పట్టణ భారతంలో ఒంటరితన మహమ్మారి: ఒక నిశ్శబ్ద ప్రజారోగ్య సంక్షోభం

పట్టణాలు ఎక్కడ చూసినా జనంతో నిండి ఉంటాయి. ట్రాఫిక్‌లో చుట్టూ మనుషులు, బస్సుల్లో నిండిన ప్రయాణికులు, కార్యాలయాల్లో డజన్ల కొద్దీ ఉద్యోగులు అన్నింటి మధ్యన మనిషికి ఒంటరితనం ఎందుకు వస్తుంది? ఇది సరదాగా వేసే ప్రశ్న కాదు; ఇది నేటి పట్టణ భారతం ఎదుర్కొంటున్న అత్యంత ప్రమాదకరమైన, కానీ కనిపించని ప్రజారోగ్య సమస్య. ఒంటరితనం వ్యక్తిగత భావోద్వేగం మాత్రమే కాదు; దీని పర్యవసానాలు తీవ్రంగా ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. దీనికి తోడు, వేగంగా మారుతున్న కుటుంబ వ్యవస్థలు, ఉద్యోగ సంస్కృతి, సాంకేతిక వినియోగం అన్నీ కలిసి ఈ సంక్షోభాన్ని మరింత లోతుగా వేస్తున్నాయి.

పట్టణ భారతంలో ఒంటరితనం ఎలా పెరుగుతోంది, ఎవరిని ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తోంది, ఏ విధమైన ప్రత్యక్ష ఉదాహరణలు ఈ దృశ్యాన్ని స్పష్టంచేస్తున్నాయి సమాజం, ప్రభుత్వం, కుటుంబాలు ఎలా స్పందించాలి అనే అంశాలను ఇక్కడ విశ్లేషిద్దాము

మనుషులు ఎక్కువ, మనసుకు తక్కువ: పట్టణ జీవన విరోధాభాసం

హైదరాబాద్‌లో పనిచేస్తున్న 27 ఏళ్ల సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్ వినయ్‌తో మాట్లాడితే అతని మాటల్లో ఒక వాస్తవం దాగి ఉంది. “చుట్టూ చాలా మంది ఉన్నారు, కానీ మాట్లాడుకునే మనిషి మాత్రం కనిపించడు. రోజంతా మీటింగులు, రాత్రిళ్లు ఫోన్ స్క్రోలింగ్—ఇవన్నీ గడిచిపోతాయి. కానీ మనసులో ఖాళీ భయం పెరుగుతూనే ఉంటుంది.”

పట్టణాల్లోని ఈ విరోధాభాసం అనేక మందికి సాధారణ అనుభవంగా మారింది. నగరాల జనసంచారం మనకు సామాజిక భద్రత కలిగించినట్టే కనిపించినా, భావోద్వేగ ప్రాముఖ్యత ఉన్న సంబంధాలు మాత్రం రోజురోజుకు తగ్గిపోతున్నాయి. ఫ్లాట్లు, హాస్టళ్లు, ప్రైవేట్ పేయింగ్ గెస్ట్ సదుపాయాలు చుట్టూ మనుషులే , కానీ ఒంటరితనం

ఒంటరితనం ప్రభావం

ఒంటరితనం అనేది మనిషి కలిగి ఉన్న సంబంధాలు, తాను కోరుకునే సంబంధాల మధ్య ఉన్న ఖాళీ. ఇది సోషియల్ ఐసొలేషన్ (సామాజిక వేరుపాటు)తో కొంత భిన్నం. ఒకే గదిలో నలుగురు ఉన్నా మనసుకు ఒంటరితనం రావచ్చు. కొంతమంది ఒంటరిగా ఉన్నా ఒంటరితనం అనుభవించకపోవచ్చు.కానీ పట్టణ భారతంలో ఈ రెండూ కలిసి పెరుగుతున్నాయి.

• ఒంటరితనం

• సామాజిక వేరుపాటు

• రెండూ భారీ స్థాయిలో ఆరోగ్య సమస్యలను పెంచుతున్నాయి హృద్రోగాలు, అలసట, ఆందోళన, నిద్రలేమి మరియు దీర్ఘకాలిక డిప్రెషన్ వరకు.

యువత - ఒంటరితనం ఎక్కువగా ఉన్న వర్గం

చాలామంది భావించేలా ఇది వృద్ధుల సమస్య మాత్రమే కాదని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి.

జెన్-Z, మిల్లేనియల్స్. ఇప్పుడే ఉద్యోగాల్లోకి వచ్చిన, కాలేజీల్లో చదువుతున్న యువత భారీగా ఒంటరితనాన్ని అనుభవిస్తున్నారు.

ఎందుకు?

• కుటుంబాలు, గ్రామాలు వదిలి పెద్ద నగరాల్లోకి రావడం

• డిజిటల్ కమ్యూనికేషన్ పెరగడం, కానీ భావోద్వేగ సంభాషణలు తగ్గిపోవడం

• వర్క్ ఫ్రాం హోమ్ పెరగడం

• సోషల్ మీడియాలో పోలిక మనస్థత్వం (“ఇతరుల జీవితం అంత బాగుంటే నా దే ఎందుకు ఇలా?”)

ఉదాహరణలు

బెంగళూరులో డేటా అనలిస్ట్‌గా పనిచేస్తున్న స్నేహిత ఒకసారి చెప్పింది. “ఆఫీస్‌లో 60 మంది ఉన్నారు. ఎవరి ముఖం కూడా నాకు ప్రత్యేకంగా అనిపించదు. ఇంటికి వస్తే గది చల్లగా ఉంటుంది… అప్పుడే ఒంటరితనం కొరికేస్తుంది.”

వలస కార్మికులు - సమూహాల్లో నివసిస్తారు, కానీ మనసుకు మనసు దొరకదు

తమిళనాడు, ఒడిశా, బిహార్, ఉత్తరప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాల నుండి మిలియన్ల మంది యువకులు హైదరాబాద్, ముంబై, పుణే, బెంగళూరు వంటి పట్టణాల ఉద్యోగాలకు వస్తున్నారు.వారిలో చాలా మంది చిన్న గదుల్లో 6–10 మంది కలిసి ఉంటారు, కానీ ఆ బిజీలో నిజమైన సామాజిక బంధం మాత్రం ఉండదు.ఒక నిర్మాణ కార్మికుడు పుణెలో ఇలా చెప్పాడు. “పని అయిపోగానే ప్రతి ఒక్కరూ తమ మంచంపై పడిపోతారు. ఎవరూ ఎవరితోనూ ఎక్కువగా మాట్లాడరు. పనిలేని రోజులు మాత్రమే ఎక్కువ కష్టం ఎవరితోనూ పంచుకోలేని ఖాళీ…”

వృద్ధులు - పిల్లలు ఉన్నా ఒంటరితనమే

పట్టణాల్లో నివసించే వృద్ధుల్లో ఒంటరితనం పెద్ద సమస్య.

ఎందుకు?

• పిల్లలు విదేశాల్లో ఉండటం

• అతి బిజీ షెడ్యూల్‌లతో ఉన్న కుటుంబాలు

• చిన్న ఫ్లాట్లలో తక్కువ పొరుగువారితో సంబంధాలు

• కాలనీల్లో పరస్పర సందర్శనలు తగ్గిపోవడం

ముంబైలో 72 ఏళ్ల వృద్ధురాలు శారదమ్మ ఉదాహరణ: “పిల్లలతో వీడియో కాల్ చేస్తాను. కానీ అది కూడా వారానికి ఒకసారి. రోజంతా నేను మాట్లాడేది టీవీతోనే…”

కార్పొరేట్ ఉద్యోగులు - జీతం ఎక్కువ, సంబంధాలు తక్కువ

హై ప్రెషర్ ఉద్యోగాలు, టార్గెట్లు, మీటింగులు ఇవి అన్ని కలిసి ఉద్యోగులను సామాజికంగా దూరంగా నెట్టివేస్తున్నాయి.

• ఆఫీస్‌లో ఫోర్మల్ సంభాషణలు మాత్రమే

• డెడ్‌లైన్ల ఒత్తిడితో వ్యక్తిగత జీవితం తగ్గిపోవడం

• సాయంత్రాలు అలసటతో ఇంటికే పరిమితం కావడం

హైదరాబాద్‌లోని ఒక కార్పొరేట్ కంపెనీ ఉద్యోగి. “ఓపెన్ ఆఫీస్‌లో పని చేస్తున్నా… రోజంతా 200 మంది కనిపిస్తారు. కానీ ఒక్కరూ నా మనసుకు దగ్గరవ్వరు.”

కరోనా - ఒంటరితనాన్ని పెంచిన అదృశ్య మహమ్మారి

కోవిడ్ లాక్‌డౌన్‌లలో లక్షలాది మంది తమ–తమ గదుల్లోకి బంధించబడ్డారు.

ఆ రోజుల ప్రభావం ఇప్పటికీ పూర్తిగా తగ్గలేదు.

• సంస్థల సంభాషణలు డిజిటల్‌వైపుకు మళ్లాయి

• వర్క్ ఫ్రం హోమ్ వల్ల వ్యక్తిగత బంధాలు తగ్గిపోయాయి

• సోషల్ కళాపరమైన పద్ధతులు భంగమయ్యాయి

• పొరుగు భావన పూర్తిగా తగ్గిపోయింది

కోవిడ్ తర్వాత ఒంటరితనం అనుభవించేవారి సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగిందని మనోవిజ్ఞాన నిపుణులు చెబుతున్నారు.

ఒంటరితనం ఆరోగ్యంపై ప్రభావం

ఒంటరితనాన్ని నిపుణులు "స్లో సైలెంట్ కిల్లర్" అంటారు.

దీని ప్రభావాలు:

• డిప్రెషన్

• ఆందోళన

• నిద్రలేమి

• హృద్రోగాలు

• ఇమ్యూనిటీ తగ్గిపోవడం

• మద్యం/పొగాకు అలవాటులు పెరగడం

• మరణాల రిస్క్ పెరగడం

చిరకాల ఒంటరితనం రోజుకు 15 సిగరెట్లు తాగే దానికీ సమానమైన ఆరోగ్య హానిని కలిగిస్తుందని పలువురు నిపుణులు చెబుతున్నారు.

పట్టణాల హృదయంలో దాగిన కథలు

చాట్ ప్రాసెస్ ఉద్యోగంలో ఉన్న యువతి: “రోజుకు నాలుగు వందల చాట్లు రిప్లై ఇస్తాను. కానీ నా సమస్య చెప్పుకోవడానికి ఒక్కరైనా లేరు.”

ఒక యువ యంత్రాంగ నిపుణుడు: “ఫ్లాట్‌లో నాలుగు మంది రూమ్‌మేట్స్ ఉన్నా… మేము ఒక్కసారి కూడా కలసి భోజనం చేయలేదు.”

టెక్నాలజీ - సంబంధాలు పెంచిందా? లేక తగ్గించిందా?

సోషల్ మీడియా పైకి చూస్తే

• ఫ్రెండ్ లిస్ట్‌లు పెద్దవిగా ఉండొచ్చు

• ఫాలోవర్లు వేలలో ఉండొచ్చు

కానీ ఇవన్నీ బలమైన భావోద్వేగ సంబంధాలు కాదు.

ఎందుకు?

• సోషల్ మీడియాలో పోలిక

• లైకుల కోసం పరుగులు

• వాస్తవ సంభాషణ తగ్గిపోవడం

• ఆన్లైన్‌నే నిజ జీవితం అనుకునే వాతావరణం

ఈ కారణాల వల్ల ఒంటరితనాన్ని చాలామంది గుర్తించలేక పోతున్నారు.

ప్రభుత్వం, సమాజం - ప్రస్తుతం ఏమి చేస్తున్నారు?

కాల్ సెంటర్లు–హెల్ప్ లైన్‌లు

• Tele-MANAS

• రాష్ట్ర స్థాయి ఆన్లైన్ కౌన్సెలింగ్ సేవలు

ఎన్జీవోలు

• వృద్ధులకు “కాంపానియన్ ప్రోగ్రామ్లు”

• యూత్ సపోర్ట్ గ్రూపులు

• కమ్యూనిటీ కిచెన్లు

ఇవి చేయబడుతున్నా… దేశ పరిమాణానికి ఇవి చిన్నపాటి చర్యలు మాత్రమే.

పరిష్కారాలు - భవిష్యత్తులో ఎలా ముందుకు వెళ్ళాలి?

1. ఒంటరితనాన్ని “ప్రజారోగ్య సమస్యగా” గుర్తించాలి

అమెరికా, బ్రిటన్ వంటి దేశాలు ఇదే చేస్తున్నాయి. మనం కూడా ఒంటరితనాన్ని ఆరోగ్య సూచికలలో చేరుస్తేనే సమస్యను అంచనా వేసి పరిష్కరించగలం.

సామాజిక మౌలిక వసతులు

• కాలనీల్లో కమ్యూనిటీ హాళ్లు

• పిల్లల పార్కులు

• వృద్ధుల కోసం నిత్యసభలు

• మహిళల కోసం సురక్షిత వేదికలు

ఉద్యోగ ప్రదేశాల్లో సంస్కరణలు

• మెంటార్ వ్యవస్థ

• కొత్త ఉద్యోగులకు “బడ్డి” మెఖానిజం

• వారానికి ఒకసారి టీమ్ సోషల్ అవర్

• పని–జీవిత సమతౌల్య విధానాలు

కాలేజీల్లో మానసిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు

• స్టూడెంట్ వెల్‌నెస్ సెంటర్లు

• సహచర మద్దతు గ్రూపులు

వృద్ధుల కోసం ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు

• మొబైల్ మానసిక ఆరోగ్య యూనిట్లు

• ఇంటింటికి వాలంటీర్లు

• ఇంటరాక్టివ్ వారాంత సమావేశాలు

వ్యక్తులు ఏమి చేయాలి?

• రోజుకు ఒకరితో అయినా నిజమైన సంభాషణ

• సోషల్ మీడియా సమయం తగ్గించడం

• పొరుగువారితో పరిచయం పెంపొందించడం

• హాబీలు, క్లబ్బులు, పుస్తక సమితులు

• కుటుంబ సభ్యుల‌తో సమయం కేటాయించడం

ఒంటరితనం ఒక రోజు వస్తే అది సమస్య కాదు. కానీ అది అలవాటైపోతే… ప్రమాదం.

ముగింపు - ఒంటరితనం ఒక వ్యక్తిగత సమస్య కాదు, సమాజ సమస్య

పట్టణ భారతం నేడు ఆర్థికంగా ఎదుగుతోంది. మెట్రోలు విస్తరిస్తున్నాయి, ఐటీ పార్కులు పెరుగుతున్నాయి, పెద్ద పెద్ద ఫ్లైఓవర్లు నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. కానీ ఈ అభివృద్ధి మధ్యలో మనుషులు ఒకరినొకరు కోల్పోతున్నారు. ఒంటరితనం కనిపించదు. అది గుంపులో నిలబడి ఉన్న మనిషి ముఖంలో కనిపించదు.

కొన్ని సార్లు నవ్వుల్లో, కొన్ని సార్లు విజయాల్లో దాగి ఉంటుంది. కానీ వినాలి. అది మనసుల్లో ఖాళీగా మోగుతున్న నిశ్శబ్ద అలారం. సమాజం, కుటుంబాలు, ప్రభుత్వం అందరూ కలిసి గుర్తించాల్సిన సంకేతం. పట్టణాల అభివృద్ధి రోడ్లతోనే కాదు, సంబంధాలతో కూడా జరగాలి. చిన్న చిన్న పరిచయాలు, మాటలు, సంభాషణలు ఇవి మన ఆరోగ్యానికి రహస్య ఔషధాలు.

ఒంటరితనం వ్యక్తిగత భావోద్వేగం కాదు. ఇది పట్టణ భారత భవిష్యత్తుకు ఒక సవాలు.