పాలనలో ఉంటే హైకోర్టులు చురుగ్గా వ్యవహరించాలి: సీజేఐ సూర్యకాంత్

చట్టమైన పాలనలో వ్యవస్థాగత లోపాలు కనిపించినప్పుడు హైకోర్టులు మరింత సక్రియంగా, అప్రమత్తంగా వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉందని భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) సూర్యకాంత్ స్పష్టం చేశారు. న్యాయం ఆలస్యం కావడం అంటే కేవలం న్యాయం నిరాకరణ కాదు, అది న్యాయం నాశనం కావడమే అని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. ముంబైలో ఫాలి నారిమన్ స్మారక ఉపన్యాసం, బాంబే హైకోర్టు సన్మాన కార్యక్రమాల్లో మాట్లాడిన సీజేఐ, హైకోర్టులు తలుపు తట్టే వరకు ఎదురుచూడకుండా చట్టబద్ధమైన పాలనలోని లోపాలను ముందుగానే గుర్తించి చర్యలు తీసుకోవాలని అన్నారు.

హైకోర్టులు కేవలం అప్పీల్ లేదా పునఃపరిశీలనా సంస్థలుగా కాకుండా, రాజ్యాంగ పరిహారాలకు కేంద్రబిందువులుగా ఉండాలని సూచించారు. హైకోర్టులు సుప్రీంకోర్టుకు వెళ్లే మెట్లే కావు. సామాన్య పౌరుడి హక్కులను కాపాడే తొలి కాపలాదారులు హైకోర్టులే అని సీజేఐ వ్యాఖ్యానించారు. న్యాయవ్యవస్థ భవిష్యత్తు కోర్టు తీర్పుల వేగంతో మాత్రమే కాకుండా, వివాదాలను ఎంత వివేకంతో పరిష్కరిస్తున్నామన్న దానిపై ఆధారపడి ఉంటుందని పేర్కొన్నారు. మధ్యస్థత, సమన్వయం, ఆర్బిట్రేషన్ వంటి ప్రత్యామ్నాయ వివాద పరిష్కార పద్ధతులను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉందన్నారు.

ఈ విధానాలు సంబంధాలను కాపాడతాయని, ఖర్చులు–ఆలస్యాలు తగ్గిస్తాయని, కీలకమైన కేసులపై కోర్టులు దృష్టి పెట్టడానికి వీలు కల్పిస్తాయని సీజేఐ తెలిపారు. మధ్యస్థతకు అనుకూల వాతావరణం సృష్టించడంలో న్యాయమూర్తుల చురుకుదనం కీలకమని ఆయన అన్నారు. డిజిటల్ యుగానికి అనుగుణంగా హైకోర్టులు మార్పులు చేసుకుని, న్యాయప్రాప్తిని మరింత సులభం చేయాలని సీజేఐ సూచించారు. హైకోర్టును ఆశ్రయించకుండా నేరుగా సుప్రీంకోర్టుకు వచ్చే ధోరణిని ఆయన విమర్శించారు. ఆర్థికంగా, సామాజికంగా ప్రాధాన్యం ఉన్నవారు ఆర్టికల్ 32 ఉందని నేరుగా సుప్రీంకోర్టుకే రావడం సరికాదని స్పష్టం చేశారు. ఫాలి నారిమన్ సేవలను స్మరించుకుంటూ, ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ప్రజాస్వామ్య ఆత్మకు ఎదురైన సవాళ్లను సీజేఐ గుర్తుచేశారు. వలస పాలన కాలంలో పౌర స్వేచ్ఛలు ఎలా అణచివేయబడ్డాయో ప్రస్తావిస్తూ, పరిహారం లేని హక్కులు అర్థహీనమవుతాయి అన్న గుణపాఠాన్ని దేశం నేర్చుకుందన్నారు.