నిశ్శబ్దంలోకి నాలుగు దశాబ్దాల నక్సల్ ఉద్యమం

నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా కొనసాగిన మావోయిస్టు ఉద్యమం తర్వాత, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్ ప్రాంతంలో ఇప్పుడు నక్సలిజం ముగింపు దశకు చేరుకుందని భద్రతా వర్గాలు చెబుతున్నాయి. కేంద్రం నిర్దేశించిన ‘ఆపరేషన్‌ కగార్‌‌’ గడువు ముగిసే సమయంలో ఈ ప్రాంతాన్ని వామపక్ష తీవ్రవాదం (ఎల్‌డబ్ల్యూఈ) నుంచి విముక్తం చేసే దిశగా కీలక పురోగతి నమోదైంది. 1980వ దశకంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పోలీసుల ఒత్తిడి పెరగడంతో మావోయిస్టులు దండకారణ్య అడవులను ఆశ్రయించి బస్తర్ ప్రాంతాన్ని తమ రహస్య స్థావరంగా మలచుకున్నారు. చిన్న భావజాల ఉద్యమంగా ప్రారంభమైన నక్సలిజం క్రమంగా సాయుధ తిరుగుబాటుగా మారి, అనంతరం క్రమంగా బలహీనపడుతూ ఇప్పుడు ముగింపు దశకు చేరుకుంది.

నిపుణుల ప్రకారం బస్తర్‌లో నక్సలిజం ప్రయాణాన్ని మూడు దశలుగా విభజించవచ్చు.

మొదటి దశలో (1980ల నుంచి) మావోయిస్టులు ఈ ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించి తమ ప్రభావాన్ని విస్తరించారు. రెండో దశలో 2004లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మావోయిస్ట్) ఏర్పాటైన తర్వాత 2014 వరకు తిరుగుబాటు అత్యంత ఉధృతంగా సాగింది. మూడో దశలో గత దశాబ్ద కాలంగా మావోయిస్టు కార్యకలాపాలు క్రమంగా తగ్గుతూ వచ్చాయి.

బస్తర్ రేంజ్ ఐజీ సుందర్‌రాజ్ పట్టిలింగం మాట్లాడుతూ, ప్రారంభ దశలో భౌగోళిక ఏకాంతం, పరిమిత ప్రభుత్వ పరిపాలన, సామాజిక-ఆర్థిక వెనుకబాటు పరిస్థితులను మావోయిస్టులు తమకు అనుకూలంగా మార్చుకున్నారని చెప్పారు. అయితే గత దశాబ్దంలో సమన్వయంతో నిర్వహించిన భద్రతా చర్యలు, నిఘా వ్యవస్థ బలోపేతం, కొత్త భద్రతా శిబిరాల ఏర్పాటు, మెరుగైన రహదారి-అనుసంధాన సదుపాయాలు, లొంగుబాటు-పునరావాస విధానాలు మావోయిస్టు నెట్‌వర్క్‌ను బలహీనపరిచాయని పేర్కొన్నారు.

బేమెతారా జిల్లాలోని నవగఢ్ ప్రభుత్వ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్, భద్రతా విశ్లేషకుడు డాక్టర్ గిరీష్‌కాంత్ పాండే మాట్లాడుతూ బస్తర్‌లో నక్సల్ ఉద్యమం 1980లో ప్రారంభమైందన్నారు. అప్పట్లో బస్తర్ జిల్లా సుమారు 40 వేల చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉండి, ప్రస్తుత ఏడు జిల్లాలను కలిగి ఉండేది.

ఉద్యమానకి ఆద్యుడు కొండపల్లి సీతారామయ్య

1980 ఏప్రిల్ 22న వ్లాదిమిర్ లెనిన్ జయంతి రోజున ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన ఉపాధ్యాయుడు కొండపల్లి సీతారామయ్య కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా-మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్ పీపుల్స్ వార్ గ్రూప్‌ను స్థాపించారు. నక్సల్బరీ ఉద్యమం 1967లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ప్రారంభమైనప్పటికీ, బస్తర్‌లో ఇది 1980లలో బలపడింది.

ప్రారంభ దశలో వరంగల్ ప్రాంతీయ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల, హైదరాబాద్ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వంటి విద్యాసంస్థల నుంచి యువకులను విద్యార్థి సంఘాల ద్వారా నియమించి అడవుల్లోకి పంపేవారని పాండే తెలిపారు. మొదట దళాల్లో ముగ్గురు సభ్యులు మాత్రమే ఉండేవారు. ఒక పార్టీ కార్యకర్త, ఒక సాయుధ సభ్యుడు, ఒక స్థానిక గెరిల్లా మార్గదర్శి.

1981లో సుక్మా జిల్లాలోని గోలపల్లి వద్ద జరిగిన దాడిలో ఒక పోలీసు మరణించడంతో బస్తర్‌లో మొదటి నక్సల్ హింసాత్మక ఘటన నమోదైంది. ప్రాంతంలోని పేదరికం, క్లిష్టమైన భౌగోళిక పరిస్థితులు మావోయిస్టులకు తమ కార్యకలాపాలను విస్తరించేందుకు అనుకూలించాయని పాండే వివరించారు.

1989లో పీపుల్స్ వార్ గ్రూప్ శ్రీలంకలోని లిబరేషన్ టైగర్స్ ఆఫ్ తమిళ ఈలం (ఎల్టీటీఈ)తో సంబంధాలు పెంచుకున్నట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నంలో ఎల్టీటీఈ కార్యకర్తలు మావోయిస్టులకు ఐఈడీలు, ల్యాండ్ మైన్లు తయారీ, మాటువేసే వ్యూహాల్లో శిక్షణ ఇచ్చినట్లు భద్రతా వర్గాలు పేర్కొంటాయి.

ఈ కాలంలో దళాల పరిమాణం కూడా పెరిగింది. 1980ల ప్రారంభంలో ముగ్గురు సభ్యులుగా ఉన్న దళాలు 1990ల నాటికి డజనుకు పైగా సభ్యులను కలిగి ఉండేవి. 1990లలో తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర అటవీ ప్రాంతాలకు ఈ ఉద్యమం విస్తరించింది.

1993లో మావోయిస్టు సంస్థలో పెద్ద రాజకీయ మార్పు చోటుచేసుకుంది. సీతారామయ్య స్థానంలో ఆయన శిష్యుడు ముప్పాల లక్ష్మణ రావు (గణపతి) ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

2004లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మావోయిస్ట్) ఏర్పడటంతో ఉద్యమం మరింత సమన్వయంతో పనిచేసి పలు రాష్ట్రాలకు విస్తరించింది. 2004 నుంచి 2014 వరకు మావోయిస్టు దాడులు ఉధృతంగా సాగాయి. ఈ కాలంలో భద్రతా దళాలు, మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రభుత్వ వ్యవస్థలపై తరచుగా దాడులు జరిగాయి. ఈ సమయంలోనే బీజాపూర్ జిల్లాలో ప్రారంభమైన ‘సల్వా జుడుం’ అనే మావోయిస్టు వ్యతిరేక పౌర మిలీషియా ఉద్యమం కూడా వెలుగులోకి వచ్చింది. 2011లో ఇది రద్దయింది. మావోయిస్టులకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలను సమీకరించినప్పటికీ, హింసాత్మక ఘర్షణలు, వేలాది గిరిజనుల నిరాశ్రయత్వానికి ఇది దారితీసింది.

2005లో బీజాపూర్‌లోని పోంజర్ నల్లా వద్ద జరిగిన ఐఈడీ పేలుడులో 24 మంది భద్రతా సిబ్బంది మరణించారు. 2007లో రాణిబోడ్లి శిబిరంపై దాడిలో 55 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. 2010లో సుక్మా జిల్లాలోని తద్మెట్ల వద్ద జరిగిన దాడిలో 76 మంది జవాన్లు మరణించడం నక్సల్ హింసలో అత్యంత ఘోర ఘటనలుగా నమోదయ్యాయి.

2014 తర్వాత పరిస్థితులు క్రమంగా మారడం ప్రారంభమైంది. భద్రతా చర్యలను అభివృద్ధి, పరిపాలనా కార్యక్రమాలతో మేళవించిన వ్యూహం కారణంగా మావోయిస్టు ప్రభావం తగ్గింది. భావజాల స్థబ్దత, విద్యావంతులైన కార్యకర్తల నియామకాలు తగ్గడం, సాంకేతిక వెనుకబాటు కూడా ఉద్యమం బలహీనపడటానికి కారణమయ్యాయని పాండే తెలిపారు. బస్తర్, ఇతర రాష్ట్రాల్లో చేపట్టిన నక్సల్ వ్యతిరేక చర్యలు 2024, 2025, 2026 సంవత్సరాల్లో నిర్ణయాత్మక ఫలితాలను ఇచ్చాయని పట్టిలింగం చెప్పారు. పలువురు అగ్ర మావోయిస్టు నాయకులు ఎన్‌కౌంటర్లలో మరణించగా, మరికొందరు లొంగిపోయి ప్రధాన స్రవంతిలో చేరారని లేదా అరెస్టయ్యారని ఆయన వివరించారు.

2001 నుంచి 2023 వరకు బస్తర్ ప్రాంతంలో 329 భద్రతా శిబిరాలు ఏర్పాటు చేయగా, 2024 నుంచి ఇప్పటివరకు మరిన్ని 103 శిబిరాలు ఏర్పాటయ్యాయి. ఇవి స్థానికులకు ప్రాథమిక సేవలు అందించడమే కాకుండా భద్రతా చర్యలను బలోపేతం చేశాయి. అధికారిక గణాంకాల ప్రకారం 2001 నుంచి 2023 వరకు బస్తర్‌లో 1,600 మంది మావోయిస్టులు హతమయ్యారు. వీరిలో 500 మంది, అంటే సుమారు 31 శాతం, గత మూడు సంవత్సరాల్లోనే (2024-2026) మరణించారు. ఈ రోజు బస్తర్ ప్రాంతం దాదాపు నక్సల్ రహితంగా మారే దశలో ఉందని పట్టిలింగం తెలిపారు. ఇకపై పాలన విస్తరణ, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు, లొంగిపోయిన మావోయిస్టులను సమాజంలో పునఃస్థాపించడం ద్వారా ఈ విజయాలను స్థిరపరచడం ప్రధాన లక్ష్యమని ఆయన చెప్పారు.

నక్సలిజం నుంచి ఛత్తీస్‌గఢ్‌కు విముక్తి.. మార్చి 31 చారిత్రక రోజు – సీఎం విష్ణుదేవ్ సాయి

ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం ఇప్పుడు నక్సలిజం నుంచి పూర్తిగా విముక్తి పొందిందని ముఖ్యమంత్రి విష్ణుదేవ్‌ సాయి మంగళవారం ప్రకటించారు. కేంద్రం నిర్ణయించిన గడువు అయిన మార్చి 31 నాటికి మావోయిజం నిర్మూలన దిశగా ఇది చారిత్రక మైలురాయిగా నిలిచిందని ఆయన పేర్కొన్నారు. రాయ్‌పూర్‌లో జరిగిన ఒక కార్యక్రమం సందర్భంగా మీడియాతో మాట్లాడిన ఆయన, గతంలో తీవ్ర నక్సల్ హింసకు కేంద్రంగా ఉన్న రాష్ట్రం ఇప్పుడు అభివృద్ధి మార్గంలో వేగంగా ముందుకు సాగుతుందని అన్నారు. రాష్ట్ర ప్రజల తరఫున ప్రధాని నరేంద్రమోడీ, కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్‌షాలకు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. 2024లో కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశం నుంచి నక్సల్ హింసను పూర్తిగా నిర్మూలించేందుకు 2026 మార్చి 31ను గడువుగా నిర్ణయించింది. ఒకప్పుడు నక్సల్ హింసకు కేంద్రంగా ఉన్న బస్తర్ ప్రాంతం ఇప్పుడు అభివృద్ధి దిశగా వేగంగా మారుతున్నదని సీఎం తెలిపారు.

రాహుల్‌గాంధీపై ఆరోపణలు

ఈ సందర్భంగా ప్రతిపక్ష కాంగ్రెస్‌పై కూడా ఆయన విమర్శలు చేశారు. కాంగ్రెస్ నాయకుడు రాహుల్‌గాంధీ నిర్వహించిన భారత్ జోడో యాత్రలో నక్సలైట్లు కూడా వేదిక పంచుకున్నారని ఆయన ఆరోపించారు. దేశ జోడో యాత్రలో గాంధీ అనేక ప్రాంతాల్లో నక్సలైట్లను కలిశారు. కొన్నిచోట్ల వారు వేదికను కూడా పంచుకున్నారని ఆయన అన్నారు.

ప్రఖ్యాత నక్సల్ నేత మడ్వి హిడ్మా 2025లో ఎన్‌కౌంటర్‌లో మరణించిన తర్వాత కొందరు వ్యక్తులు ‘ఇంకా అనేక హిడ్మాలు వస్తారు’ అంటూ నినాదాలు చేసిన విషయాన్ని గాంధీ సోషల్ మీడియాలో పోస్ట్ చేయడం ఆయన ఉద్దేశాన్ని చూపుతుందని సాయి ఆరోపించారు.

అలాగే 2013లో జరిగిన జిరామ్ ఘాటి మావోయిస్టు దాడిపై కూడా సీఎం వ్యాఖ్యానించారు. అప్పటి కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం వద్ద దానికి సంబంధించిన ఆధారాలు ఉన్నాయని చెప్పినా చర్యలు తీసుకోలేదని విమర్శించారు.

2013 మే 25న జరిగిన జిరామ్ ఘాటి దాడిలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ‘పరివర్తన్ యాత్ర’పై దాడి జరగగా 32 మంది మరణించారు. వారిలో అప్పటి రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు నంద్ కుమార్ పటేల్, మాజీ ప్రతిపక్ష నేత మహేంద్ర కర్మ, మాజీ కేంద్ర మంత్రి వి.సి. శుక్లా కూడా ఉన్నారు.

సాయి తన ఎక్స్ ఖాతాలో చేసిన పోస్టుల్లో కూడా బస్తర్ ప్రాంతంలో జరిగిన మార్పును వివరించారు. ఒకప్పుడు తుపాకీ శబ్దాలతో మారుమోగిన బస్తర్ ఇప్పుడు అభివృద్ధి, విశ్వాసం, మంచి పరిపాలన వైపు సాగుతోంది. భయం స్థానంలో నమ్మకం, భద్రత స్థిరపడిందని ఆయన పేర్కొన్నారు. బీజేపీ ప్రభుత్వాలు కేంద్రం, రాష్ట్రంలో కలిసి అమలు చేసిన విధానాల ఫలితంగానే ఈ మార్పు సాధ్యమైందని ఆయన చెప్పారు. శాంతి, అభివృద్ధి, విశ్వాసంతో కూడిన కొత్త అధ్యాయం ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో ప్రారంభమైందని తెలిపారు. ఈ రోజు ప్రతి గ్రామంలో వెలుగులు ఉన్నాయి, ప్రతి మార్గం అభివృద్ధి వైపు తీసుకెళ్తోంది. ప్రజల ముఖాల్లో భయం కాదు, చిరునవ్వు కనిపిస్తోంది. మార్చి 31, 2026 ఉదయం బస్తర్ మార్పుకు సాక్ష్యంగా నిలిచిందని సీఎం అన్నారు.