పుస్తకాలు చదవడం మాయమవుతోంది: స్క్రీన్ యుగంలో సమస్య
ఒకప్పుడు పేజీలు తిరగేసే సవ్వడి మన ఇళ్లలో , బడుల్లో, రచ్చ బండల్లో, రైళ్లలో, టీ దుకాణాల్లో హుషారైన ఉదయాన్ని తీసుకొచ్చేది. పుస్తకాల సువాసన, పత్రికల పుటల గలగలలు, కథలలో మునిగిపోయిన వూహలు ఇవన్నీ మన సంస్కృతిలో భాగమయ్యాయి. కానీ ఇప్పుడు ఆ శబ్దాన్ని స్క్రీన్లపై స్వైప్ చేసే వేళ్లు, నోటిఫికేషన్ల మోత భర్తీ చేశాయి. చదవడం అనే అలవాటు ఒకప్పుడు ఆలోచనకు, ఊహకు, విలువలకు పునాది వేసిన శక్తి నిశ్శబ్దంగా మాయమవుతోంది.
గతం: పుస్తకమే స్నేహితుడు
ఇంటర్నెట్ రాకముందు కాలంలో చదవడం జీవనశైలిలో భాగం. పత్రికలు ప్రతి ఉదయం కుటుంబ చర్చలకు కేంద్రం, వార పత్రికలు వినోదానికి ప్రతీక. పాఠశాలలు, కళాశాలలు, ప్రజా గ్రంథాలయాలు ఉత్సాహంతో నిండిపోయేవి. పెద్దలు, పిల్లలు అందరూ ఒకే పుస్తకాన్ని పంచుకుని చదవడం, అభిప్రాయాలు చెప్పడం అది సంస్కృతిలోని సహజ భాగం. ఆ రోజుల్లో చదవడం కేవలం జ్ఞానం కోసం కాదు; ఆలోచన, సహనము, ఊహాశక్తి కోసం. ఆ పుస్తకాలు మనకు సమాజాన్ని అర్థం చేసుకునే దృష్టి ఇచ్చాయి. ఆ పఠన సంస్కృతి నుంచే సాహిత్యకారులు, సామాజిక సంస్కర్తలు, నాయకులు వెలిశారు.
వర్తమానం: స్క్రోల్లలో మునిగిన మనసులు
ఇప్పటి తరానికి మాటలతో సంబంధం ఎక్కువైనా, చదవడం తక్కువైంది. స్మార్ట్ఫోన్లు, టాబ్లెట్లు మన కళ్ల ముందు పదాల ప్రవాహాన్ని తెస్తున్నాయి కానీ ఆ పదాలకు మనసు ముగియడం మరుగనపడుతోంది. వార్తా శీర్షికల్ని మాత్రమే చదివి ముందుకు వెళ్లిపోతున్న యుగం ఇది. కథల స్థానంలో క్యాప్షన్లు, నవలల స్థానంలో వీడియో రీల్స్ వచ్చాయి. యువత నేడు రోజుకు గంటల తరబడి స్క్రీన్లపై గడిపుతూ, పుస్తకంతో గడిపే సమయం క్షణాలకే పరిమితం చేసుకొంది. పాఠశాలల్లోనూ ఈ అలవాటు క్షీణిస్తోంది; విద్యార్థులు సారాంశాలు, AI నోట్స్ పైనే ఆధారపడుతున్నారు. లోతైన పఠనానికి కావాల్సిన ఏకాగ్రత, నిశ్శబ్దం, ఊహా శక్తి తగ్గిపోతుంది.
ప్రచురణ రంగం కూడా ఈ మార్పుకు లోనయింది. పుస్తక దుకాణాలు మూసుకుపోతున్నాయి, పత్రికల చందాలు పడిపోతున్నాయి, లైబ్రరీలు వెలవెలబోతున్నాయి. మాటల స్థానంలో చిత్రాలు, వీడియోలు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి. చదవడం ఇప్పుడు చాలామందికి "ఆడంబరమైన అలవాటు"గా కనిపిస్తోంది.
పఠన సంస్కృతిని ముంచిన కారణాలు
మొదటగా, సాంకేతికత మన మనసును వేగవంతమైన వినోదానికి బంధించింది. ప్రతి నోటిఫికేషన్ కొత్త ఉత్సాహం ఇస్తుంది. ఈ తక్షణ ఆనందపు చక్రంలో పుస్తకం చదవడం “నెమ్మదిగా” అనిపిస్తోంది. రెండవది, విద్యా వ్యవస్థ చదవడాన్ని పరీక్షలతో మాత్రమే కట్టిపెట్టింది. పఠన ఆనందం కోల్పోయింది. పాఠశాలల్లో పుస్తక పఠనం, లైబ్రరీ సమయం తగ్గిపోయాయి. మూడవది, జీవనశైలి వేగంగా మారింది. పని, ప్రయాణం, స్క్రీన్లతో నిండిన జీవితం పుస్తకానికి సమయం ఎక్కడ? గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోనూ మొబైల్ డేటా సులభంగా దొరుకుతోంది, కానీ మంచి పుస్తకాలు ఎక్కడా కనబడటం లేదు. నాలుగవది, సాంస్కృతిక విలువలు మారాయి. ఒకప్పుడు పుస్తకాన్ని చదవడం తెలివితేటల ప్రతీక అయితే, ఇప్పుడు అది “పాత తరపు అలవాటు”గా మిగిలిపోయింది.
భవిష్యత్తు: తిరిగి చదవడం సాధ్యమేనా?
అయినా ఆశ ఉంది. ప్రతి సాంకేతిక విప్లవం తర్వాతా పుస్తకం నిలబడినట్లే ఈ సారి కూడా నిలబడగలదు అనే ఆశ. ఆడియోబుక్స్, ఇ-బుక్స్, డిజిటల్ లైబ్రరీలు కొత్త తరం పాఠకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. “బుక్ క్లబ్లు”, “రీడింగ్ ఛాలెంజ్లు” వంటి కార్యక్రమాలు యువతను తిరిగి పుస్తకాలవైపు తిప్పుతున్నాయి. కానీ ఇది తాత్కాలిక మోజుగా కాకుండా అలవాటుగా మారాలంటే సమాజం మొత్తం కృషి చేయాలి. చదవడం “పాత అలవాటు” కాదు, అది బుద్ధి పదును పెట్టే సాధనమని మళ్లీ గుర్తించాలి.
పరిష్కార మార్గాలు
పాఠశాలల్లో పఠనాన్ని ప్రోత్సహించే వాతావరణం అవసరం. గ్రంథాలయ గంటలు, కథ చెప్పే తరగతులు, పుస్తకోత్సవాలు విద్యార్థుల్లో ఆసక్తి పెంచుతాయి. తల్లిదండ్రులు ఇంట్లో చదవడం చూపించాలి. పిల్లలు తల్లిదండ్రులను పుస్తకంతో చూడటం వారికి ప్రేరణ అవుతుంది. కుటుంబంలో “స్క్రీన్ ఫ్రీ రీడింగ్ అవర్” ఏర్పాటుచేయడం ఉపయుక్తం. ప్రభుత్వం పుస్తక సంస్కృతిని ప్రోత్సహించే ప్రచారాలు, స్థానిక రచయితల పుస్తకాలకు మద్దతు ఇవ్వాలి. గ్రామీణ పాఠశాలల్లో మొబైల్ లైబ్రరీలు, పుస్తక వాహనాలు ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
మీడియా సంస్థలు కూడా పఠనాన్ని ప్రోత్సహించే కంటెంట్ అందించాలి. పత్రికలు, ఆన్లైన్ ప్లాట్ఫారాలు చిన్న వయసు పాఠకులను ఆకట్టుకునే కథా విభాగాలు సృష్టించవచ్చు. ముఖ్యంగా, వ్యక్తిగత స్థాయిలో ప్రతి ఒక్కరూ పుస్తకాన్ని మళ్లీ జీవితంలో భాగం చేసుకోవాలి. చదవడం కేవలం వినోదం కాదు అది ఆలోచనను, అనుభూతిని, మానవత్వాన్ని పెంపొందించే శక్తి.
మళ్లీ పేజీ తిప్పే సమయం
పఠనపు అలవాటు మాయమవ్వడం అంటే కేవలం పుస్తకం కోల్పోవడం కాదు ఆలోచన, వివేచన, సహనాన్ని కోల్పోవడం. చదివే మనసు ప్రశ్నిస్తుంది, చర్చిస్తుంది, సృష్టిస్తుంది. చదవని సమాజం సులభంగా దారి తప్పుతుంది. ఈ సంక్షోభం తిరిగి మారవచ్చు. ప్రతి మూసిన పుస్తకం సరైన పాఠకుడి కోసం ఎదురు చూస్తుంది. మనం ఆ పేజీ మళ్లీ తిప్పాలి. ఎందుకంటే చదవడం కేవలం ఒక నైపుణ్యం కాదు అది మనిషిని మనిషిగా నిలబెట్టే శక్తి.