ప్రధాని ఇజ్రాయెల్ పర్యటనకు ఇది సరైన సమయమేనా?
పశ్చిమాసియాలో యుద్ధ మబ్బులు కమ్ముకుంటున్న వేళలో ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ ఇజ్రాయెల్ పర్యటనకు బయలుదేరడం అంతర్జాతీయ వేదికపై ప్రాధాన్యమైన పరిణామంగా నిలుస్తోంది. పశ్చిమ ఆసియాలో ఉద్రిక్తతలు రోజురోజుకు పెరుగుతున్నాయి. ఇజ్రాయెల్–ఇరాన్ మధ్య ప్రత్యక్ష ఘర్షణకు దారితీసే పరిస్థితులు నెలకొంటున్నాయనే అంచనాలు వినిపిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో న్యూఢిల్లీ తీసుకున్న ఈ దౌత్య అడుగు కేవలం ద్వైపాక్షిక సంబంధాల పరిమితిలో కాదు; విస్తృతమైన భౌగోళిక-రాజకీయ సమీకరణాల మధ్య భారత్ తన స్థానాన్ని స్పష్టంచేసే ప్రయత్నంగా చూడాలి.
భారత్-ఇజ్రాయెల్ సంబంధాలు 1992లో పూర్తి స్థాయి దౌత్య సంబంధాలుగా మారాయి. ఆ తర్వాతి దశలో ముఖ్యంగా రక్షణ, వ్యవసాయం, నీటి సాంకేతికత, సైబర్ భద్రత వంటి రంగాల్లో సహకారం వేగంగా విస్తరించింది. ఇజ్రాయెల్ భారత్కు అత్యాధునిక రక్షణ సాంకేతికతను అందిస్తున్న ప్రధాన భాగస్వాముల్లో ఒకటి. డ్రోన్లు, సర్వైలెన్స్ వ్యవస్థలు, క్షిపణి నిరోధక సాంకేతికతలలో రెండు దేశాల మధ్య సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి.
ప్రధాని మోదీ మరియు ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని నెతన్యాహు మధ్య వ్యక్తిగత సాన్నిహిత్యం కూడా ఈ సంబంధాలకు కొత్త ఊపునిచ్చింది. 2017లో మోదీ ఇజ్రాయెల్ పర్యటనతో ఈ బంధం “స్ట్రాటజిక్ పార్ట్నర్షిప్” స్థాయికి చేరింది. ఇప్పుడు జరుగుతున్న పర్యటన ఆ భాగస్వామ్యాన్ని మరింత లోతుగా తీసుకెళ్లే అవకాశం ఉంది. సంయుక్త రక్షణ ఉత్పత్తి, సాంకేతిక పరిజ్ఞాన బదిలీ, గూఢచారి సమాచార పంచుకోలు వంటి అంశాలపై కొత్త ఒప్పందాలు కుదిరే అవకాశం ఉందని దౌత్య వర్గాలు చెబుతున్నాయి.
ఇందులో ముఖ్యంగా ఇజ్రాయెల్ అభివృద్ధి చేసిన ఐరన్ డోమ్- క్షిపణి నిరోధక వ్యవస్థకు సంబంధించిన సాంకేతిక భాగస్వామ్యం ప్రాధాన్యంగా నిలవొచ్చు. ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’ కింద సంయుక్త ఉత్పత్తి జరిగితే, భారత్ భద్రతా వ్యవస్థకు అది బలాన్నిస్తుందనే అంచనాలు ఉన్నాయి. అలాగే కృత్రిమ మేధస్సు, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సైబర్ భద్రత వంటి భవిష్యత్ రంగాల్లో కూడా సహకారం పెరిగే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి.
అయితే ఈ పర్యటనను కేవలం రక్షణ కోణంలో మాత్రమే చూడటం సరైంది కాదు. భారత్-ఇజ్రాయెల్ వాణిజ్య సంబంధాలు కూడా క్రమంగా పెరుగుతున్నాయి. స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంపై చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి. వ్యవసాయ పరిశోధన కేంద్రాలు, నీటి నిర్వహణలో ఇజ్రాయెల్ అనుభవం భారత రాష్ట్రాలకు ఉపయోగపడుతోంది. స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్లో ఇరు దేశాలు భాగస్వామ్యాన్ని విస్తరించాలనే ఉద్దేశ్యంతో ముందుకు సాగుతున్నాయి.
అయితే ఈ సమీకరణంలో కీలక అంశం - ఇరాన్. భారత్కు ఇరాన్తో చారిత్రక, సాంస్కృతిక మరియు ఇంధన సంబంధాలు ఉన్నాయి. చాబహార్ పోర్ట్ అభివృద్ధి వంటి ప్రాజెక్టులు భారత వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలకు సంబంధించినవి. ఇరాన్తో సాన్నిహిత్యాన్ని కొనసాగిస్తూ, ఇజ్రాయెల్తో భాగస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయడం భారత్కు సున్నితమైన సమతుల్యతా పరీక్ష. ఒక వైపు ఇజ్రాయెల్తో రక్షణ సహకారం; మరోవైపు ఇరాన్తో ఇంధన, రవాణా, ప్రాంతీయ కనెక్టివిటీ ప్రాజెక్టులు ఈ రెండింటినీ సమన్వయం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
పశ్చిమ ఆసియాలో యుద్ధ వాతావరణం నెలకొంటే, అక్కడ నివసిస్తున్న లక్షలాది భారతీయుల భద్రత ప్రధాన అంశంగా మారుతుంది. గతంలో ఘర్షణల సమయంలో భారత్ తన పౌరులను సురక్షితంగా తరలించిన అనుభవం ఉంది. అందువల్ల మోదీ పర్యటనలో భద్రతా సమన్వయం, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సహకారం వంటి అంశాలు కూడా చర్చకు రావచ్చు.
అంతర్జాతీయంగా ఈ పర్యటన ఒక స్పష్టమైన సంకేతాన్ని ఇస్తోంది భారత్ ఇకపై కేవలం పరిశీలక దేశం కాదు; ప్రపంచ వ్యూహాత్మక వేదికపై సక్రియ పాత్ర పోషించాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతోంది. అమెరికా, యూరప్, గల్ఫ్ దేశాలతో సమాంతరంగా ఇజ్రాయెల్తో సంబంధాలు బలోపేతం చేయడం ద్వారా భారత్ తన బహుముఖ విదేశాంగాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తోంది.
అయితే విమర్శలు కూడా లేకపోలేదు. పశ్చిమ ఆసియాలో ఉద్రిక్తతల సమయంలో ఇజ్రాయెల్ పర్యటన ప్రాంతీయ సమీకరణాల్లో భారత్ను ఒక వైపు నిలబెట్టే ప్రమాదం ఉందని కొందరు విశ్లేషకులు అంటున్నారు. గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల భావోద్వేగాలను దృష్టిలో పెట్టుకోవాలనే సూచనలు వినిపిస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ, న్యూఢిల్లీ అధికారిక వైఖరి స్పష్టంగా ఉంది భారత్ శాంతి, స్థిరత్వాన్ని కోరుకుంటుంది; కానీ తన జాతీయ ప్రయోజనాల విషయంలో వెనుకడుగు వేయదు.
మొత్తం మీద, ఇరాన్ యుద్ధ మేఘాల మధ్య మోదీ ఇజ్రాయెల్ పర్యటన భారత విదేశాంగానికి ఒక కీలక మలుపుగా నిలవవచ్చు. ఇది రక్షణ, సాంకేతిక, ఆర్థిక రంగాల్లో కొత్త అవకాశాలకు ద్వారాలు తీస్తూనే, సున్నితమైన దౌత్య సమతుల్యతను పరీక్షించబోతోంది. ఈ పర్యటన ఫలితాలు కేవలం ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలకే పరిమితం కావు; పశ్చిమ ఆసియాలో భారత్ భవిష్యత్ పాత్రను నిర్వచించే దిశగా కూడా దోహదపడవచ్చు.
ప్రశ్న ఒక్కటే - భారత్ ఈ వ్యూహాత్మక తాటిపై సమతుల్యంగా నడుస్తుందా? లేక పశ్చిమ ఆసియా తుఫాను దాని విదేశాంగ సమీకరణాలను మరోసారి పరీక్షిస్తుందా?