ప్రజాస్వామ్యమా? ఆధిపత్యమా? - వెనిజులా విషయంలో అమెరికా దౌర్జన్య విదేశాంగ విధానంపై ప్రశ్నలు

ఇటీవల అంతర్జాతీయ మీడియాలో చర్చకు వచ్చిన ఒక తీవ్రమైన అంశం ప్రపంచ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలపై కీలక ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది. వెనిజులా దేశానికి చెందిన ప్రస్తుత అధ్యక్షుడిని అమెరికా బలవంతంగా అరెస్టు చేసిందన్నా, లేదా రహస్యంగా అపహరించిందన్నా వార్తలు అధికారికంగా ధృవీకరించబడకపోయినా అమెరికా విదేశాంగ విధానంలోని ప్రమాదకర ధోరణిని మరోసారి బట్టబయలు చేశాయి. ప్రజాస్వామ్యాన్ని ప్రపంచానికి బోధించే దేశమే, మరో సార్వభౌమ దేశ నాయకుడిపై ఇలాంటి చర్యలకు పాల్పడితే, అంతర్జాతీయ నైతికతకు అర్థం ఏమిటన్న ప్రశ్న సహజంగానే తలెత్తుతుంది.

భారతదేశ పాఠకులకు వెనిజులా రాజకీయాలు పెద్దగా పరిచయం ఉండకపోవచ్చు. కానీ ఈ ఘటనను కేవలం లాటిన్ అమెరికాకు చెందిన అంతర్గత సమస్యగా చూడటం తప్పుదారి పట్టించే విషయం. ఎందుకంటే ఇది ఒక దేశం, తన శక్తిని ఆధారంగా చేసుకుని, మరో దేశ ప్రజాస్వామ్య నిర్ణయాలను ఎంత దూరం వరకు త్రొక్కగలదో చూపించే ఉదాహరణ.

వెనిజులా ప్రపంచంలోనే అత్యధిక చమురు నిల్వలు కలిగిన దేశాల్లో ఒకటి. గత రెండు దశాబ్దాలుగా అది అమెరికా ఆధిపత్యానికి భిన్నమైన రాజకీయ, ఆర్థిక మార్గాన్ని ఎంచుకుంది. ఈ మార్గం వాషింగ్టన్‌కు నచ్చకపోవడమే వెనిజులాపై నిరంతర ఒత్తిడికి కారణం. ప్రజల ద్వారా ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలను గుర్తించకుండా, తనకు అనుకూలమైన నాయకత్వం రావాలన్న ఉద్దేశంతో అమెరికా బహిరంగంగా ‘రెజీమ్ చేంజ్’ను ప్రోత్సహించింది.

ఇక్కడ ఒక కీలక అంశాన్ని స్పష్టంగా చెప్పాలి. వెనిజులా ప్రభుత్వంలోని లోపాలు, ప్రజాస్వామ్య ప్రమాణాలపై విమర్శలు వేరే విషయం. కానీ వాటిని సరిదిద్దే అధికారం అక్కడి ప్రజలకే ఉంటుంది. బలవంతపు అరెస్టులు, ఆర్థిక ఆంక్షలు, రహస్య ఆపరేషన్లు ప్రజాస్వామ్యానికి పరిష్కారం కావు. అవి ప్రజాస్వామ్యంపై దాడులు మాత్రమే.

అమెరికా వెనిజులాపై విధించిన ఆర్థిక ఆంక్షలు అక్కడి సామాన్య ప్రజల జీవితాలను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. ఆహార కొరత, ఔషధాల లేమి, నిరుద్యోగం వంటి సమస్యలు పెరిగాయి. ఈ మానవీయ సంక్షోభానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటి బాహ్య ఆర్థిక ఒత్తిడే. అయితే అదే సంక్షోభాన్ని చూపిస్తూ “ప్రభుత్వం విఫలమైంది” అని అమెరికా వాదించడం ఘోరమైన ద్వంద్వ నైతికత.

భారతదేశానికి ఈ పరిణామాల నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠం ఉంది. వలస పాలన అనుభవించిన దేశంగా, విదేశీ జోక్యం ఎంత విధ్వంసకరమో భారత్‌కు బాగా తెలుసు. ఒక దేశానికి నచ్చలేదన్న కారణంతో, మరో దేశ నాయకత్వాన్ని కూలదోసే హక్కు ఎవరికీ లేదు. ఈ విధానాన్ని అంగీకరిస్తే, రేపు అది ఏ దేశానికైనా వర్తించవచ్చు.

అమెరికా విదేశాంగ విధానంలో కనిపించే మరో ముఖ్యమైన అంశం ప్రజాస్వామ్యంపై ఎంపికచేసే ప్రేమ. తన వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉన్న అనేక నియంతృత్వ పాలనలతో అమెరికా స్నేహం కొనసాగిస్తోంది. కానీ తనకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న ప్రభుత్వాలపై మాత్రం ‘ప్రజాస్వామ్యం’ పేరిట కఠిన చర్యలు చేపడుతోంది. ఈ ద్వంద్వ వైఖరి అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలపై నమ్మకాన్ని దెబ్బతీస్తోంది.

లాటిన్ అమెరికా చరిత్రను పరిశీలిస్తే, అమెరికా జోక్యం వల్ల జరిగిన రాజకీయ కుదుపులు, సైనిక తిరుగుబాట్లు, నియంతృత్వాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. వాటి ఫలితంగా ఆ ప్రాంతం దీర్ఘకాల అస్థిరతను ఎదుర్కొంది. వెనిజులాలో జరుగుతున్న పరిణామాలు ఆ గాయాలను మళ్లీ తెరుస్తున్నాయి.

ప్రపంచం ఇప్పుడు బహుళ ధ్రువాల దిశగా కదులుతోంది. ఒకే దేశం తన ఇష్టానుసారం నియమాలు విధించే కాలం ముగియాలి. అంతర్జాతీయ చట్టాలు, సార్వభౌమత్వం, పరస్పర గౌరవం ఇవే స్థిరమైన ప్రపంచానికి పునాదులు. బలప్రయోగం, అపహరణలు, ఆంక్షలు ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించలేవు.

వెనిజులా విషయంలో అమెరికా తీసుకున్న దౌర్జన్య వైఖరి ప్రజాస్వామ్యానికి మచ్చగా నిలుస్తోంది. ప్రజాస్వామ్యాన్ని ఆయుధాలతో రక్షించలేం. దాన్ని అపహరించి నిలబెట్టలేం. నిజమైన ప్రజాస్వామ్యం ప్రజల సంకల్పంలో నుంచే పుడుతుంది.

భారతదేశం వంటి గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలు ఈ సందర్భంలో స్పష్టంగా మాట్లాడాలి. ప్రజాస్వామ్యం పేరుతో జరుగుతున్న ఆధిపత్య రాజకీయాలను ప్రశ్నించాలి. ఎందుకంటే నేడు వెనిజులా అయితే, రేపు మరెవరో కావచ్చు.

శక్తి సూత్రాలను మరిచినప్పుడు, ప్రజాస్వామ్యం ఓటమి చెందుతుంది. అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలో న్యాయం నిలవాలంటే, శక్తికంటే సూత్రాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిందే. ప్రజాస్వామ్యాన్ని అపహరించలేం; సార్వభౌమత్వాన్ని బలవంతంగా దోచుకోలేం ఈ సత్యాన్ని ప్రపంచం మళ్లీ గుర్తించాల్సిన సమయం వచ్చింది.