పూర్తి డిజిటల్గా జనగణన 2027
జనగణన–2027ను పూర్తిగా డిజిటల్ విధానంలో నిర్వహించనున్నట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. ఈసారి క్లిప్బోర్డులు, పేపర్ ఫారమ్లకు బదులుగా హ్యాండ్హెల్డ్ పరికరాలు, జియోట్యాగ్ మ్యాపింగ్ టూల్స్, వెబ్ ఆధారిత కమాండ్ ప్లాట్ఫారమ్ ఉపయోగించనున్నారు. ఇది స్వాతంత్ర్యం తర్వాత నిర్వహిస్తున్న 16వ జనగణన కాగా, దేశ చరిత్రలో మొదటిసారి పూర్తిగా డిజిటల్ పద్ధతిలో జరుగుతుంది.
ఈ ప్రక్రియకు ప్రధానంగా ‘సెన్సస్ మేనేజ్మెంట్ అండ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్’ (సీఎంఎంఎస్) అనే ప్రత్యేక డిజిటల్ పోర్టల్ ఉపయోగించనున్నారు. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పరిపాలనా వ్యాయామాల్లో ఒకటైన జనగణనను సమర్థవంతంగా నిర్వహించేందుకు రూపుదిద్దుకుంది. దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 32 లక్షల ఫీల్డ్ సిబ్బంది—ఎన్యూమరేటర్లు, సూపర్వైజర్లు—హ్యాండ్హెల్డ్ పరికరాల ద్వారా కోట్లాది కుటుంబాల సామాజిక, ఆర్థిక, జనాభా వివరాలను సేకరించనున్నారు. సేకరించిన సమాచారం సీఎంఎంఎస్ ద్వారా తక్షణమే అప్లోడ్, సమీక్ష, ధృవీకరణ చేయవచ్చు. దీని వల్ల డేటా సేకరణ, సవరణ ప్రక్రియ వేగవంతమవుతుంది.
రిజిస్ట్రార్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా మృత్యుంజయ్ కుమార్ నారాయణ్ రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులకు పంపిన సర్క్యులర్లో, జనగణన 2027లో డిజిటల్ సాంకేతికతను విస్తృతంగా వినియోగించి డేటా నాణ్యత, సమర్థత, వేగాన్ని పెంచుతామని పేర్కొన్నారు. సీఎంఎంఎస్ ద్వారా యూజర్ సృష్టి, శిక్షణ మాడ్యూల్లు, హౌస్ లిస్టింగ్ బ్లాక్లు (హెచ్ ఎల్బీ) ఏర్పాట్లు, సూపర్వైజరీ సర్కిల్స్ కేటాయింపు, ఎన్యూమరేటర్లు, సూపర్వైజర్ల నియామక పత్రాలు, ఐడీ కార్డుల జారీ వంటి ప్రక్రియలు పూర్తిగా డిజిటల్గా నిర్వహిస్తారు. రోల్-బేస్డ్ యాక్సెస్ కంట్రోల్ ద్వారా సమయానుకూల పర్యవేక్షణ సాధ్యమవుతుంది. జియోట్యాగింగ్ సౌకర్యంతో హౌస్ లిస్టింగ్ బ్లాక్లను ఖచ్చితంగా గుర్తించవచ్చు. దీని వల్ల ప్రాంతాల సరిహద్దులు స్పష్టంగా నిర్ణయించి డేటాలో పొరపాట్లు తగ్గించవచ్చు. భవిష్యత్లో ప్రణాళిక, విపత్తు నిర్వహణ, మౌలిక వసతుల అభివృద్ధికి ఈ డిజిటల్ స్పేషల్ డేటా ఉపయోగపడనుంది. కేంద్ర మంత్రివర్గం జనగణన 2027 కోసం రూ. 11,718 కోట్ల వ్యయాన్ని ఆమోదించింది. ఈ సారి కులాల గణన కూడా చేపట్టనున్నారు. పౌరులకు స్వీయ-ఎన్యూమరేషన్ అవకాశం కల్పించనున్నారు. కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా 2021లో జరగాల్సిన జనగణన వాయిదా పడింది. ఇప్పుడు రెండు దశల్లో నిర్వహించనున్నారు.
హౌస్ లిస్టింగ్ అండ్ హౌసింగ్ జనగణన: ఏప్రిల్–సెప్టెంబర్ 2026, పాపులేషన్ ఎన్యూమరేషన్: ఫిబ్రవరి 2027
హౌస్ లిస్టింగ్ సమయంలో దేశవ్యాప్తంగా గృహాలు, నిర్మాణాల వివరాలు నమోదు చేసి, పాపులేషన్ ఎన్యూమరేషన్కు పునాది వేస్తారు. 700–800 జనాభా ఉన్న నివాస ప్రాంతాలకు ఒక హెచ్ ఎల్బీ ఏర్పాటుచేస్తారు. జనసాంద్రత తక్కువ ప్రాంతాల్లో 300 గృహాల ఆధారంగా ఒక బ్లాక్ రూపొందిస్తారు. మొత్తం మీద, జనగణన 2027 భారతదేశంలో డిజిటల్ పరిపాలనకు మరో కీలక మైలురాయిగా నిలవనుంది.