శక్తిగా ఎదగడానికి కావాల్సిన అన్ని అవకాశాలు, వనరులు, కథనాలు, అనుభవాలు తనలోనే కలిగి ఉంది. ఇప్పుడు అవసరమయ్యేది వీటిని సమష్టిగా ప్రపంచానికి చూపించగల సరైన వ్యూహం, నిబద్ధత, సమన్వయం. ప్రపంచ పర్యాటక మండలి ఇప్పటికే భారత్ను ప్రపంచంలోని ఎనిమిదవ అతిపెద్ద పర్యాటక ఆర్థిక వ్యవస్థగా గుర్తించింది. వచ్చే సంవత్సరాల్లో విదేశీ పర్యాటకుల సంఖ్య రెట్టింపు కావొచ్చు, పర్యాటక ఆదాయం విస్తృతంగా పెరగొచ్చు, భారత్ మరింత ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించొచ్చు. ఈ పెరుగుదల కేవలం పర్యాటక రంగంలోనే కాకుండా దేశ ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక ప్రగతికి మహత్తరమైన పునాది వేస్తుంది