‘పరీక్షా పే చర్చ’ భారత విద్యావ్యవస్థలో నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలకు దారి చూపగలదా?

ప్రతి ఏడాది పరీక్షల కాలం సమీపిస్తే, భారతదేశమంతా విద్యార్థుల మనసుల్లో ఒకే ఆందోళన అలుముకుంటుంది. బోర్డు పరీక్షలు, ప్రవేశ పరీక్షలు, ర్యాంకులు, కటాఫ్ మార్కులు… ఈ పదాలు విద్యార్థుల జీవితాలను నిర్ణయించే మంత్రాల్లా మారాయి. ఇలాంటి నేపథ్యంలో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రారంభించిన ‘పరీక్షా పే చర్చ’ కార్యక్రమం, పరీక్షల ఒత్తిడిపై జాతీయస్థాయి సంభాషణకు వేదికగా నిలిచింది. కానీ ఇక్కడే ఒక మౌలిక ప్రశ్న ఎదురు నిలుస్తోంది:

ఈ కార్యక్రమం విద్యార్థులకు తాత్కాలిక ధైర్యం మాత్రమే ఇస్తుందా, లేక భారత విద్యా వ్యవస్థలో మూలమార్పులకు ప్రేరణగా మారగలదా?

‘పరీక్షా పే చర్చ’ యొక్క ఉద్దేశ్యం సందేహాతీతంగా ప్రశంసనీయం. పరీక్షల సమయంలో విద్యార్థులు ఎదుర్కొనే మానసిక ఒత్తిడి నిజమైన సమస్య అని, అది నిర్లక్ష్యం చేయలేని అంశమని ఈ కార్యక్రమం గుర్తించింది. చదువు అంటే కేవలం మార్కుల కోసం పోటీ మాత్రమే కాదు, జీవితం కూడా అన్న సందేశాన్ని ప్రధానమంత్రి పదేపదే గుర్తు చేస్తారు. తల్లిదండ్రులు పిల్లలపై అనవసర ఒత్తిడి పెట్టకూడదని, ఉపాధ్యాయులు మార్గనిర్దేశకులుగా ఉండాలని సూచనలు చేస్తారు. ఈ మాటలు లక్షలాది కుటుంబాల్లో చర్చకు దారితీస్తున్నాయన్నది నిజం.

అయితే, వ్యక్తిగత స్థాయిలో ధైర్యం కలిగించడం ఒక వైపు, వ్యవస్థను మార్చడం మరో వైపు. ఇక్కడే ‘పరీక్షా పే చర్చ’ పరిమితులు స్పష్టమవుతాయి. ఈ కార్యక్రమం ప్రధానంగా విద్యార్థుల మనస్తత్వం, ఆలోచన విధానం మీదే దృష్టి పెడుతుంది. కానీ విద్యార్థుల ఒత్తిడి వారి ఆలోచనల వల్ల మాత్రమే పుట్టడం లేదు; అది ఒక పరీక్షా కేంద్రిత విద్యా వ్యవస్థ నుంచి ఉద్భవిస్తోంది.

భారత విద్యావ్యవస్థ ఇప్పటికీ హై-స్టేక్స్ పరీక్షల మీద ఆధారపడిన వ్యవస్థగానే ఉంది. ఒకే పరీక్ష యొక్క ఫలితం విద్యార్థి భవిష్యత్తును నిర్ణయించే స్థితి కొనసాగుతోంది. ఇంజినీరింగ్, మెడిసిన్, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు అన్నింటికీ పరిమిత సీట్లు, అపారమైన పోటీ. ఈ పరిస్థితుల్లో “ఒత్తిడిని జయించండి” అన్న సందేశం, సమస్య మూలాలను తాకకపోతే, ఒత్తిడిని సాధారణం చేసినట్టే అవుతుంది. పరీక్షల ప్రాధాన్యాన్ని తగ్గించకుండా, వాటి స్వరూపాన్ని మార్చకుండా, ఒత్తిడి తగ్గుతుందన్న భావన భ్రమే.

మరొక కీలక అంశం విద్యా అసమానతలు. పట్టణ ప్రైవేట్ పాఠశాలలు ఒక ప్రపంచం అయితే, గ్రామీణ ప్రభుత్వ పాఠశాలలు మరో ప్రపంచం. అనుభవజ్ఞులైన ఉపాధ్యాయులు, కోచింగ్ సదుపాయాలు, డిజిటల్ వనరులు ఇవి కొందరికే పరిమితం. కానీ ‘పరీక్షా పే చర్చ’ వేదికపై విద్యార్థుల అనుభవాలు ఎక్కువగా ప్రతినిధ్య వర్గాల నుంచే వినిపిస్తాయి. గ్రామీణ, వెనుకబడిన ప్రాంతాల విద్యార్థుల వాస్తవ సమస్యలు ఈ జాతీయ సంభాషణలో తక్కువగా ప్రతిఫలిస్తాయి. ఒకే సలహా అందరికీ సరిపోతుందన్న భావన, అసమానతలను మరింత మరుగున పడేస్తుంది.

ఇక మరో విమర్శ ఏమిటంటే, ఈ కార్యక్రమం వార్షిక కార్యక్రమంగా మిగిలిపోవడం. సంవత్సరానికి ఒకసారి జరిగే సంభాషణ, దీర్ఘకాలిక మార్పులకు సరిపోదు. విద్యావ్యవస్థలో మార్పులు అంటే పాఠ్యాంశాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, మూల్యాంకన విధానాల సంస్కరణ, ఉపాధ్యాయ శిక్షణ, పాఠశాలల్లో కౌన్సిలింగ్ వ్యవస్థ ఏర్పాటు వంటి నిరంతర చర్యలు కావాలి. ఇవన్నీ పాలసీ స్థాయిలో, రాష్ట్రాలు–కేంద్రం సమన్వయంతో జరగాల్సిన పనులు. ఒక ప్రసంగం లేదా సంభాషణ ఈ బాధ్యతను భర్తీ చేయలేడు.

తల్లిదండ్రుల పాత్ర గురించి మాట్లాడినా, సమస్య లోతు అక్కడే ఉంది. మార్కులు, ర్యాంకులు, “సురక్షిత” వృత్తులు—ఇవే విజయానికి మార్గమన్న సామాజిక నమ్మకం ఇంకా బలంగా ఉంది. ‘పరీక్షా పే చర్చ’ తల్లిదండ్రులను ఒత్తిడి తగ్గించమని కోరుతుంది కానీ, విజయాన్ని నిర్వచించే సామాజిక ప్రమాణాలను ప్రశ్నించదు. వృత్తిపర విద్య, సృజనాత్మక రంగాలు, నైపుణ్యాభివృద్ధి వంటి మార్గాలను సమానంగా గౌరవించే సంస్కృతి లేకపోతే, విద్యార్థులపై ఒత్తిడి తగ్గడం కష్టం.

ఇంకో ముఖ్యమైన అంశం ఉపాధ్యాయుల స్వరం. విద్యార్థుల రోజువారీ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసే వారు ఉపాధ్యాయులే. కానీ ఈ జాతీయ వేదికల్లో వారి అనుభవాలు, సమస్యలు, సూచనలు పరిమితంగానే వినిపిస్తాయి. ఉపాధ్యాయుల పనిభారం, శిక్షణ లోపాలు, పరిపాలనా ఒత్తిళ్లు వంటి అంశాలు మాట్లాడకుండా విద్యా సంస్కరణలు పూర్తి కావు.

ఇంత విమర్శ చేసినా, ‘పరీక్షా పే చర్చ’ను పూర్తిగా తోసిపుచ్చలేం. భారత రాజకీయ నాయకత్వం విద్యార్థుల మానసిక ఆరోగ్యంపై బహిరంగంగా మాట్లాడటం ఒక సానుకూల మార్పే. ఆత్మవిశ్వాసం, సమతుల్యత, జీవన నైపుణ్యాలపై చర్చలు అవసరమే. చాలామందికి ఈ కార్యక్రమం ధైర్యాన్నిస్తుంది, ఒంటరితనం తగ్గిస్తుంది. విద్య అంటే కేవలం సంఖ్యలు కాదు అన్న సందేశాన్ని ప్రజల మధ్యకి తీసుకెళ్లింది.

కానీ ఇలాంటి మాటలతో సరిపోతుందా అనే మౌలిక ప్రశ్న కొనసాగుతూనే వుంది.

నిజమైన సంస్కరణలు అంటే వ్యవస్థ మారాలి. పరీక్షల పాత్ర తగ్గాలి, అభ్యాసానికి ప్రాధాన్యం పెరగాలి, అసమానతలు తగ్గాలి, ఉపాధ్యాయులు బలపడాలి. జాతీయ విద్యా విధానం–2020 వంటి విధానాలు ఈ దిశగా ఆశ చూపుతున్నా, అవి కాగితాల నుంచి తరగతుల వరకు చేరాల్సి ఉంది.

ముగింపుగా చెప్పాలంటే, ‘పరీక్షా పే చర్చ’ ఒక ప్రారంభం మాత్రమే, ముగింపు కాదు. ఇది విద్యార్థుల మనసులకు ధైర్యం ఇస్తుంది కానీ, విద్యావ్యవస్థ గుండెల్లోని సమస్యలకు మందు కాదు. ఈ సంభాషణలు విధానాలుగా మారినప్పుడే, వేదికల మాటలు తరగతుల వాస్తవాలుగా మారినప్పుడే, భారత విద్య నిజంగా ఒత్తిడిలేని, సమగ్ర అభ్యాస దిశగా ప్రయాణిస్తుంది. అప్పటివరకు, ఇది ఆశను నింపే మాటలే కానీ, మార్పును మోసుకొచ్చే సాధనం కాదన్న విమర్శ కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.